Ο ΤΣΕΛΕΜΕΝΤΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΦΑΛΗΡΟΥ

Στο νέο Φάληρο της επονομαζόμενης Belle Epoque (Μπελ Επόκ) του Πειραιά, στα τέλη του 19ου αιώνα, όλη η παραλιακή ζώνη του λαοφιλούς κοσμικού προαστίου είχε διαμορφωθεί υπό τις επιταγές της Εταιρίας Σιδηροδρόμων Αθηνών-Πειραιώς, η οποία ως γνωστόν είχε αναλάβει εργολαβικά την ανάπλαση και εκμετάλλευση της περιοχής. Έτσι λοιπόν, το νέο Φάληρο είχε μετατραπεί κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα στο απόλυτο θέρετρο όπου κατοικούσαν μόνιμα ή απλά παραθέριζαν γνωστές προσωπικότητες της Ελλάδος αλλά και του εξωτερικού, παρέχοντας υψηλού επιπέδου υπηρεσίες διαμονής και αναψυχής στους κατοίκους τόσο του Πειραιά και της Αθήνας, όσο και στους ξένους τουρίστες / επισκέπτες. Στις αίθουσες των κοσμικών μεγάλων παράκτιων ξενοδοχείων, στο Ακταίον Παλάς και στο Μέγα Ξενοδοχείο (Grand Hotel), στα υπαίθρια περίπτερα, στην Ταραντέλλα και στο Θέατρο του νέου Φαλήρου λάμβαναν χώρα πνευματικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις υψηλοτάτου επιπέδου, θεατρικές παραστάσεις, μονόπρακτα, μουσικά δρώμενα, συναυλίες κ.α. σε σημείο το νέο Φάληρο να θεωρείται - όχι άδικα, εκείνη την εποχή - το επίκεντρο των θερινών θεατρικών και καλλιτεχνικών δρωμένων της χώρας. Εκτός όμως από την πνευματική/πολιτιστική κίνηση, τα πολυτελή ξενοδοχεία, τα περίφημα λουτρά με την κοσμική πλαζ και την φημισμένη εξέδρα, στο νέο Φάληρο υπήρχαν αξιόλογα εστιατόρια. 

• Το Εστιατόριο του Τσελεμεντέ στο νέο Φάληρο

Ανάμεσα στα αρκετά εστιατόρια τα οποία λειτούργησαν στο νέο Φάληρο των τελών του 19ου / αρχών του 20ου αιώνα αιώνα, αξιοσημείωτο υπήρξε εκείνο του εκ Σίφνου ορμώμενου Γεωργίου Ν. Τσελεμεντέ, θείου του μετέπειτα πασίγνωστου αρχιμάγειρα Νικολάου Κ. Τσελεμεντέ (Εξάμπελα Σίφνου, 1 Ιανουαρίου 1878 – Αθήνα, 2 Μαρτίου 1958).

Το εν λόγω εστιατόριο λειτούργησε επί δεκαετίες στο χαρακτηριστικό κτίριο με το πρόστυλο επί της παραλίας του νέου Φαλήρου, το οποίο καταγράφεται στις κάτωθι λεπτομέρειες οι οποίες προέκυψαν από την επεξεργασία ευρύτερης αποτύπωσης του κοσμικού προαστίου, στα τέλη του 19ου αιώνα.

Νέο Φάληρο - Τέλη 19ου αιώνα

Νέο Φάληρο - Το εστιατόριο του Τσελεμεντέ

Ο Γεώργιος Ν. Τσελεμεντές, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται "διετήρει λαμπρόν εστιατόριον στο Νέον Φάληρον", απέναντι σχεδόν από το Ακταίον στο ύψος της πασίγνωστης τότε Ταραντέλλας από τη δεκαετία του 1880. 

Βέβαια, κατόπιν σχετικής έρευνας στον ημερήσιο Τύπο των τελών του 19ου αιώνα, διαπιστώθηκε πως δεν εξέλειπαν οι αρνητικές κριτικές, όπως λ.χ. η κάτωθι, σύμφωνα με την οποία το παρά την ακτήν εστιατόριο του κ. Τσελεμεντέ χαρακτηριζόταν ως "βρωμερότατον": 

Αντίστοιχα όμως, κατά το έτος 1898, σε σχετική αστιατρική έκθεση ζαχαροπλαστείων, ξενοδοχείων και οπωροπωλείον στο νέο Φάληρο, το εστιατόριο του Γ. Τσελεμεντέ χαρακτηριζόταν με "άκρα καθαριότητα μαγειρείου και μαγειρικών σκευών, υλικά εκλεκτά και βούτυρον αγνόν!"

Ομοίως, σχετικός έλεγχος της Αστυνομίας και του Αστιάτρου το καλοκαίρι του έτους 1903 "εύρον το εστιατόριον Γ. Τσελεμεντέ με υλικά πρώτης ποιότητος, το δε μαγειρείον και τα σκεύη αρίστης καθαριότητος".

