Η παρουσία μεγάλου αριθμού οργανοποιών στον Πειραιά αρχίζει να καταγράφεται παράλληλα με τη γιγάντωση του προσφυγικού κύματος. Ήδη πριν από την Καταστροφή, στον Πειραιά κατέφθασαν Πόντιοι και Αρμένιοι πρόσφυγες, άνθρωποι που είχαν υποφέρει από τους συνεχείς διωγμούς και τις γενοκτονίες των Οθωμανών, οι οποίοι είχαν ενταθεί από τις αρχές του 20ού αιώνα, φέρνοντας μαζί τους τα ήθη, τα έθιμα και τις παραδόσεις τους, αλλά και τα μουσικά τους όργανα, μεταφέροντας κατ'αυτόν τον τρόπο ένα σημαντικό κομμάτι της μουσικής παράδοσης της Ανατολής στον Πειραιά.
Μετά την Καταστροφή και μπροστά στο τεράστιο προσφυγικό ζήτημα που δημιουργήθηκε, ο Πειραιάς δέχθηκε πρόσφυγες από κάθε γωνιά της Μικράς Ασίας. Ανάμεσά τους βρίσκονταν άνθρωποι με τεχνικές γνώσεις και επαγγελματικές δεξιότητες, μεταξύ των οποίων και οργανοποιοί, οι οποίοι σταδιακά εγκαθίστανται στους προσφυγικούς συνοικισμούς και στις πιο φτωχές και εργατικές περιοχές της πόλης.
Αξιοσημείωτο είναι πως στα μέσα της δεκαετίας του 1920, βάσει των αναφερομένων σε σχετικό Οδηγό, ως κατασκευαστής μουσικών οργάνων εν Πειραιεί καταγραφόταν μονάχα ο Κωνσταντίνος (Κωνσταντής) Γκέλλης, επί της οδού Γλαδστωνος 1, στην Τερψιθέα. Ειρήσθω εν παρόδω, τον Γκέλλη ονοματίζει στην αυτοβιογραφία του ο Μάρκος Βαμβακάρης, καταγράφοντάς τον ως συντοπίτη του, καθώς καταγόταν επίσης από τη Σύρο. Επίσης, ο Βαμβακάρης αναφέρει χαρακτηριστικά πως ο Γκέλλης ο οποίος είχε κάνει χρόνια φυλακή, διατηρούσε οργανοποιείο "στου Καραϊσκάκη", ήτοι στην περιοχή της πλατείας Καραϊσκάκη όπου ως γνωστόν, μέχρι την μεγάλη πυρκαγιά του 1929, είχαν συγκεντρωθεί πλήθος μικροεπαγγελματιών, βιοτεχνών κ.α. σε μικρά παραπήγματα.
Ομοίως, στα τέλη της δεκαετίας του ’20, σε σχετικό Οδηγό του Πειραιώς καταγράφονται τα οργανοποιεία των Κ. Αμπαρτιάν, στην πλατεία Ιπποδαμείας, του Σ. Δεκαπίδη, στην οδό Αλιπέδου 17, καθώς και του Κ. Γκέλλη, πάντοτε στην οδό Γλαδστωνος 1. Ο τελευταίος φαίνεται πως κατείχε ιδιαίτερη θέση ανάμεσα στους παλαιούς οργανοποιούς του Πειραιά και δεν είναι τυχαίο το γεγονός πως και ο Γιάννης Παπαϊωάννου, σε συνέντευξή του, τον είχε χαρακτηρίσει ως τον καλύτερο παλαιό οργανοποιό της πόλης, αναφέροντας χαρακτηριστικά πως έφτιαχνε μπουζούκια που "φώναζαν"!
Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφέρουμε πως είναι αρκετά πιθανό πρόσφυγες οργανοποιοί, αλλά και ο ίδιος ο Γκέλλης, να εγκαταστάθηκαν αρχικά στα πέριξ της πλατείας Καραϊσκάκη και στη συνέχεια να μετακινήθηκαν σταδιακά προς άλλες γωνιές της πόλης. Ιδιαίτερη έλξη φαίνεται πως ασκούσαν η πλατεία Ιπποδαμείας και τα Παληατζίδικα, μια σαφώς πιο υποβαθμισμένη περιοχή, όπου υπήρχε πλήθος παραγκοειδών κατασκευών, μικρών εργαστηρίων και βιοτεχνιών κάθε είδους. Η συγκέντρωση τέτοιων εργαστηρίων στις συγκεκριμένες περιοχές δεν θα πρέπει να θεωρείται τυχαία, καθώς σε μια τέτοια γειτονιά μπορούσε να αναπτυχθεί ευκολότερα μια μικρή, οικογενειακή ή σχεδόν αυτοσχέδια βιοτεχνική δραστηριότητα, μακριά από τα πιο οργανωμένα εμπορικά σημεία της πόλης.
Επιπρόσθετα αξίζει να σημειωθεί πως είναι λογικό, οι επίσημοι Οδηγοί της εποχής να κατέγραφαν ως επιχειρήσεις – οργανοποιεία μόνον τις πλέον οργανωμένες και εμφανείς επαγγελματικές εγκαταστάσεις, παραλείποντας άλλες που βρίσκονταν σε πιο περιθωριακή κατάσταση ή λειτουργούσαν σε μικρά εργαστήρια και παραπήγματα. Προπολεμικά πάντως, στην οδό Αλιπέδου και στα πέριξ αυτής, βάσει στοιχείων πρωτογενούς έρευνας και μαρτυριών, καταγράφονταν τα ονόματα αρκετών ακόμη οργανοποιών, μεταξύ των οποίων ο Τυπασίδης, ο Κώστας Αγγελίδης, ο Αράμ Παπαζιάν, ο Αγκόπ Τσακιριάν και ο Κυριάκος Πεσματζόγλου Λαζαρίδης, πλάι στους οποίους φέρεται να μαθήτευσε και ο Ζοζέφ Τερζιβασιάν προτού ανοίξει το δικό του οργανοποιείο.
Η οδός Αλιπέδου λοιπόν και ολόκληρη η ευρύτερη περιοχή γύρω από αυτήν και την πλατεία Ιπποδαμείας φαίνεται πως εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους μικρούς πυρήνες οργανοποιίας του προπολεμικού Πειραιά. Εκεί, μέσα σε ένα περιβάλλον γεμάτο μικρά εργαστήρια και βιοτεχνίες διαμορφώθηκε σταδιακά ένας χώρος όπου η τέχνη της κατασκευής μουσικών οργάνων περνούσε από χέρι σε χέρι, από μάστορα σε μαθητευόμενο, από πατέρα σε υιό.
Μετά τον Πόλεμο και την Κατοχή, στα τέλη της δεκαετίας του ’40, τα στοιχεία που προκύπτουν από επίσημο Οδηγό επιβεβαιώνουν τη συνέχιση της παρουσίας των οργανοποιών στην ίδια περιοχή. Επί της οδού Αλιπέδου 22 καταγραφόταν το οργανοποιείο του Σκεντερίδη, ενώ στην αρχή της οδού Ιπποδάμειας, της σημερινής οδού Ευαγγελιστρίας, καταγραφόταν το οργανοποιείο του Αθανασίου Βάγια. Όπως προαναφέρθηκε, στην πραγματικότητα τα οργανοποιεία της συγκεκριμένης περιοχής υπήρξαν περισσότερα καθώς οι πολύτιμες μεν καταγραφές των λιγοστών Οδηγών δεν είναι δυνατόν να αποτυπώνουν στο σύνολό της μια δραστηριότητα που σε αρκετές περιπτώσεις ασκούνταν σε μικρά, ανεπίσημα ή λιγότερο οργανωμένα εργαστήρια. Έτσι, πίσω από τα λίγα ονόματα που διασώζουν οι επίσημες καταγραφές, αναζητείται ένας μεγαλύτερος αριθμός μαστόρων, μαθητευόμενων και μικρών εργαστηρίων.
Στις μέρες μας, στην οδό Αλιπέδου, μετά και το κλείσιμο του Εργαστηρίου Μουσικών Οργάνων του Γαβριήλ Ι. Μουρατίδη το οποίο λειτούργησε επί της οδού Αλιπέδου 18 μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 2000, έχουν απομείνει μονάχα δυο οργανοποιεία, του Σκεντερίδη και του Τσακιριάν. Το μεν οργανοποιείο του Σκεντερίδη, ιδρύθηκε από τον Μιχαήλ Σκεντερίδη, ο οποίος υπήρξε πρόσφυγας από την Καισάρεια, πρωτεύουσα της Καππαδοκίας στη Μικρά Ασία, όπου διατηρούσε ιδιόκτητο εργαστήριο-εργοστάσιο. Ερχόμενος στον Πειραιά, ο Μιχαήλ Σκεντερίδης άνοιξε ένα νέο εργαστήριο μουσικών οργάνων στην οδό Αλιπέδου, ξεκινώντας από το μηδέν, με μοναδικό εφόδιο την πρότερη εμπειρία του και γνώση. Αρχικά, ο ίδιος ξεκίνησε να κατασκευάζει σάζια και ταμπουράδες - όπως έκανε στην Μικρά Ασία - ενώ αργότερα συνέχισε με μπουζούκια, ούτια και λαούτα. Από το εργαστήρι του Σκεντερίδη στην οδό Αλιπέδου πέρασαν πολλοί διάσημοι και μη μουσικοί, οργανοπαίκτες και ρεμπέτες του Πειραιώς και όχι μόνον (Μπάτης, Τσιτσάνης, Καζαντζίδης, Βαγγέλης Περπινιάδης κ.α.). Μετά τον Πόλεμο, το εργαστήριο ανέλαβε ο υιός του Στυλιανός (Στέλιος) Σκεντερίδης, ο οποίος μεταξύ των άλλων εισήγαγε ενισχυτές από το εξωτερικό και νοίκιαζε μικροφωνικές εγκαταστάσεις σε νυχτερινά κέντρα.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, το εργαστήριο και το κατάστημα μουσικών οργάνων έχει περάσει στα χέρια της τρίτης γενιάς και πιο συγκεκριμένα στον Μιχαήλ (Μιχάλη) Σκεντερίδη, ο οποίος ανέλαβε τα ηνία της οικογενειακής επιχείρησης που μετρά ήδη πάνω από έναν αιώνα παρουσίας εν Πειραιεί. Στο κατάστημα του Μιχαήλ Σκεντερίδη μπορεί κανείς να βρει και να προμηθευτεί χειροποίητα μπουζούκια, μπαγλαμάδες, κιθάρες, τζουράδες, λαούτα, βιολιά, ακορντεόν, τύμπανα, ηχεία, ενισχυτές κ.α. είδη, σε μεγάλη ποικιλία, τα οποία διατίθενται σε χονδρική και λιανική. Εκτός αυτών, στο εργαστήριο της οικογενειακής επιχείρησης επισκευάζονται παλαιότερα μουσικά όργανα.
Το κατάστημα μουσικών οργάνων του Σκεντερίδη, με έτος ιδρύσεως το 1922, στη συμβολή των οδών Αλιπέδου 12 και Κέκροπος, όπως καταγράφηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2020.
Το δεύτερο οικογενειακό οργανοποιείο το οποίο λειτουργεί πάνω από 100 συναπτά έτη είναι του Τσακιριάν. Η αρμενικής καταγωγής οικογένεια του Αγκόπ Τσακιριάν κατέφθασε στον Πειραιά μετά την Μικρασιατική Καταστροφή. Ο Αγκόπ Τσακιριάν ασχολήθηκε με την κατασκευή έγχορδων μουσικών οργάνων, θητεύοντας δίπλα στον επίσης Αρμένιο γαμπρό του, τον προαναφερθέντα επίσης Αρμένιο Αράμ Παπαζιάν, από την Σμύρνη. Ο Παπαζιάν, άνθρωπος με μεγάλη μουσική μόρφωση, θεωρείτο ένας από τους καλύτερους κατασκευαστές έγχορδων μουσικών οργάνων, διατηρώντας εργαστήριο στη συμβολή των οδών Φωκίωνος και Αλιπέδου. Ο Αγκόπ Τσακιριάν, αφού μαθήτευσε πλάι στον συμπατριώτη του Παπαζιάν, άνοιξε δικό του ιδιόκτητο εργαστήριο στην πλατεία Καραϊσκάκη κατά το έτος 1924. Λίγα χρόνια αργότερα, λόγω ασθένειας του Αράμ Παπαζιάν, ο Αγκόπ Τσακιριάν επανήλθε στο εργαστήριο της οδού Φωκίωνος και Αλιπέδου, με την φίρμα να μετατρέπεται σε Παπαζιάν - Τσακιριάν. Στα χρόνια του Μεσοπολέμου, από το εργαστήριο των Παπαζιάν - Τσακιριάν πέρασαν διάσημοι οργανοπαίκτες εκείνων των καιρών όπως ο Γιοβάν Τσαούς, ο Γιώργος Μπάτης, ο Μάρκος Βαμβακάρης, ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Γιάννης Παπαϊωάννου, ο Μιχάλης Γενίτσαρης, ο Μπαγιαντέρας και πολλοί άλλοι. Όπως συνέβη και με άλλα οργανοποιεία Αθηνών και Πειραιώς, πολλά μουσικά όργανα κατασκευής Παπαζιάν και μετέπειτα Τσακιριάν ταξίδεψαν στις χώρες και στις ηπείρους όπου υπήρχε ελληνισμός της διασποράς! Αξίζει να αναφερθεί το γεγονός πως το συγκεκριμένο εργαστήριο - οργανοποιείο, εκτός από μπουζούκια, κατασκεύαζε και ανατολίτικα όργανα όπως λ.χ. πολίτικες λύρες και ούτια. Ειδικότερα, όσον αφορά την κατασκευή ουτίων, ο παγκοσμίου φήμης Αρμένιος σολίστας Udi Hrant Kenkulian (1901-1978), προμηθευόταν όργανα τα οποία κατασκευάζονταν κατ'αποκλειστικότητα για εκείνον από το εν Πειραιεί εργαστήριο των συμπατριωτών του! Μετά τον θάνατο του Παπαζιάν κατά το έτος 1944, το εργαστήριο κατασκευής / επισκευής μουσικών οργάνων πέρασε εξ'ολοκλήρου στην ιδιοκτησία του Αγκόπ Τσακιριάν, ο οποίος μάλιστα ονομάτισε τον μικρότερο υιό του Αραμ (γεννηθείς 1945) προς τιμήν του Παπαζιάν. Οι δυο υιοί του Αγκόπ Τσακιριάν, ο Οννίκ και ο Αράμ συνέχισαν την οικογενειακή παράδοση, καθώς ο μεν Οννίκ άνοιξε δικό του οργανοποιείο στην Αθήνα, ενώ ο Αράμ παρέμεινε στην οικογενειακή επιχείρησης της οδού Φωκίωνος 7 και Αλιπέδου, εστιάζοντας όχι μονάχα στις κατασκευές νέων / επισκευές παλαιών έγχορδων οργάνων αλλά και στις εισαγωγές μουσικών οργάνων υψηλής ποιότητας από γνωστούς κατασκευαστές του εξωτερικού. Μετά την κατεδάφιση του παλαιού κτιρίου όπου στεγαζόταν το οργανοποίειο, η επιχείρηση μεταφέρθηκε ακριβώς απέναντι, στη συμβολή των οδών Φωκίωνος 8 και Αλιπέδου, όπου λειτουργεί μέχρι τις μέρες μας.
Το κατάστημα μουσικών οργάνων του Τσακιριάν, στη συμβολή των οδών Αλιπέδου και Φωκίωνος 8, όπως καταγράφηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2020:
Κείμενο - Πηγές:
Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες ελήφθησαν από τις κάτωθι πηγές:
Τύπος Εποχής
Οδηγοί Πόλεως
Φωτογραφίες:
- Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
- Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
- Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου