Στα τέλη του 19ου αιώνα, η Ελλάδα ήταν μια χώρα η οποία ζούσε μεν δίπλα στη θάλασσα, πλην όμως δεν είχε αναπτύξει κουλτούρα εκμάθησης της κολύμβησης, με αποτέλεσμα οι πνιγμοί να αποτελούν συχνό φαινόμενο, ενώ η διάσωση στο νερό να βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στον αυτοσχεδιασμό.
Κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1860 στο νέο Φάληρο δημιουργήθηκαν τα θαλάσσια λουτρά τα οποία προσέφεραν στους κατοίκους Αθηνών και Πειραιώς τη δυνατότητα οργανωμένης πρόσβασης στη θάλασσα. Το εν λόγω προάστιο εξελίχθηκε γρήγορα σε τόπο αναψυχής, χωρίς όμως να υπάρχουν μηχανισμοί πρόληψης ατυχημάτων ή εκπαίδευσης των λουομένων.
Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο εμφανής κατά το έτος 1896, όταν οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες φιλοξένησαν τα αγωνίσματα κολύμβησης στον λιμένα της Ζέας (Πασαλιμάνι). Οι αθλητές, σε εκείνη την περίσταση, αγωνίστηκαν σε ύδατα των οποίων η θερμοκρασία ήταν μόλις 13 βαθμών Κελσίου, δίχως ουσιαστικά μέτρα ασφαλείας. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως ο Ούγγρος Ολυμπιονίκης Alfréd Hajós, παραδέχθηκε αργότερα ότι αγωνίστηκε περισσότερο από φόβο μήπως πνιγεί παρά από επιθυμία να κατακτήσει το χρυσό μετάλλιο, μια δήλωση η οποία αποτυπώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο το επίπεδο γνώσεων της εποχής γύρω από την ασφάλεια στο νερό.
Λίγους μήνες αργότερα, οι καταστροφικές πλημμύρες στον Πειραιά και στις περιοχές πέριξ αυτού κατά τον Νοέμβριο του ιδίου έτους προκάλεσαν δεκάδες θανάτους, αναδεικνύοντας για μια ακόμη φορά την απουσία οργανωμένης πρόληψης και διάσωσης.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον εμφανίστηκε ο Παναγιώτης Νάστος, ένας φαρμακοποιός του Πειραιά με καταγωγή από το Ναύπλιο, ο οποίος διατηρούσε φαρμακείο από το έτος 1884 αρχικά στη συνοικία του Βάβουλα, αργότερα, στα τέλη του 19ου αιώνα, επί της οδού Μιαούλη, πλησίον της Σχολής Ευελπίδων και της Δυτικής Εκκλησίας και μετέπειτα, στις αρχές του 20ου αιώνα, επί της οδού Τσαμαδού 34. Ο ίδιος φέρεται να είχε λάβει μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896, στους αγώνες κολυμβητικής, χαρακτηρίζομενος στον Τύπο ως "περίφημος κολυμβητής" με "μυθική αντοχή".
Ο Παναγιώτης Νάστος λοιπόν, κατά το έτος 1898, εξέδωσε ένα βιβλίο υπό τον τίτλο "Κολυμβητική", ένα έργο το οποίο δεν περιοριζόταν στην τεχνική της κολύμβησης, πλην όμως περιλάμβανε οδηγίες ασφάλειας, τεχνικές διάσωσης, προτάσεις για την εκπαίδευση ναυτικών και αξιωματικών, αλλά και ιδέες που σήμερα θα χαρακτηρίζονταν πρωτοποριακές για τη δημόσια υγεία.