Όπως προκύπτει από την μελέτη σχετικών πηγών, στα μέσα της πρώτης δεκαετίας του 20ου αιώνα, το εστιατόριο του Τσελεμεντέ λειτουργούσε μονάχα κατά τους θερινούς μήνες. Ταυτόχρονα, κατά την ίδια περίοδο, η εν λόγω επιχείρηση προσέφερε και κατάλυμα (ξενοδοχείον Τσελεμεντέ) ενώ διέθετε λουτήρες για την εξυπηρέτηση των λουόμενων του νέου Φαλήρου.

Εστιατόριον Τσελεμεντέ - Έτος 1905

Αρχειακό τεκμήριο από τον Τύπο των τελών του μηνός Μαΐου του έτους 1908 με αναφορά στο εν Νέω Φαλήρω εστιατόριο του Γ. Τσελεμεντέ:

Το εστιατόριο του Τσελεμεντέ καταγράφηκε στα χρόνια του Μεσοπολέμου στο κάτωθι ασπρόμαυρο δίγλωσσο επιστολικό δελτάριο εποχής, σε εναλλακτική άποψη της ακτής του νέου Φαλήρου,στην οποία συν τοις άλλοις διακρίνονται ο σταθμός του τροχιοδρόμου του νέου Φαλήρου, οι εγκαταστάσεις των θαλασσίων λουτρών και ο λόφος της Καστέλλας στο βάθος. 

Ν. Φάληρον: Τα Λουτρά και άποψις της Καστέλλας

Το Εστιατόριον του Τσελεμεντέ επί της παραλίας του νέου Φαλήρου

Αρκετά χρόνια αργότερα, το εν λόγω εστιατόριο άλλαξε ιδιοκτησία περισσότερες της μιας φορές και μετονομάστηκε αρχικά σε "Φαληρική Αύρα" - όπως καταγράφεται σε σχετικούς Οδηγούς - και εν τέλει απλά σε "Αύρα". 

Μέσα από τα αρχεία του Ελληνικού Λογοτεχνικού Αρχείου (ΕΛΙΑ), μια σπάνια φωτογραφική καταγραφή του εστιατορίου "Αύρα" (τότε "ιδιοκτησίας Ουρανίας Μαρ. Σταμέλου" όπως μαρτυρά άλλωστε η σχετική ευανάγνωστη πινακίδα), από τα μέσα/τέλη της δεκαετίας του 1950 (σσ. η παρακάτω φωτογραφία προέκυψε από την επεξεργασία και συνένωση δυο διαδοχικών λήψεων που βρέθηκαν στις ψηφιοποιημένες συλλογές του ΕΛΙΑ).

Το χαρακτηριστικό κτίριο στο οποίο στεγάστηκε το εστιατόριο του Τσελεμεντέ όπως καταγράφηκε επί της παραλίας του νέου Φαλήρου σε μια ασπρόμαυρη μεταπολεμική λήψη (αρχείο Τάκη Περτέση): 

Αρχείο Τάκη Περτέση

Λίγα χρόνια πριν την κατεδάφιση του κτιρίου, η τελευταία επιχείρηση που εκμεταλλεύτηκε το συγκεκριμένο κτίριο έφερε την ονομασία "Γαλάζιο Κύμα". Στην κάτωθι ασπρόμαυρη φωτογραφία η οποία τοποθετείται χρονικά κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1960, διακρίνεται η επιγραφή "Γαλάζιο Κύμα" πάνω από το πρόστυλο του διώροφου κτιρίου:

Εν τέλει, το πάλαι ποτέ εστιατόριο του Τσελεμεντέ κατεδαφίστηκε κατά την περίοδο των Χριστουγέννων του έτους 1969, στα πλαίσια των έργων ριζικής αναμόρφωσης της φαληρικής ακτής. ειρήσθω εν παρόδω, κατά την ίδια χρονική περίοδο, κατεδαφίστηκαν επίσης τα κοσμικά κέντρα του νέου Φαλήρου "Ραμόνα" και "Ασημένιο Φεγγάρι". 

Το Εστιατόριο "Αύρα" προ της κατεδαφίσεως

• Ο Νικόλαος Τσελεμεντές και οι "τσελεμεντέδες"

Ο Νικόλαος Τσελεμεντές, ανιψιός του Γεωργίου Τσελεμεντέ, φέρεται να εργάστηκε στο προαναφερθέν εστιατόριο του νέου Φαλήρου, εργαζόμενος ως μάγειρας, σε σχετικά μικρή ηλικία, περί τις αρχές του 20ου αιώνα. Μάλιστα την ίδια εποχή, ο ίδιος συμμετείχε στις αρχαιρεσίες του Σωματείου Μαγειροϋπαλλήλων Αθηνών - Πειραιώς!

Αργότερα, ο Νικόλαος Τσελεμεντές αναχώρησε από την Ελλάδα, φέρεται να σπούδασε για ένα χρόνο μαγειρική στη Βιέννη, επηρεάστηκε από την γαλλική κουζίνα και επιστρέφοντας στη χώρα μας εργάστηκε για λογαριασμό ξένων πρεσβειών. Κατά το 1910, απέκτησε μια σχετική αναγνωρισιμότητα εκδίδοντας το περιοδικό "Οδηγός Μαγειρικής", ένα πρωτοποριακό έντυπο στο οποίο πέραν των προτεινόμενων συνταγών, συμπεριλαμβάνονταν διατροφικές συμβουλές, θέματα σχετικά με τη διεθνή κουζίνα, νέα από το χώρο της μαγειρικής κ.α. συναφή. 

Νικόλαος Κ. Τσελεμεντές

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1920, ο Νικόλαος Τσελεμεντές ταξίδεψε σε διάφορες χώρες (Τουρκία, Ρωσία, Ιταλία, Γαλλία, Αγγλία) μελετώντας τις τοπικές κουζίνες και συνταγές, φθάνοντας δις μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, όπου εργάστηκε σε ορισμένα από τα πλέον ακριβά εστιατόρια του κόσμου (όπως λ.χ. στο St. Moritz Hotel της Νέας Υόρκης), κάνοντας παράλληλα ανώτατες σπουδές μαγειρικής, ζαχαροπλαστικής και διαιτολογίας.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως ο Νικόλαος Τσελεμεντές ποτέ δεν ξεχνούσε να μνημονεύει το εστιατόριο του θείου του στο νέο Φάληρο, όπως λ.χ. είχε πράξει ευρισκόμενος στις ΗΠΑ τον Απρίλιο του 1926, απαντώντας με χιούμορ σε μια ψευδή είδηση περί θανάτου του (!!) η οποία είχε κυκλοφορήσει στην Ελλάδα, δηλώνοντας μεταξύ άλλων: "Δέον να προσθέσω ότι θείους, τουναντίον, έχω πολλούς, και εις εξ'αυτών ήτο ο κάτοχος του εστιατορίου του νέου Φαλήρου..."

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα ο Τσελεμεντές ίδρυσε μια μικρή σχολή μαγειρικής και ζαχαροπλαστικής και κυκλοφόρησε το πλέον πασίγνωστο βιβλίο του με συνταγές, τον πρώτο ολοκληρωμένο ελληνικό Οδηγό Μαγειρικής και Ζαχαροπλαστικής, ο οποίος έτυχε να ανατυπωθεί επισήμως πάνω από 15 φορές κατά τις επόμενες δεκαετίες, ταυτίζοντας το επώνυμο "Τσελεμεντές" με τους οδηγούς μαγειρικής.

Οδηγό Μαγειρικής και Ζαχαροπλαστικής υπό Νικ. Κ. Τσελεμεντέ (Έτος 1925)

Διαφημιστική Καταχώρηση - 1930

Έτος 1936

Έτος 1937

Άξιο μνείας είναι επίσης το γεγονός πως προπολεμικά, παρά την απόκτηση ευρείας αναγνωρισιμότητας, ο Νικόλαος Τσελεμεντές "κατέβαινε" ορισμένες προκαθορισμένες ημέρες της εβδομάδας στο εστιατόριο του θείου του στο νέο Φάληρο, ημέρες κατά τις οποίες δημιουργείτο το αδιαχώρητο ως προς τις κρατήσεις. Μάλιστα, σύμφωνα με σχετικές μαρτυρίες, όταν ο Τσελεμεντές εργαζόταν στο νέο Φάληρο, όλη η αριστοκρατία της περιοχής έσπευδε να κρατήσει ένα τραπέζι στο πολυσύχναστο εστιατόριο και συχνά πολλοί κατέφευγαν μέχρι και στη δωροδοκία των γκαρσονιών με "αστρονομικά" ποσά (λ.χ. 5 δραχμές, όσο κόστιζε ένα table d'hôte εκείνη την εποχή) ώστε να αποκτήσουν την επιθυμητή κράτηση.

Νικόλαος Κ. Τσελεμεντές

Μεταπολεμικά, ο αρχιμάγειρος Νικόλαος Τσελεμεντές, ο οποίος ήδη θεωρείτο από πολλούς ως ο εκσυγχρονιστής της ελληνικής κουζίνας, παρά τα λεγόμενα όσων τον κατηγορούσαν για νόθευση αυτής με ευρωπαϊκά στοιχεία, μεταξύ των άλλων συμμετείχε σε διαφημίσεις προϊόντων (όπως λ.χ. το "Βιτάμ" της Ελαΐδος), αρθρογραφούσε σε περιοδικά (λ.χ. στο περιοδικό "Εργόχειρο"), έδιδε μαθήματα μαγειρικής, εισήγαγε την έννοια του catering στην Ελλάδα ανοίγοντας ένα μικρό κατάστημα πώλησης έτοιμων κρύων και ζεστών γευμάτων, βοήθησε στην οργάνωση των μαγειρείων Σχολών Τουριστικών Επαγγελμάτων, ίδρυσε τη Σχολή Μαγείρων του Ελληνικού Στρατού (σσ. ο Τσελεμεντές έλαβε τον βαθμό του Συνταγματάρχη για τις υπηρεσίες του).

Έτος 1947

Έτος 1948

Έτος 1948

Ο Νικόλαος Κ. Τσελεμεντές απεβίωσε στις 2 Μαρτίου του 1958 και κηδεύτηκε την επόμενη ημέρα στο Α' Νεκροταφείο Αθηνών.

Ακόμα και μετά τον θάνατο του Τσελεμεντέ, για πολλά χρόνια, σε περιπτώσεις διαφωνιών κυριών ως προς την εκτέλεση συνταγών, η φράση "το γράφει και ο Τσελεμεντές" ήταν ικανή να σταματήσει κάθε συζήτηση και να λύσει κάθε διαφωνία. Αντίστοιχα, οι Οδηγοί Μαγειρικής του Τσελεμεντέ αποτελούσαν σε περασμένες δεκαετίες το ιδανικό δώρο για κάθε νεόνυμφη. 

Έτος 1963

Στις μέρες μας (21ος αιώνας), αξίζει να σημειώσουμε πως παλαιοί και συλλεκτικοί Οδηγοί Μαγειρικής του Τσελεμεντέ (κοινώς αποκαλούμενοι "Τσελεμεντέδες") πωλούνται σε παλαιοβιβλιοπωλεία και δημοπρασίες:

Τσελεμεντές - Οδηγός Μαγειρικής και Ζαχαροπλαστικής

Διαβάστε σχετικά με το νέο Φάληρο θέματα:

Νέο Φάληρο: Ιστορία και Οδωνυμικά

Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός του νέου Φαλήρου

Ακταίον Palace Hotel

Το Μέγα Ξενοδοχείο του Φαλήρου (Grand Hotel du Phalere)

Η εξέδρα του νέου Φαλήρου

Η Ταραντέλλα του νέου Φαλήρου

Το Περίπτερο του Ναυτικού Ομίλου νέου Φαλήρου

Η Σούδα του νέου Φαλήρου

Ο "Διεθνής" Σταθμάρχης του νέου Φαλήρου

Οι εκκλησίες του νέου Φαλήρου

Οι αλιείς του νέου Φαλήρου - Τζιτζιφιών

Η Αύρα του Φαλήρου (La Brise du Phalere)

Στο νέο Φάληρο στα 1880

Το "αυτόνομο" νέο Φάληρο

Ο Ατμό-Ηλεκτρικός Σταθμός (ΑΗΣ) του νέου Φαλήρου

Το Μνήμα του Γάλλου (Μέρος Α')

Το Μνήμα του Γάλλου (Μέρος Β')

Ο νεοφαληριώτης Αττίκ

Τα Λουτρά του νέου Φαλήρου

"Αι πρωιναί ώραι εις τα φαληρικά ύδατα"

Το Θέατρο του νέου Φαλήρου

Η Έπαυλις του Ευθυμίου Κεχαγιά

Η Έπαυλις Mertzanoff

Το Αστυνομικό Τμήμα του νέου Φαλήρου

Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Σμολένσκυ (Νέο Φάληρο).

Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Δαβάκη-Πίνδου (Νέο Φάληρο).

Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Δημητρίου Φαληρέως (Νέο Φάληρο).

Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Ελευθερίου Βενιζέλου (πρώην Κεχαγιά) (Νέο Φάληρο).

Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Θρασύβουλου Ζαΐμη (Νέο Φάληρο).

Η εξοχική οικία του Γεωργίου Σουρή στο νέο Φάληρο

Η οικία Χρ. Χριστοφή στο νέο Φάληρο

Η οικία του στρατηγού Σμολένσκυ στο νέο Φάληρο

Τα ξενοδοχεία του νέου Φαλήρου στα 70s και στα 80s

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων.

Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• Wikipedia
• ΕΛΙΑ - Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο
• "Η Ιστορία του νέου Φαλήρου μέσα από τους δρόμους του", Βάννα Πανδή-Αγαθοκλή, Εκδόσεις Όμβρος, Βιβλιοθήκη Μελετών και Δοκιμίων, ΧΕΝ Νέου Φαλήρου.
• Τύπος Εποχής - Οδηγοί Πόλεως - Χάρτες

• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.