Στην παλιά παραλιακή λεωφόρο του πάλαι ποτέ κοσμικού προαστίου του νέου Φαλήρου, ήτοι στην σημερινή οδό Εθνάρχου Μακαρίου, μερικές δεκάδες μέτρα προ της καταληκτικής συμβολής του κάποτε παράκτιου δρόμου με τον ποταμό Κηφισό, στο σημείο όπου στις μέρες μας (21ος αιώνας) υψώνεται το Μέγαρο ιδιοκτησίας της Ανώνυμης Εταιρίας "Η Καθημερινή Α.Ε. - Έκδοση Εντύπων, Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας" της οικογενείας Αλαφούζου, βρισκόταν μια αρχιτεκτονικά ιδιαίτερη παραθαλάσσια οικία, η οποία συνέδεσε τμήμα της ιστορικής διαδρομής της με τη ζωή του Έλληνα στρατιωτικού, πρωθυπουργού και μετέπειτα δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά (Ιθάκη, 12 Απριλίου 1871 - Αθήνα, 29 Ιανουαρίου 1941).
Το κάτωθι εικονιζόμενο ιδιότυπο οικοδόμημα με τον χαρακτηριστικό ξύλινο διάκοσμο, κατασκευής των αρχών του 20ου αιώνα, όπως προκύπτει εκ πρωτογενούς έρευνας και βάσει προσωπικών εκτιμήσεων του παρόντος ιστολογίου, ανήκε στον μεγαλέμπορο και τραπεζίτη Emmanuel J. Mertzanoff.
Ενδεικτικά αρχειακά τεκμήρια από τις αρχές του 20ου αιώνα με αναφορές στην εν νέω Φαλήρω οικία Mertzanoff.
Ο Ιωάννης Μεταξάς, στα τέλη του έτους 1920, μετά την επάνοδό του στην Αθήνα από την εξορία άνευ της οικογενείας του, μετά την ήττα του Ελευθερίου Βενιζέλου στις εκλογές του ιδίου χρόνου, μεταξύ διαφόρων άλλων εκκρεμών υποθέσεων, εκμίσθωσε την νεοφαληριώτικη παραθαλάσσια οικία ιδιοκτησίας Mertzanoff, παραμένοντας σε αυτήν για διάστημα περίπου επτά ετών, αρχής γενομένης από το έτος 1921.
Όπως προκύπτει από την ανάγνωση του Προσωπικού Ημερολογίου του Ιωάννη Μεταξά, κατά τον μήνα Δεκέμβριο του έτους 1920, ο Μεταξάς κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες επί αρκετές ημέρες για την εξεύρεση στέγης, καθώς όπως τόνιζε χαρακτηριστικά "δεν υπήρχε ούτε τρύπα ξενοίκιαστη" ενώ επιπρόσθετα οι τιμές ήταν ιδιαίτερα υψηλές. Μετά την απόρριψη μιας πρώτης οικίας στο Φάληρο και την μη διαθεσιμότητα μιας δεύτερης οικίας στην οδό Ακαδημίας, εν τέλει με την συνδρομή γνωστών του και ιδίως του Δ. Ζωητού, ο Ιωάννης Μεταξάς ο οποίος προέκρινε την λύση της ενοικίασης οικίας στο νέο Φάληρο, λόγω κλίματος, θάλασσας και συγκοινωνιακής συνδέσεως με την Αθήνα, κατάφερε να ενοικιάσει την προαναφερθείσα οικία, την οποίαν ο ίδιος περιέγραφε με θερμά λόγια προς την σύζυγό του Λέλα, τονίζοντας την ύπαρξη κήπου, βεραντών και την τοποθεσία της "δυο βήματα από την παραλία (άμμος στην παραλία)". Η συμφωνία της ενοικίασης της οικίας με τους αδελφούς Σακελλαρίου επισφραγίστηκε τα Χριστούγεννα του έτους 1920 και ο Ιωάννης Μεταξάς ταξίδεψε ξανά στην Φλωρεντία στις αρχές Ιανουαρίου του 1921 για να επιστρέψει μετά της οικογενείας του, επανερχόμενος στον Πειραιά στις 1/14 Φεβρουαρίου του 1921. Ειρήσθω εν παρόδω, παράλληλα με την μετακόμιση στην παραθαλάσσια έπαυλη του νέου Φαλήρου, η οικογένεια Μεταξά πώλησε την οικία της οδού Πατησίων 152, η οποία αποτελούσε προικώο της Λέλας Μεταξά (1883 – 1984), στον Π. Γουλανδρή (σσ. στην οικία της οδού Πατησίων ο Ιωάννης και η Λέλα Μεταξά είχαν μείνει από τον γάμο τους το 1909 μέχρι την εξορία του στην Κορσική το 1917).