Πιο συγκεκριμένα ο Νάστος πρότεινε, την υποχρεωτική εκμάθηση κολύμβησης στους ναυτικούς, την εξέταση κολυμβητικής ικανότητας για τους υποψήφιους πλοιάρχους, την εκπαίδευση αξιωματικών στις διασώσεις και τη διάδοση της κολύμβησης σε ολόκληρη την ελληνική κοινωνία. Ειρήσθω εν παρόδω, σε μια εποχή όπου ο όρος "ναυαγοσωστική" δεν χρησιμοποιόταν ακόμη στην Ελλάδα, ο Νάστος περιέγραψε ουσιαστικά τις βασικές αρχές της πρόληψης πνιγμών.
Στα τέλη του 19ου αιώνα (έτος 1899) ιδρύθηκε ο Σύλλογος Κολυμβητών Πειραιώς-Αθηνών, ένας οργανωμένος φορέας που βασικό σκοπό είχε τη διάδοση της κολύμβησης. Οι δραστηριότητες του εν λόγω συλλόγου περιλάμβαναν διοργάνωση αγώνων κολύμβησης με εμπόδια, λεμβοδρομίες και διάφορες άλλες δοκιμασίες που ανέπτυσσαν δεξιότητες απαραίτητες για την επιβίωση και τη διάσωση στο νερό.
Όπως μπορεί κανείς να παρατηρήσει στο κάτωθι αρχειακό τεκμήριο μέσα από τις σελίδες του πειραϊκού Τύπου του έτους 1901, στον Κολυμβητικό Σύλλογο Αθηνών-Πειραιώς, πλην του Παναγιώτη Νάστου συμμετείχαν διάφορες γνωστές προσωπικότητες εκείνης της εποχής όπως ο βουλευτής και υπουργός Νικόλαος Σιμόπουλος, ο βιομήχανος Λεόντιος Οικονομίδης, ο επίσης βιομήχανος και πολιτικός Γεώργιος Κολοσούκας, ο Δημήτριος Καψαμπέλης - ιδρυτής του Ποδηλατικού Συλλόγου Πειραιώς - και ο Αλέξανδρος Σκαρδιάκος.
Στην αυγή του νέου (20ου) αιώνα, ο Παναγιώτης Νάστος ξεκίνησε τις προσπάθειες για την ανέγερση εγκαταστάσεων μιας μόνιμης κολυμβητικής σχολής στην παραλία του νέου Φαλήρου με την προοπτική να διδάσκεται η κολύμβηση ακόμη και στα σχολεία. Αρχικά, το Υπουργείο Παιδείας εμφανίστηκε εμφανίζεται θετικό ως προς την συγκεκριμένη πρωτοβουλία, ενώ ο τότε δήμαρχος Αθηναίων Σπύρος Μερκούρης υποσχέθηκε υποστήριξη. Ωστόσο, οι αντιδράσεις της εποχής αποδείχθηκαν ισχυρότερες, με αποτέλεσμα η Αστυνομία να παρέμβει και να σταματήσει την κατασκευή των εγκαταστάσεων κατόπιν διαμαρτυριών των κατοίκων.
Παρά τα εμπόδια και τις αντιξοότητες, ο Νάστος, ο οποίος προέδρευε σταθερά του Κολυμβητικού Συλλόγου Αθηνών-Πειραιώς, συνέχισε να οργανώνει κολυμβητικούς αγώνες, να προωθεί την ιδέα της κολύμβησης και να χρησιμοποιεί τον Τύπο για να παρουσιάζει στατιστικά στοιχεία σχετικά με τους πνιγμούς, επιχειρώντας να πείσει την κοινωνία ότι η εκμάθηση κολύμβησης σώζει ζωές.
Τελικά, κατά το έτος 1902 ξεκίνησαν οι εργασίες για την ίδρυση της Κολυμβητικής Σχολής του Παναγιώτη Νάστου, στο προάστιο του νέου Φαλήρου, παρά τις εκβολές του Κηφισού, σύμφωνα με τα σχέδια της ανάλογης Σχολής που λειτουργούσε στη Βιέννη!
