ΤΑ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΚΟΛΙΜΑΝΟΥ [1930]

Μετά την πυρπόληση της Σμύρνης τον Αύγουστο του 1922 και την αναγκαστική έξωση των χριστιανικών πληθυσμών από τη Μικρά Ασία, ο Πειραιάς μετατράπηκε σε μια απέραντη πόλη υποδοχής κατατρεγμένων προσφύγων. Ακολούθησε η αναγκαστική ανταλλαγή των πληθυσμών την επόμενη χρονιά με αποτέλεσμα, κατά τη διάρκεια αρκετών μηνών, ο Πειραιάς να μετατραπεί σε έναν ενδιάμεσο σταθμό για αρκετούς πρόσφυγες αλλά ταυτόχρονα και τερματικός σταθμός για πολλούς. Στην περιφέρεια του Πειραιά, οι νέες συνοικίες που δημιουργήθηκαν και γιγαντώθηκαν απορρόφησαν μεγάλο μέρος του νέου πληθυσμού: Παλαιά Κοκκινιά, Νέα Κοκκινιά, Αμφιάλη, Κορυδαλλός, Άγιος Ιωάννης Ρέντης, Δραπετσώνα. Εντός του παλαιού Πειραιά αναπτύχθηκαν κυρίως δυο προσφυγικές εστίες: η πρώτη στη Νέα Καλλίπολη και το Χατζηκυριάκειο και η δεύτερη στο ψαροχώρι του Τουρκολίμανου.

Ο αρχαίος λιμένας της Μουνιχίας, γνωστός ως Τουρκολίμανο και πολύ αργότερα ως Μικρολίμανο, στις αρχές του 20ου αιώνα ήταν ακόμη ένα γραφικό ψαροχώρι, με λιγοστές κατοικίες και ψαροταβέρνες. Στα πέριξ του μικρού φυσικού όρμου και στους πρόποδες της Καστέλλας υπήρχαν επαύλεις επιφανών κατοίκων της πόλης του Πειραιά, όπως λ.χ. τα αρχοντικά της λεωφόρου Φαλήρου που περνούσε πάνω από το γραφικό λιμανάκι. 

Αρχής γενομένης από το έτος 1922 και μέχρι το έτος 1928, οι πρόσφυγες προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες στέγασης κάλυψαν με νόμιμο αλλά συχνά και παράνομο τρόπο κάθε διαθέσιμη σπιθαμή γης, ειδικότερα στις περιπτώσεις που το κράτος και η ΕΑΠ (Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων) αδυνατούσαν να δώσουν άμεση λύση. Έτσι λοιπόν, στον μυχό του Τουρκολίμανου, κάτω από τη λεωφόρο Φαλήρου (σσ. η σημερινή οδός Βασιλέως Παύλου / Αλέξανδρου Παπαναστασίου) κατασκευάστηκαν μικρές αυτοσχέδιες παράγκες και πρόχειρες καλύβες. 

Ο βραβευμένος εξερευνητής και φωτογράφος του National Geographic Maynard Owen Williams αποτύπωσε φωτογραφικά, στα τέλη της δεκαετίας του 1920, τον μικρό προσφυγικό συνοικισμό του Τουρκολίμανου:

Τουρκολίμανο (Τέλη δεκαετίας 1920) - Φωτογράφος: Maynard Owen Williams

Μερικές εκατοντάδες μέτρα μακρυά, επίσης στους πρόποδες της Καστέλλας, άνωθεν της παραλίας της Καστέλλας, στην συνοικία του Τσοκαρόπουλου, μπορούσε κάποιος να αντικρίσει κι άλλες αυτοσχέδιες προσφυγικές κατοικίες και παραπήγματα: 

Προσφυγικές παράγκες στη συνοικία Τσοκαρόπουλου, Καστέλλα

Στο παρακάτω απόσπασμα από μια αναφορά του ημερήσιου πειραϊκού Τύπου στους προσφυγικούς συνοικισμούς του Πειραιά διαβάζουμε σχετικά με τα ξύλινα τσαντίρια των προσφύγων στο Τουρκολίμανο τα οποία χαρακτηρίζονταν ως κατοικίες-κόλαση:

Οι προσφυγικοί συνοικισμοί - Έτος 1929

Την άνοιξη του 1930, οι δικαιούχοι πρόσφυγες παρέλαβαν από το κράτος τα νέα προσφυγικά οικήματα στον κρατικό αλιευτικό συνοικισμό του Τουρκολίμανου. 

Τα προσφυγικά οικήματα του Τουρκολίμανου σε μια προπολεμική λήψη της δεκαετίας του 1930 με φόντο τις οικίες της τότε λεωφόρου Φαλήρου:

Στις μέρες, τα χαρακτηριστικά κεραμοσκεπή προσφυγικά κτίρια του Μικρολίμανου κατοικούνται και βρίσκονται διατεταγμένα κάτωθεν της οδού Βασιλέως Παύλου και δεξιά της κατερχόμενης οδού Ναυάρχου Βότση προς την παραλιακή ακτή Αλέξανδρου Κουμουνδούρου μέσα σε ανώνυμα στενά σοκάκια / παρόδους. 

Τα προσφυγικά του Τουρκολίμανου όπως διακρίνονται σε σύγχρονες φωτογραφίες από την οδό Βασιλέως Παύλου (Αλέξανδρου Παπαναστασίου): 

 

 

Κατεβαίνοντας τις διαδοχικές σκάλες προς τα προσφυγικά του Μικρολίμανου από την οδό Βασιλέως Παύλου προς τη θάλασσα. Σημείο αναφοράς η σχετική στάση του τρόλεϊ "20" της Καστέλλας με την ονομασία "Σκαλάκια": 

Τα προσφυγικά του Τουρκολίμανου (Μικρολίμανου) όπως διακρίνονται από τον εξώστη του Ναυτικού Ομίλου της Ελλάδος (ΝΟΕ):

Διαβάστε σχετικά θέματα:

Εικονογραφημένο αφιέρωμα στην ιστορία του Μικρολίμανου / Τουρκολίμανου

Καστέλλα - Τουρκολίμανο (1915)

Οι αλιείς του Τουρκολίμανου

Στο Τουρκολίμανο των αρχών της δεκαετίας του '50 [Αρχείο Avery Clark]

Στο Τουρκολίμανο της δεκαετίας του 1950

Τουρκολίμανο (1955)

Στο Τουρκολίμανο (1962)

Το Τουρκολίμανο στο ετήσιο ημερολόγιο της Opel του 1965

Χριστούγεννα στο Τουρκολίμανο (1966)

Στα προσφυγικά του Τουρκολίμανου (2017)

Μια βραδιά στο ΝΑΣ

Η οικία Μακκά στην Καστέλλα

Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες στο λιμάνι του Πειραιά (Σεπτέμβριος 1922)

1922 - 2012: Από τη Γη της Ιωνίας στον Πειραιά

Πειραιάς, 1922: Τεκμήρια Προσφυγιάς

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες ελήφθησαν από τις κάτωθι πηγές:

• "Πειραιάς: Πόλη Μεταναστών και Προσφύγων", Ημερολόγιο 2013, Το Λιμάνι της Αγωνίας
• Ημερήσιος Τύπος

Φωτογραφίες:

• Οι ιστορικές φωτογραφίες παρατίθενται για εκπαιδευτικούς σκοπούς - κάθε νόμιμο δικαίωμα ανήκει στους νομίμους κατόχους αυτών.
• Όλες οι φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.