 |
| Ο Ιωάννης Μεταξάς κατά την δεκαετία του 1920 |
Στο Προσωπικό Ημερολόγιο ο Ιωάννης Μεταξάς αναφέρει αρκετές λεπτομέρειες σχετικά με τις πρώτες ημέρες διαμονής στο παραθαλάσσιο κτίριο, το οποίο είχε διάφορες ελλείψεις και ατέλειες, ζητήματα θέρμανσης κ.α. Η μετακόμιση της οικογενείας Μεταξά ολοκληρώθηκε στις 22 Φεβρουαρίου του 1921 ενώ ακολούθησε αργότερα η μεταφορά της βιβλιοθήκης του Ιωάννη Μεταξά και η τακτοποίησή της. Κατά την διάρκεια του έτους 1921, ο Ιωάννης Μεταξάς περιγράφει αποσπασματικά διάφορα ζητήματα και διαφωνίες που αντιμετώπισε με την ιδιοκτήτρια κα. Μερτζάνωφ και την κόρη αυτής οι οποίες αρχικά επιθυμούσαν να διώξουν τον Μεταξά από την οικία προφασιζόμενες ιδιοκατοίκηση ενώ στην πραγματικότητα απλά είχαν δεσμευτεί να ενοικιάσουν την οικία σε άλλον ενοικιαστή, με τον Μεταξά να καταφεύγει στο Βασιλικό Διάταγμα περί ενοικιοστασίου το οποίο τον προστάτευε από την έξωση! Εν τέλει, η ιδιοκτήτρια αύξησε το ενοίκιο του Μεταξά ενώ αργότερα η ιδία αφαίρεσε από την οικία αρκετά από τα έπιπλά της (σσ. αρχικά η οικία είχε δοθεί επιπλωμένη), έπειτα συμφώνησε να πωλήσει το πιάνο της στον Μεταξά ενώ άξια μνείας είναι η αποτυχημένη απόπειρα του Μεταξά να αγοράσει την υπό εξέτασιν οικία. Στην συγκεκριμένη οικία ο Ιωάννης Μεταξάς έζησε ήσυχες, ευτυχισμένες οικογενειακές στιγμές με την σύζυγό του και τα παιδιά του, παρακολούθησε εξ αποστάσεως τα τραγικά γεγονότα της Μικρασιατικής Καταστροφής και τις ζυμώσεις που ακολούθησαν, δέχθηκε επισκέψεις μελών της οικογενείας του, δείπνησε με διάφορους φίλους του, συναντήθηκε με διάφορες ισχυρές πολιτικές, οικονομικές και επιχειρηματικές προσωπικότητες εκείνων των καιρών στα σαλόνια αλλά και στις βεράντες του, έδωσε συνεντεύξεις ως αρχηγός του κόμματος των Ελευθεροφρόνων και αργότερα ως Υπουργός Συγκοινωνίας στην Κυβέρνηση Αλέξανδρου Ζαΐμη (1926), έκανε προεκλογικές ετοιμασίες, συνέταξε επιστολές και άρθρα, τακτοποίησε την αγαπημένη του βιβλιοθήκη και διάβασε νέα βιβλία, συνελήφθη προσωρινά το πρωινό της 20ης Αυγούστου του 1926 κ.α. Αξιοσημείωτο επίσης το γεγονός πως στο Ημερολόγιό του ο Μεταξάς καταγράφει συχνά τις καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν κατά τη διαμονή του στο νέο Φάληρο (ζέστη αφόρτηος, κρύο, χιόνι, βροχή, νοτιάς, βοριάς δυνατός, μπάτης δροσιά κ.ο.κ.), όπως επίσης λεπτομέρειες από την καθημερινότητα στην νεοφαληριώτικη οικία, τον στολισμό Χριστουγεννιάτικου Δέντρου, την Αποκαθήλωση της Μεγάλης Παρασκευής και το βράδυ της Αναστάσεως στην εκκλησία του νέου Φαλήρου, το σπάσιμο ενός βάζου ιδιοκτησίας Μερτζάνωφ από τα παιδιά του, τον εορτασμό της ονομαστικής του εορτής, τις οικογενειακές βόλτες με άμαξα στην Πειραϊκή Χερσόνησο μέχρι την πλατεία Αλεξάνδρας και από εκεί πίσω στο νέο Φάληρο, περιπάτους και βαρκάδες στο Μοσχάτο, στην Αγία Ελεούσα, στου Ξηροτάγαρου και αλλού κ.α.
Τον Φεβρουάριο του 1926, η φήμη της άρσεως του ενοικιοστασίου από την Κυβέρνηση Πάγκαλου απέλπισε τον Ιωάννη Μεταξά, ο οποίος ένιωσε πως έφθανε η στιγμή να αναγκαστεί να αποχωριστεί την οικία στο νέο Φάληρο που τόσο είχε αγαπήσει μετά από πέντε έτη, χάνοντας "την θάλασσα και την ησυχία" όπως χαρακτηριστικά αναφέρει στο Ημερολόγιό του. Εν τέλει, η αναβολή της άρσεως του ενοικιοστασίου στα τέλη Μαΐου του ιδίου χρόνου, μετά από εβδομάδες αγωνίας, σηματοδότησε την προσωρινή παραμονή της οικογενείας Μεταξά στην οικία Mertzanoff. Εν τέλει, τον Οκτώβριο του 1927, μετά την ολοκλήρωση της οικοδομής στα Πατήσια, ο Ιωάννης Μεταξάς και η οικογένειά του μετακόμισαν σε ιδιόκτητη οικία φεύγοντας από το νέο Φάληρο.
Για την ιστορία, ας αναφερθεί συνοπτικά πως ο Ιωάννης Μεταξάς, ο οποίος είναι ευρύτερα γνωστός για την αρνητική απάντηση που έδωσε στο ιταλικό τελεσίγραφο της 28ης Οκτωβρίου 1940 και την είσοδο της χώρας στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, είχε διακριθεί ως αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού στους νικηφόρους Βαλκανικούς πολέμους, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο κατά την τεταμένη περίοδο του Εθνικού Διχασμού (εξ'ου και η προαναφερθείσα εξορία του στην Κορσική το 1917 από όπου δραπέτευσε και κατέληξε στην Ιταλία) ενώ μετά την προαναφερθείσα επιστροφή του στη χώρα (το 1920) και την Μικρασιατική Καταστροφή ίδρυσε το κόμμα των Ελευθερόφρονων (1922) με το οποίο εισήλθε μεν στη Βουλή σε διάφορες εκλογικές αναμετρήσεις αλλά με χαμηλά ποσοστά. Κατά το έτος 1936, ο Ιωάννης Μεταξάς διορίστηκε Πρωθυπουργός της Ελλάδας, στη θέση του αποβιώσαντος Κωνσταντίνου Δεμερτζή (1876-1936, πρωθυπουργός της χώρας 30.11.1935 - 13.04.1936) και στη συνέχεια πρωτοστάτησε στην επιβολή του δικτατορικού / φασιστικού καθεστώτος της 4ης Αυγούστου (του 1936), κυβερνώντας έως το θάνατό του, την 29η Ιανουαρίου του 1941.
 |
| Ιωάννης Μεταξάς |
Μεταπολεμικά, σε ήμι-κτηματολογικό Χάρτη του Λεκανοπεδίου Αττικής των μέσων του 20ου αιώνος, το υπό εξέτασιν κτίριο καταγράφεται στη συμβολή των οδών Ποσειδώνος και Κηφισού, ως "Κόκκινη Βίλα Μεταξά".
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1960, στο υπό εξέτασιν κτίριο στεγάστηκε το Οικοτροφείο του Ναυτικού Γυμνασίου Πειραιώς "Πρωτεύς", το οποίο είχε ιδρυθεί από τον Σπυρίδωνα Εμμ. Μαρκοζάνη. Στην επόμενη ασπρόμαυρη αρχειακή φωτογραφική καταγραφή των μέσων της δεκαετίας του 1960 διακρίνεται τμήμα του κτιρίου με τον χαρακτηριστικό ξύλινο διάκοσμο και την ευδιάκριτη χαρακτηριστική πινακίδα του Οικοτροφείου του Ναυτικού Γυμνασίου Πειραιώς "Πρωτεύς":
Στην επόμενη ολοσέλιδη εικονογραφημένη διαφημιστική καταχώρηση του έτους 1970 εκτός από τις διάφορες πληροφορίες σχετικά με το Ναυτικόν Γυμνάσιον "Πρωτεύς", καταγράφεται το υπό εξέτασιν κτίριο, ως Οικοτροφείο της ως άνω σχολής, το οποίο καταγραφόταν πλέον με διεύθυνση επί της οδού Εθνάρχου Μακαρίου 23.
Την ίδια εποχή, στη γαλλική ταινία του παραγωγής του έτους 1971 υπό τον τίτλο "Le Casse" ("The Burglars" ο αντίστοιχος τίτλος στα αγγλικά) με πρωταγωνιστές τους Jean Paul Belmondo και Omar Sharif, στο μεγάλο κυνηγητό με τα αυτοκίνητα που λαμβάνει χώρα σε διάφορα σημεία του Πειραιώς (και όχι μόνο), οι πρωταγωνιστές περνάνε δις από την παραλιακή οδό του νέου Φαλήρου (πιθανότατα τα γυρίσματα έγιναν το έτος 1970) και το υπό εξέταση κτίριο εμφανίζεται έστω και φευγαλέα, όπως και άλλα παλαιά κτίρια του παραλιακού μετώπου του νέου Φαλήρου που έχουν κατεδαφιστεί.
Στα κάτωθι screenshots, εκ της προαναφερθείσης κινηματογραφικής ταινίας, έχει σημανθεί με βέλος η παρουσία του υπό εξέταση κτιρίου με την χαρακτηριστική απόληξη στη στέγη, τόσο στο ρεύμα από Μοσχάτο προς Πειραιά, όσο και στο ρεύμα από Πειραιά προς Τζιτζιφιές.
Η οδός Εθνάρχου Μακαρίου στο νέο Φάληρο όπως καταγράφηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2010.
Το Μέγαρο της Καθημερινής ιδιοκτησίας των αδελφών Θεμιστοκλέους και Ιωάννη Αλαφούζου, επί της οδού Εθνάρχου Μακαρίου 19, στο ύψος μεταξύ των οδών Δημητρίου Φαληρέως 2 και Κηφισού, όπου εδρεύουν μεταξύ των άλλων διάφοροι ραδιοφωνικοί σταθμοί, ο τηλεοπτικός σταθμός ΣΚΑΙ, οι "Καθημερινές Εκδόσεις" και ναυτιλιακές εταιρίες.
Αντί επιλόγου, αξίζει να αναλογιστεί κανείς πως κατοικούμε στην χώρα εκείνη, στην οποία για να οικοδομηθεί το κάτωθι:
Επετράπη αρχικά η κατεδάφιση του κάτωθι εικονιζόμενου εξαιρετικής αρχιτεκτονικής πυργοειδούς κτιρίου, φερόμενης ιδιοκτησίας οικογενείας Παναγή Χαροκόπου, το οποίο κοσμούσε την παραλία του νέου Φαλήρου στη συμβολή της οδού Εθνάρχου Μακαρίου και Δημητρίου Φαληρέως:
_wm.JPG "Φωτογράφος: Γ. Σαματούρας - Πηγή: ΕΛΙΑ") |
| Πηγή: Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ) |
Καθώς επίσης επετράπη η κατεδάφιση της πάλαι ποτέ οικίας αρχικής ιδιοκτησίας Mertzanoff η οποία βρισκόταν στη συμβολή της οδού Εθνάρχου Μακαρίου με την οδό Κηφισού.
Ειρήσθω εν παρόδω, τα έργα και οι ημέρες της οικογένειας Αλαφούζου δεν ολοκληρώθηκαν με τις ως άνω κατεδαφίσεις αλλά συνεχίστηκαν με την κατεδάφιση του κτιρίου όπου στεγαζόταν το παλαιό ξενοδοχείο "ΣΤΑΡ", επί της οδού Δημητρίου Φαληρέως 4, σε ένα αξιόλογο παραδοσιακό κτίριο το οποίο ενώ είχε κηρυχθεί διατηρητέο σύμφωνα με το ΦΕΚ 410/Δ/82, αποχαρακτηρίστηκε εν μια νυκτί (με απόφαση επί υπουργίας Γ. Σουφλιά) και εν τέλει κατεδαφίστηκε ώστε να δημιουργηθεί ο υπαίθριος χώρος στάθμευσης του Μεγάρου της Καθημερινής.
Όπως γίνεται αντιληπτό σε όσους διαθέτουν κριτική σκέψη, τα ως άνω δεν πρόκειται ποτέ να τα διαβάσετε σε κάποιο "δακρύβρεχτο" άρθρο της "Καθημερινής" το οποίο "ωρύεται για τις κατεδαφίσεις διατηρητέων ή για την απώλεια της πολιτιστικής μας κληρονομιάς", ούτε σε έντυπα πίσω από τα οποία κρύβονται συγκεκριμένοι παράγοντες, ούτε θα αναφερθούν στις δράσεις των διαφόρων ΜΚΟ που κόπτονται ξαφνικά για τα "χαμένα διατηρητέα", ούτε βέβαια θα τα βρείτε σε κάποιο βιβλίο κάποιου δήθεν ιστοριογράφου, λαογράφου, ερευνητή που φιλάει "κατουρημένες ποδιές" σε κάποιον εκδοτικό οίκο.
Διαβάστε σχετικά θέματα:
Κείμενο - Πηγές:
Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:
- Ιωάννης Μεταξάς - Το Προσωπικό του Ημερολόγιο, Επιμέλεια Χρ. Χρηστίδη, Βιβλιοπωλείον της Εστίας
- Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο - ΕΛΙΑ
- http://www.ioannismetaxas.gr/
- Τύπος εποχής - Οδηγοί Πόλεως - Συλλογή Χαρτών
- Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
- Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.
Φωτογραφίες:
- Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
- Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
- Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου