Ο ΕΝ ΠΕΙΡΑΙΕΙ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ [ΣΠΑΠ] [1886]

Ο εν Πειραιεί Σιδηροδρομικός Σταθμός Πελοποννήσου οικοδομήθηκε κατά το έτος 1886 επί της παραλίας λιμένος, πλησίον του προγενέστερου τότε υφιστάμενου σταθμού των Σιδηροδρόμων Αθηνών Πειραιώς (ΣΑΠ) (σσ. κατεδαφισμένος), αποτελώντας κατ' αυτόν τον τρόπο τον δεύτερο χρονολογικά σιδηροδρομικό σταθμό ο οποίος κατασκευάστηκε και λειτούργησε στην πόλη του Πειραιώς. Σύμφωνα με τα αρχικά σχέδια, η όψη του εν λόγω σιδηροδρομικού σταθμού περί τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα υπήρξε η ακόλουθη:

Έτος 1904 - Κύρια όψη Σιδηροδρομικού Σταθμού (Πηγή: Μαλικούτη)

Όπως μπορούμε να παρατηρήσουμε στο ως άνω σχέδιο, ο σιδηροδρομικός σταθμός Πελοποννήσου αποτελείτο από έναν κεντρικό διώροφο πυρήνα και δυο μονώροφες πτέρυγες, συμμετρικές ως προς τον κύριο όγκο. Το ισόγειο τμήμα περιελάμβανε τα εκδοτήρια των εισιτηρίων, το γραφείο του σταθμάρχη, το χώρο του προσωπικού κίνησης, τις αίθουσες αναμονής των επιβατών, τους χώρους για τις αποσκευές καθώς και ένα καφενείο.

Στην κάτωθι λεπτομέρεια από χάρτη του λιμένος Πειραιώς του έτους 1887, παρατηρήστε την καταγραφή του υπό εξέτασιν σιδηροδρομικού σταθμού Πελοποννήσου επί της οδού Πλούτωνος όπως και τον γειτονικό πρώτο σιδηροδρομικό σταθμό Πειραιώς - Αθηνών (σσ. κατεδαφισμένος):

Αρχειακό τεκμήριο με την αναγγελία των δρομολογίων των ΣΠΑΠ από την 20η Αυγούστου του έτους 1896:

Ο εν Πειραιεί σιδηροδρομικός σταθμός Πελοποννήσου (ΣΠΑΠ) όπως καταγράφηκε σε σχετικό χάρτη του Πειραιώς της ιδίας χρονιάς (1896): 

Στην κάτωθι ασπρόμαυρη φωτογραφία των αρχών του 20ου αιώνα, ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Πελοποννήσου καταγράφεται με την αρχική του μορφή, επί της προαναφερόμενης οδού Πλούτωνος:

Κατά το έτος 1915, κατόπιν σχετικής πρότασης μετασκευής του κτιρίου και ανάλογης μελέτης, εφαρμόστηκε μονάχα η αναθεώρηση της λειτουργικής (εσωτερικής) διάταξης. Η εξωτερική όψη του κτιρίου εν τέλει παρέμεινε ανέπαφη αφού η παρακάτω πρόταση δεν εφαρμόστηκε ποτέ.

Έτος 1915 - Ανεφάρμοστη πρόταση αναθεώρησης του Σιδηροδρομικού Σταθμού (Πηγή: Μαλικούτη)

Στην επόμενη ιστορική φωτογραφία εποχής του Μεσοπολέμου, η φωτογράφος Dorothy Burr Thompson απαθανατίζει ένα επιβατηγό πλοίο επί της αποβάθρας της σημερινής ακτής Κονδύλη (τότε οδός Αγίου Διονυσίου) στον λιμένα των Αλών, με φόντο την οδό Πλούτωνος και τον υπό εξέταση σιδηροδρομικό σταθμό των ΣΠΑΠ. 

12.07.1933 - Φωτογράφος: Dorothy Burr Thompson (Πηγή: http://ascsa.net/)

Ο σταθμός Πελοποννήσου Πειραιώς αποτέλεσε μέρος του δικτύου μετρικής γραμμής των ΣΠΑΠ (Σιδηροδρόμων Πειραιώς - Αθηνών - Πελοποννήσου) από ιδρύσεως αυτών μέχρι το έτος κρατικοποίησης τους (1954). Αργότερα, το 1962, οι Σιδηρόδρομοι Πειραιώς - Αθηνών - Πελοποννήσου ενσωματώθηκαν στους ΣΕΚ (Σιδηροδρόμους Ελληνικού Κράτους). Αξιοσημείωτο το γεγονός ότι η πρώτη σιδηροδρομική σύνδεση των ΣΠΑΠ εγκαινιάστηκε στις 30 Ιουνίου 1884 και αφορούσε τη διαδρομή Πειραιάς - Ελευσίνα.

Στις επόμενες ασπρόμαυρες φωτογραφίες καταγράφεται ο υπό εξέτασιν σιδηροδρομικός σταθμός Πελοποννήσου κατά τις μεταπολεμικές δεκαετίες του 1970 και του 1980:

Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Πελοποννήσου χαρακτηρίστηκε ως διατηρητέος στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Η ακόλουθη φωτογραφική καταγραφή του ενδιαφέροντος αρχιτεκτονήματος με την λιτή όψη και τα τοξωτά ανοίγματα προέρχεται από τα αρχεία του ΥΠΕΚΑ.

Ακολούθως, παρατίθενται ορισμένες ενδεικτικές φωτογραφικές καταγραφές από τις αποβάθρες του υπό εξέτασιν σταθμού, από την εποχή που ακόμη χρησιμοποιείτο από τα τρένα της μετρικής γραμμής της Πελοποννήσου του ΟΣΕ :

Πηγή: Άγνωστη / Διαδίκτυο

Πηγή: Άγνωστη / Διαδίκτυο

Πηγή: Άγνωστη / Διαδίκτυο

Στις 5 Νοεμβρίου του έτους 2004 βάσει σχετικής απόφασης που δημοσιεύτηκε στο Δ' Τεύχος του ΦΕΚ 1055 της 12ης Νοεμβρίου του 2004, καθορίστηκαν οι περιοχές παρέμβασης για την αισθητική αναβάθμιση του υπό εξέτασιν σταθμού καθώς επίσης περιορισμοί και όροι δόμησης, ενώ τροποποιήθηκε το εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο του Δήμου Πειραιώς. Κατόπιν τούτων, ο πάλαι ποτέ σιδηροδρομικός σταθμός Πελοποννήσου έπαψε να λειτουργεί στις 7 Αυγούστου 2005, ακολούθησαν εργασίες ανακατασκευής / αναβάθμισης και εν τέλει εγκαινιάστηκε ξανά ως σταθμός της ΤΡΑΙΝΟΣΕ και του Προαστιακού Σιδηροδρόμου στις 3 Ιουνίου του 2007. Στις μέρες μας (21ος αιώνας), ο εν λόγω σταθμός εξυπηρετεί ως αφετηρία τις γραμμές 1 και 2 του Προαστιακού Σιδηροδρόμου, διαθέτοντας μια πλευρική αποβάθρα και δυο αποβάθρες υπό μορφήν νησίδας. 

Ο υπό εξέτασιν σταθμός του σιδηροδρόμου όπως καταγράφηκε φωτογραφικά το καλοκαίρι του έτους 2012:

Η βανδαλισμένη με γκράφιτι πρόσοψη του διατηρητέου υπό εξέτασιν σιδηροδρομικού σταθμού όπως καταγράφηκε με χρήση τηλεφακού από τις αποβάθρες του κεντρικού λιμένος Πειραιώς κατά το καλοκαίρι του έτους 2016:

Ο σιδηροδρομικός σταθμός Πειραιά με την σταθερά βανδαλισμένη πρόσοψη, όπως καταγράφηκε φωτογραφικά στις αρχές Απριλίου του έτους 2022:

Ο υπό εξέτασιν σταθμός με την πρόσοψή του επί της οδού Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, όπως καταγράφηκε στις αρχές του έτους 2023. Δυστυχώς οι φθορές και τα σημάδια βανδαλισμού / βεβήλωσης του διατηρητέου κτιρίου καταγράφονταν ολοένα και πιο έντονα.

 

Εντύπωση προκαλεί το γεγονός πως τμήμα της προσόψεως, στον άνω όροφο του κτιρίου, καλύφθηκε από διαφημιστική επιφάνεια σχετικά με την ανάληψη του θεσμού της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης από την πόλη της Ελευσίνας. Σημειωτέον πως η κάτωθι εικονιζόμενη επιφάνεια καλύπτει το εκτός λειτουργίας ωρολόγιο που υφίσταται επί της προσόψεως του σταθμού: 

 

Οι αποβάθρες επιβίβασης / αποβίβασης επιβατών σε καθεστώς γενικότερης εγκατάλειψης:

 

Άποψη αίθουσας αναμονής επιβατών εντός του σταθμού:

 

Γάτα - μασκότ στο χώρο της αίθουσας των εκδοτηρίων εισιτηρίων:

 

Η κλειστή και ανενεργή πλευρική είσοδος / έξοδος του σταθμού επί της οδού Αγίου Διονυσίου με έκδηλα τα σημάδια της έλλειψης συντήρησης, της απαξίωσης και των βανδαλισμών.

Ενδεικτική βραδινή φωτογραφική καταγραφή του υπό εξέτασιν σταθμού του σιδηροδρόμου, από τα τέλη του μηνός Μαρτίου του έτους 2023:

Διαβάστε επίσης τα παρακάτω σχετικά θέματα:

Ο Σταθμός του ΟΣΕ στον Άγιο Διονύσιο - Δραπετσώνα

Το Μέγαρο των ΗΣΑΠ στον Πειραιά (Ηλεκτρικός) 

Ο πρώτος Σιδηροδρομικός Σταθμός της πόλης του Πειραιά

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων.

Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• "Πειραιάς 1834-1912", Σταματίνα Μαλικούτη, Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς
• ΥΠΕΚΑ
• The American School of Classical Studies at Athens
• Οδηγοί Πόλεως - Τύπος Εποχής

Φωτογραφίες: 

• Οι ιστορικές φωτογραφίες παρατίθενται για εκπαιδευτικούς σκοπούς - κάθε νόμιμο δικαίωμα ανήκει στους νομίμους κατόχους αυτών.
• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.