ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΕΝ ΠΕΙΡΑΙΕΙ ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Η δημιουργία του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος υπήρξε επίτευγμα της ιδρυθείσης από το 1949 εν Πειραιεί "Εταιρίας Ναυτικού Μουσείου και περισυλλογής κειμηλίων των κατά θάλασσαν αγώνων", υπό την προεδρία του Ναυάρχου Οικονόμου, Προέδρου της Ελληνικής Θαλάσσιας Ένωσης. 

Βέβαια, άξιο μνείας είναι το γεγονός πως οι αρχικές σκέψεις για την ίδρυση του πρώτου Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος στον Πειραιά είχαν γίνει προπολεμικά (1938) από τον άλλοτε πρόεδρο του Εμπορικού Επιμελητηρίου και γερουσιαστή Γεώργιο Στρίγκο, με την υποστήριξη του τότε Δημάρχου Πειραιώς Μιχαήλ Μανούσκου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1930, είχε μάλιστα συγκροτηθεί η σχετική πρώτη Επιτροπή Οργανώσεως στην οποία συμμετείχαν μεταξύ των άλλων ο γνωστός λογοτέχνης Παύλος Νιρβάνας και ο δημοσιογράφος / συγγραφέας Αχιλλεύς Α. Κύρου. Όμως, το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και η Κατοχή διέκοψαν το έργο της Επιτροπής αυτής και οι όποιες προσπάθειες προσωρινά "ναυάγησαν".

Μεταπολεμικά, κατά το έτος 1953, μετά από σχετική εισήγηση του τότε Δημάρχου Πειραιώς Γεωργίου Ανδριανόπουλου, αποφασίστηκε, με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου της πόλης, η ενοικίαση της οικίας της εμπορικής οικογενείας Πιπινέλη επί της ακτής Τρύφωνος Μουτζοπούλου 16, στο Πασαλιμάνι (λιμήν Ζέας), για την προσωρινή εγκατάσταση του υπό ίδρυση Μουσείου.

Το ως άνω εικονιζόμενο παραδοσιακό διώροφο κτίριο ελληνικού ρυθμού, στη νοτιοδυτική πλευρά του γραφικού όρμου της Ζέας (Πασαλιμάνι), πλησίον των εγκαταστάσεων του Λεμβαρχείου του Ομίλου Ερετών, με ορισμένες απαραίτητες διαρρυθμίσεις θα αποκτούσε τη δυνατότητα να στεγάσει το συγκεντρωθέν μουσειακό υλικό που αφορούσε την ναυτική παράδοση του ελληνικού έθνους. Το κόστος της ενοικίασης του οικήματος της οικογενείας Πιπινέλη ανερχόταν σε 33 εκατομμύρια δραχμές για το πρώτο έτος ενώ, ταυτόχρονα, γίνονταν ήδη σκέψεις για μια μελλοντική μεταφορά και εγκατάσταση του Ναυτικού Μουσείου στο τότε Δημαρχείο, το γνωστό σε όλους Ωρολόγιον (Ρολόι). 

"Ο Πειραιεύς αποκτά Ναυτικόν Μουσείον" - Έτος 1953

Τα εγκαίνια του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος έγιναν το απόγευμα της 27ης Ιουνίου του έτους 1955 κατά τη διάρκεια των εορτασμών της Ναυτικής Εβδομάδας παρουσία του αντιπροέδρου της Κυβερνήσεως Παναγιώτη Κανελλόπουλου, επί των τελευταίων ημερών των κυβερνήσεων του Αλέξανδρου Παπάγου.

Εγκαίνια του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος στον Πειραιά - 27.06.1955

Ο πρώτος κατάλογος εκθεμάτων του εν Πειραιεί Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος - υπό την Υψηλήν Προστασίαν της Α.Μ. του Βασιλέως - ο οποίος εκδόθηκε τον Ιανουάριο του έτους 1956:

Ενδεικτικό αρχειακό τεκμήριο από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 με τις ώρες εισόδου για το κοινό στο Ναυτικό Μουσείο, επί της ακτής Μουτζοπούλου 18, στο Πασαλιμάνι (λιμήν Ζέας):

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος, επί της ακτής Τρύφωνος Μουτζοπούλου 16, στον λιμενίσκο της Ζέας, συνέχιζε απρόσκοπτα τη λειτουργία του, ενώ οι συλλογές του εμπλουτίζονταν από σχετικές δωρεές:

Χειμερινό Ωράριο Ναυτικού Μουσείου - Έτος 1961

Δωρεά προς το Ναυτικόν Μουσείον - Έτος 1962

Δωρεά προς το Ναυτικόν Μουσείον - Έτος 1962

Παρόλα ταύτα, η ανάγκη στεγάσεως του Ναυτικού Μουσείου σε ιδιόκτητο κτίριο παρέμενε ισχυρή. Έτσι λοιπόν, κατά το έτος 1962, ανακοινώθηκε για πρώτη φορά δια στόματος του ναυάρχου και πρώην ΥΕΝ Κωνσταντίνου Α. Αλεξανδρή (14 Δεκεμβρίου 1894 - 11 Ιουνίου 1976) η είδηση της ανέγερσης Μεγάρου του Ναυτικού Μουσείου στον Πειραιά.

Την άνοιξη του 1964, η ανάγκη μεταστέγασης του Ναυτικού Μουσείου σε ιδιόκτητη έδρα έγινε ακόμη πιο επιτακτική καθώς, οι ιδιοκτήτες του κτιρίου επί της ακτής Μουτζοπούλου 16 επιθυμούσαν την κατεδάφιση της παλαιάς οικίας και την ανοικοδόμηση πολυκατοικίας. Εκείνη την εποχή, εκ νέου, ως προσωρινή λύση προτάθηκε η μεταφορά του Ναυτικού Μουσείου στο ιστορικό Ωρολόγιον του Πειραιά το οποίο ήταν - τότε - κενό.

Άνοιξη έτους 1964

Άνοιξη έτους 1964

Το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος επί της ακτής Τρύφωνος Μουτζοπούλου όπως αποτυπώθηκε σε μια ασπρόμαυρη φωτογραφία που τοποθετείται χρονικά περί τα μέσα της δεκαετίας του 1960 (Φωτογράφος: Δημήτρης Παπαδήμος / Συλλογή: ΕΛΙΑ).

Κατά τον εορτασμό της Ναυτικής Εβδομάδας του έτους 1965, οι φωνές διαμαρτυρίας για την ακαταλληλότητα του κτιρίου της ακτής Τρύφωνος Μουτζοπούλου πλήθαιναν και έρχονταν να προστεθούν στα προβλήματα που δημιουργούσε η ειλημμένη απόφαση των ιδιοκτητών του οικήματος περί κατεδάφισης. Το οίκημα χαρακτηριζόταν στον Τύπο της εποχής ως "καταθλιπτικό", με "καμμιά δωδεκαριά καμάρες μικρές - μικρούτσικες" και με "ανύπαρκτη θέα". Τα κειμήλια της ναυτικής παράδοσης χιλιετιών βρίσκονταν "σωριασμένα ακατάστατα, θρασύτατα και ασύστολα, ωσάν κέραμοι ατάκτως εριμμένοι" στο οίκημα της οδού Τρύφωνος Μουτζοπούλου το οποίο ο συντάκτης ενός άρθρου χαρακτήριζε ως μια "αλεπότρυπα" και της οποίας το μηνιαίο ενοίκιο ανερχόταν σε 9.000 δραχμές!

Από το καλοκαίρι του 1965, μετά την ειλημμένη απόφαση "μπαζώματος" του άλλοτε γραφικού ορμίσκου της Φρεαττύδος τον οποίον ύμνησε ο ποιητής Λάμπρος Πορφύρας, στον Τύπο της εποχής άρχισαν να εμφανίζονται διάφορα άρθρα, άλλα επαινετικά και άλλα επικριτικά, σε σχέση με το μεγάλο έργο της κατασκευής του νέου Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος. Η ακόλουθη μακέτα του προβλεπόμενου έργου από τον αρχιτέκτονα Ε.Μ.Π. Γεώργιο Λ. Μπογδάνο δέχθηκε μεγάλη κριτική λόγω των μοντέρνων αρχιτεκτονικών γραμμών του προτεινόμενου οικοδομήματος σε ένα έργο το οποίο - σύμφωνα με τους ειδικούς - έπρεπε να χαρακτηρίζεται από τις κλασικές αρχιτεκτονικές γραμμές που χαρακτηρίζουν τα μουσεία και τα πνευματικά ιδρύματα:

Μακέτα των νέων εγκαταστάσεων του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος στη Φρεαττύδα

Ο αρχικός προϋπολογισμός του έργου ανερχόταν σε επτά (7) εκατομμύρια δραχμές ενώ το ποσό των τριών (3) εκατομμυρίων φέρεται να είχε ήδη αποταμιευθεί από δωρεές Ελλήνων του εξωτερικού. Στο νέο κτίριο προβλεπόταν όχι μονάχα η οργάνωση και έκθεση των συλλογών που υπήρχαν στο κτίριο της ακτής Μουτζοπούλου αλλά και η δημιουργία βιβλιοθήκης, αναγνωστηρίου, αίθουσας διαλέξεων, ειδικών χώρων για την τοποθέτηση κειμηλίων και πινάκων ζωγραφικής καθώς και διαμερισμάτων για την εγκατάσταση των υπηρεσιών διοίκησης / διευθύνσεως του νέου Μουσείου.

Στην επόμενη ασπρόμαυρη ιστορική φωτογραφία των μέσων της δεκαετίας του 1960 καταγράφεται ξανά το κτίριο στο οποίο στεγάστηκε η πρώτη έδρα του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος επί της ακτής Τρύφωνος Μουτζοπούλου 16. Η τότε (1966) διοίκηση του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος απαρτιζόταν από τα εξής πρόσωπα: Ναύαρχος Κ. Αλεξανδρής (Πρόεδρος), Λ. Νομικός και Ε. Αναργύρου (Αντιπρόεδροι), Α. Παπαγιαννόπουλος-Παλαιός (Γεν. Γραμματέας), Ι. Λυκούρης (Ταμίας), Π. Λεούσης, Δ. Μελέτης, Γ. Παγκάρας, Χ. Σιδεράτος, Β. Σκαρπέτης (Σύμβουλοι) και Π. Θεοχάρης, Θ. Βαλσαμάκης, Επ. Μπαμπούρης, Σπ. Γεωργόπουλος, Σπ. Ζάρκος, Επ. Στασινόπουλος και Γ. Καβελαράς (Έφοροι).

Η οικία ιδιοκτησίας Πιπινέλη η οποία χρησίμευσε ως έδρα του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος όπως καταγράφηκε δια χειρός του καθηγητή και ερασιτέχνη φωτογράφου Γεωργίου Μπακούρου, κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1960:

Ειρήσθω εν παρόδω, λίγους μήνες αργότερα, τον Φεβρουάριο του έτους 1967, μετά την μετεγκατάσταση του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος στις νέες εγκαταστάσεις στη Φρεαττύδα, ο Γεώργιος Μπακούρος κατέγραψε την κατεδάφιση της οικίας Πιπινέλη η οποία ακολούθησε την τύχη της πλειοψηφίας των αρχοντικών της παραλιακής λεωφόρου και την εκκίνηση των έργων κατασκευής της πολυώροφης πολυκατοικίας η οποία υφίσταται μέχρι τις μέρες μας:

Το πολυόροφο κτίριο διαμερισμάτων, στο ισόγειο του οποίου λειτουργεί πρατήριο υγρών καυσίμων και χώρος στάθμευσης, το οποίο "αντικατέστησε" την πάλαι ποτέ οικία Πιπινέλη, όπως καταγράφηκε στα τέλη της δεκαετίας του 2000 με χρήση τηλεφακού:

Διαβάστε σχετικά θέματα:

Το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος - Ιστορικό / Φωτογραφικό Αφιέρωμα

Τα εγκαίνια του νέου Ναυτικού Μουσείου (04.08.1969)

Η ιστορία του όρμου της Φρεαττύδος

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες ελήφθησαν από τις κάτωθι πηγές:

• "Πειραιεύς 1966", Εικονογραφημένη Έκδοση Πειραϊκής Προβολής, Έκδοσις - Επιμέλεια Θ. Βλάσση, Εκτύπωσις Τυποτεχνική Πειραιώς 
• Τύπος Εποχής - Οδηγοί Πόλεως

Φωτογραφίες:

• Όλες οι φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.