Τα επίσημα εγκαίνια των εγκαταστάσεων της Κολυμβητικής Σχολής επί της φαληρικής ακτής, πλησίον του νεόδμητου ξενοδοχείου "Ακταίον Palace", έλαβαν χώρα το απόγευμα της 20ης Ιουλίου του έτους 1903, παρουσία επισήμων αρχών, βουλευτών (Ζυγομαλάς, Σμολένσκης, Χατζόπουλος, Γουναράκης, Ζέρβας), του Προέδρου του Πανελληνίου Γυμναστικού Συλλόγου Παπαμιχαλόπουλου, εκπροσώπων του Τύπου και πλήθους κόσμου. Αξίζει να σημειωθεί πως κατά την ημέρα των εγκαινίων πάνω από 30 μαθήτριες και κυρίες είχαν ήδη γραφτεί στη Σχολή η οποία είχε προσλάβει ειδική διδασκάλισσα επί τούτω, η οποία εντυπωσίασε το κοινό πραγματοποιώντας μεγάλη κολυμβητική επίδειξη μέχρι τα αγκυροβολημένα ρωσικά πολεμικά πλοία στον φαληρικό όρμο, επιστρέφοντας μέσα σε λίγα λεπτά!
Στο κάτωθι δίγλωσσο ασπρόμαυρο επιστολικό δελτάριο με τίτλο "Σχολή Κολυμβητική Νέου Φαλήρου Π. Νάστου" (Ecole a Nager a N. Phalere P. Nastos, Grece) καταγράφονται οι εγκαταστάσεις της Κολυμβητικής Σχολής, οι οποίες ανεγέρθηκαν σε σχέδια του γραφείου των μηχανικών Ζίζηλα και Καψαμπέλη.
_wm.jpg)
Η Κολυμβητική Σχολή του Νέου Φαλήρου λειτούργησε με εγκεκριμένο κανονισμό ο οποίος προέβλεπε την ασφαλή εκπαίδευση αρχαρίων, την προχωρημένη εκπαίδευση κολυμβητών, την εκμάθηση τεχνικών διάσωσης ανθρώπων που κινδυνεύουν να πνιγούν, τηρώντας αυστηρούς κανόνες υγιεινής, αποτελώντας την πρώτη ελληνική οργανωμένη δομή που συνδύαζε την εκμάθηση της κολύμβησης με την προστασία της ανθρώπινης ζωής. Όπως ήταν φυσικό, η υπό αναφορά Σχολή δεν περιορίστηκε μονάχα στη διδασκαλία, πλην όμως διοργάνωσε πρωτοποριακούς αγώνες (λ.χ. κολύμβηση με εμπόδια, λεμβοδρομίες, αγώνες ισορροπίας πάνω σε κοντάρια), ναυμαχίες, αγωνίσματα δεξιοτήτων μέσα στο νερό, παιχνίδια συλλογής αντικειμένων και ζώων από τη θάλασσα κ.α. συναφή τα οποία θυμίζουν έντονα τα σύγχρονα αγωνίσματα της αθλητικής ναυαγοσωστικής, πολλά χρόνια πριν αυτή αποκτήσει επίσημη μορφή. Η μεγαλύτερη συνεισφορά της Σχολής δεν υπήρξαν οι αγώνες αλλά η κοινωνική της δράση καθώς παρείχε μαθήματα σε παιδιά, σε άνδρες, σε γυναίκες, σε τρόφιμους ορφανοτροφείων, ενώ μέλη της παρείχαν πρώτες βοήθειες εθελοντικά στα παρακείμενα λουτρά του Φαλήρου.
Παρά την επιτυχία της, η Σχολή δεν έπαψε ποτέ να βρίσκεται αντιμέτωπη με εμπόδια, καθώς οι αντιδράσεις εύπορων κατοίκων του νέου Φαλήρου, οι συνεχείς διοικητικές παρεμβάσεις, οι αστυνομικές απαγορεύσεις και η γραφειοκρατία δημιουργούσαν ένα διαρκές κλίμα αβεβαιότητας. Κατά το έτος 1906, οι εγκαταστάσεις της Σχολής υπέστησαν μεγάλες ζημιές από καταιγίδα. Το ζήτημα της λειτουργίας της Κολυμβητικής Σχολής έφθασε μέχρι τα έδρανα της Βουλής στις αρχές Ιουνίου του 1906, εκεί όπου αρκετοί βουλευτές (Δραγούμης, Σιμόπουλος, Στάης, Παπαμιχαλόπουλος) υπερασπίστηκαν δημόσια το έργο του Νάστου και την χρησιμότητα των εν λόγω εγκαταστάσεων. Τον Ιούνιο του έτους 1907, στα Πρακτικά της Βουλής, καταγράφεται παράκληση του Παναγιώτη Νάστου, ιδρυτού της εν Νέω Φαλήρω Κολυμβητικής Σχολής, όπως εγγραφεί πίστωση υπέρ της Σχολής, στον Προϋπολογισμό.
Εν τέλει, η Κολυμβητική Σχολή του νέου Φαλήρου λειτούργησε μέχρι το έτος 1910, άνευ κρατικής ενίσχυσης. Η λειτουργία της τερματίστηκε παρά το γεγονός πως ο Τύπος της εποχής εκείνης είχε αρχίσει να καταγράφει πως οι πνιγμοί στο Φάληρο εμφανίζονταν μειωμένοι, αναγνωρίζοντας πως η εκπαίδευση στο νερό δύνατο να προλαμβάνει τα ατυχή συμβάντα και δυστυχήματα. Ο δε Παναγιώτης Νάστος, ο οποίος σταδιακά είχε αποκτήσει τον σεβασμό των δημοσιογράφων, των πολιτικών και διαφόρων σπουδαίων προσωπικοτήτων εκείνων των καιρών, είδε το εγχείρημά του να καταρρέει και στο τέλος, επί της φαληρικής ακτής, παρέμειναν μονάχα οι ξύλινοι πάσσαλοι επί των οποίων είχαν στηριχθεί οι εγκαταστάσεις της Σχολής.
Όπως γίνεται αντιληπτό, η ιστορία του Παναγιώτη Νάστου δεν είναι απλώς η ιστορία μιας κολυμβητικής σχολής, αλλά η ιστορία ενός ανθρώπου που κατάλαβε πολύ πριν από την εποχή του ότι η γνώση σώζει ζωές, πως η κολύμβηση έπρεπε να αποτελεί βασική δεξιότητα κάθε πολίτη, πως οι ναυτικοί όφειλαν να γνωρίζουν διάσωση, πως τα παιδιά έπρεπε να εκπαιδεύονται από μικρή ηλικία και πως το κράτος είχε ευθύνη να προλαμβάνει τους πνιγμούς. Στις μέρες μας (21ος αιώνας), οι προαναφερθείσες ιδέες θεωρούνται αυτονόητες, πλην όμως στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα αποτελούσαν πραγματική επανάσταση και αντιμετωπίζονταν με σκεπτικισμό, προκαταλήψεις και θεσμική αδιαφορία.
Το βιβλίο του Δρ. Στάθη Αβραμίδη υπό τον τίτλο "Παναγιώτης Νάστος: "Πατέρας" της Κολύμβησης - Πρωτοπόρος Διάσωσης και Αθλητικής Ναυαγοσωστικής" (βλέπε Πηγές), καρπός μιας πολυετούς και σχολαστικής ιστορικής έρευνας σχετικά με τη ζωή και το έργο του Παναγιώτη Νάστου, δεν αποκαθιστά μόνο τη μνήμη ενός ξεχασμένου πρωτοπόρου αλλά αναδεικνύει ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της ελληνικής κολύμβησης, της ναυαγοσωστικής και της δημόσιας υγείας, υπενθυμίζοντας ότι πίσω από κάθε μεγάλη κοινωνική αλλαγή βρίσκεται συνήθως ένας άνθρωπος που τόλμησε να ονειρευτεί πριν από όλους τους άλλους.
Αντί επιλόγου, ας αναφερθεί πως ο Παναγιώτης Νάστος αναγνωρίζεται πλέον ιστορικά ως ο πρώτος που αντιμετώπισε την κολύμβηση όχι ως ψυχαγωγία ή άθλημα, αλλά ως ζήτημα δημόσιας υγείας και προστασίας της ανθρώπινης ζωής, τοποθετώντας τα θεμέλια της κολύμβησης, της υδάτινης ασφάλειας και του ναυαγοσωστικού αθλητισμού στην Ελλάδα.
Διαβάστε σχετικά θέματα:
Ακταίον Palace Hotel
Το Μέγα Ξενοδοχείο του Φαλήρου (Grand Hotel du Phalere)
Η εξέδρα του νέου Φαλήρου
Η Ταραντέλλα του νέου Φαλήρου
Ένας Τσελεμεντές στο νέο Φάληρο
Το Περίπτερο του Ναυτικού Ομίλου νέου Φαλήρου
Η Σούδα του νέου Φαλήρου
Ο "Διεθνής" Σταθμάρχης του νέου Φαλήρου
Οι εκκλησίες του νέου Φαλήρου
Οι αλιείς του νέου Φαλήρου - Τζιτζιφιών
Η Αύρα του Φαλήρου (La Brise du Phalere)
Στο νέο Φάληρο στα 1880
Το "αυτόνομο" νέο Φάληρο
Ο Ατμό-Ηλεκτρικός Σταθμός (ΑΗΣ) του νέου Φαλήρου
Το Μνήμα του Γάλλου (Μέρος Α')
Το Μνήμα του Γάλλου (Μέρος Β')
Ο νεοφαληριώτης Αττίκ
Το Μέγα Ξενοδοχείο του Φαλήρου (Grand Hotel du Phalere)
Η εξέδρα του νέου Φαλήρου
Η Ταραντέλλα του νέου Φαλήρου
Ένας Τσελεμεντές στο νέο Φάληρο
Το Περίπτερο του Ναυτικού Ομίλου νέου Φαλήρου
Η Σούδα του νέου Φαλήρου
Ο "Διεθνής" Σταθμάρχης του νέου Φαλήρου
Οι εκκλησίες του νέου Φαλήρου
Οι αλιείς του νέου Φαλήρου - Τζιτζιφιών
Η Αύρα του Φαλήρου (La Brise du Phalere)
Στο νέο Φάληρο στα 1880
Το "αυτόνομο" νέο Φάληρο
Ο Ατμό-Ηλεκτρικός Σταθμός (ΑΗΣ) του νέου Φαλήρου
Το Μνήμα του Γάλλου (Μέρος Α')
Το Μνήμα του Γάλλου (Μέρος Β')
Ο νεοφαληριώτης Αττίκ
Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Σμολένσκυ (Νέο Φάληρο).
Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Δαβάκη-Πίνδου (Νέο Φάληρο).
Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Δημητρίου Φαληρέως (Νέο Φάληρο).
Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Ελευθερίου Βενιζέλου (πρώην Κεχαγιά) (Νέο Φάληρο).
Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Θρασύβουλου Ζαΐμη (Νέο Φάληρο).
Η εξοχική οικία του Γεωργίου Σουρή στο νέο Φάληρο
Η οικία Χρ. Χριστοφή στο νέο Φάληρο
Η οικία του στρατηγού Σμολένσκυ στο νέο Φάληρο
Κείμενο - Πηγές:
Τύπος Εποχής
Παναγιώτης Νάστος: "Πατέρας" της Κολύμβησης - Πρωτοπόρος Διάσωσης και Αθλητικής Ναυαγοσωστικής", Δρ. Στάθης Αβραμίδης, Ένωση Αθλητικής Ναυαγοσωστικής Ελλάδος (2026)
- Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
- Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου