Το Μέγαρο Μελά, ένα από τα πιο εμβληματικά κτίρια του ιστορικού κέντρου της Αθήνας, δεσπόζει στην Πλατεία Κοτζιά (σημερινή Πλατεία Εθνικής Αντίστασης), σε ένα από τα πιο ζωντανά σημεία της πρωτεύουσας. Το διατηρητέο κτίριο καταλαμβάνει ολόκληρο το οικοδομικό τετράγωνο που περικλείεται από τις οδούς Αιόλου, Σοφοκλέους, Στρέιτ και Κρατίνου, με την κύρια όψη και είσοδό του να κοιτάζει προς την πλατεία και το Δημαρχείο Αθηνών, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση του ιστορικού χαρακτήρα της πλατείας ήδη από τον 19ο αιώνα.
Η ιστορία του ξεκινά κατά το έτος 1873, όταν ο εύπορος, καταγόμενος από την Ήπειρο, Έλληνας μεγαλέμπορος Βασίλειος Μελάς (Κωνσταντινούπολη 1819 - Παρίσι 1884), με έντονη εμπορική δραστηριότητα στην Οδησσό και το Λονδίνο, αγόρασε τρία οικόπεδα συνολικής έκτασης περίπου 1.600 τ.μ. στη νοτιοανατολική γωνία της τότε πλατείας Λουδοβίκου. Στόχος του ήταν η ανέγερση ενός μεγάλου και επιβλητικού μεγάρου, για τον σχεδιασμό του οποίου απευθύνθηκε στον αρχιτέκτονα Ερνέστο Τσίλλερ (Ernst Ziller). Το κτίριο ολοκληρώθηκε το 1874, σε εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα, υπό την επίβλεψη του εργολάβου Μιχαήλ Πέρρου, αποτελώντας το μεγαλύτερο ιδιωτικό κτίριο της Αθήνας, σε μια εποχή που η πόλη αριθμούσε περίπου 50.000 κατοίκους. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως η κατασκευή του κόστισε το εντυπωσιακό ποσό του ενός εκατομμυρίου δραχμών, γεγονός που αποτυπώνει τη φιλοδοξία και το κύρος του έργου.
Αρχιτεκτονικά, το Μέγαρο Μελά αποτελεί ένα από τα πρώιμα και χαρακτηριστικά έργα του Τσίλλερ, ενσωματώνοντας στοιχεία που καθόρισαν τη μορφολογία της νεοκλασικής Αθήνας: πολυεδρικές όψεις, πλούσιο γλυπτό και έγχρωμο διάκοσμο, τοξωτά και ευθύγραμμα ανοίγματα, κομψές κορνίζες και διακοσμητικά στοιχεία υψηλής αισθητικής.
Ξεχωρίζουν οι τέσσερις γωνιαίοι πυργίσκοι, οι καρυάτιδες, τα κυκλικά μετάλλια με τις κεφαλές του Ερμή, αλλά και το εντυπωσιακό κεντρικό αίθριο με τις περιμετρικές στοές στο εσωτερικό, που προσδίδουν στο κτίριο έναν αέρα ευρωπαϊκής μεγαλοπρέπειας.
Αρχικά, το Μέγαρο Μελά χρησιμοποιήθηκε ως πολυτελές ξενοδοχείο, καθώς εκεί λειτούργησε το "Grand Hotel d’ Athènes", με στόχο τη φιλοξενία Ελλήνων της διασποράς που επισκέπτονταν την πρωτεύουσα (σσ. αργότερα ξενοδοχείο με την ίδια επωνυμία λειτούργησε στο Μέγαρο ιδιοκτησίας Ιωάννου Χατζηκυριακού στη συμβολή των οδών Κοραή και Σταδίου). Σύντομα, όμως, το κτίριο απέκτησε πολύ-λειτουργικό χαρακτήρα: το 1881 φιλοξένησε για μικρό χρονικό διάστημα το Χρηματιστήριο Αθηνών, ενώ αργότερα στέγασε την Αθηναϊκή Λέσχη (1888–1894) και χρησιμοποιήθηκε για εκθέσεις καλλιτεχνών. Τα καταστήματα του ισογείου προς την οδό Αιόλου και τα διαμερίσματα των ορόφων ενοικιάζονταν ήδη από τη δεκαετία του 1880, ενισχύοντας τον αστικό και εμπορικό χαρακτήρα του.
Μετά τον θάνατο του Βασιλείου Μελά το 1884 στο Παρίσι, το κτίριο κληροδοτήθηκε στο "Νηπιακό Επιμελητήριο Μελά", ένα ίδρυμα το οποίο λειτουργεί μέχρι σήμερα με σκοπό την ίδρυση και στήριξη νηπιαγωγείων. Κατά το έτος 1897 το υπό εξέτασιν Μέγαρο υπέστη σοβαρές ζημιές από πυρκαγιά, όμως αποκαταστάθηκε πλήρως έως το 1899 από τον μηχανικό Πέτρο Πρωτοπαπαδάκη. Στα τέλη της δεκαετίας του 1900 (έτος 1909), στο κτίριο προστέθηκε τρίτος όροφος από τον αρχιτέκτονα Φίλιππο Ν. Οικονόμου, επεκτείνοντας τη λειτουργικότητά του.
Καθοριστικό κεφάλαιο στην ιστορία του Μεγάρου Μελά υπήρξε η χρήση του ως έδρα του Κεντρικού Ταχυδρομείου Αθηνών από το 1900 έως το 1973, ταυτιζόμενο σε μεγάλο βαθμό με τις επικοινωνίες και τη δημόσια διοίκηση της χώρας. Παράλληλα, το κτίριο ακολούθησε τις ιστορικές περιπέτειες της Ελλάδας: κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο φιλοξένησε υπηρεσίες λογοκρισίας και στρατιωτικές μονάδες, στα χρόνια της Κατοχής επιτάχθηκε από τις γερμανικές δυνάμεις ενώ εν συνεχεία, στον Εμφύλιο, χρησιμοποιήθηκε ως στρατώνας αγγλικής φρουράς.
Στα τέλη της δεκαετίας του '70, το κτίριο μισθώθηκε από την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία ανέλαβε και την αποκατάστασή του, ολοκληρώνοντας κατά το έτος 1979, τις εργασίες εκείνες που το επανέφεραν στην αρχική του μορφή.
Στις μέρες μας, το Μέγαρο Μελά εξακολουθεί να αποτελεί ζωντανό κομμάτι της πόλης: στο ισόγειο, η εντυπωσιακή κεντρική αίθουσα λειτουργεί ως χώρος εκδηλώσεων και διαλέξεων, ενώ σε μία από τις πτέρυγες φιλοξενούνται έργα από την καλλιτεχνική συλλογή της Εθνικής Τράπεζας. Στους ορόφους στεγάζονται υπηρεσίες της τράπεζας, διατηρώντας τη λειτουργικότητα του κτιρίου μέσα στον σύγχρονο αστικό ιστό.
Η ξενάγηση στις ισόγειες αίθουσες του Μεγάρου Μελά στα πλαίσια του Open House Athens 2026 έδωσε την ευκαιρία στον επισκέπτη να αισθανθεί τη διαχρονική σημασία του διατηρητέου κτιρίου: από ιδιωτικό μέγαρο και ξενοδοχείο, σε χρηματιστήριο, λέσχη, ταχυδρομείο και διοικητικό κέντρο, καθιστώντας σαφές πως δεν πρόκειται απλά για ένα ακόμη αρχιτεκτονικό στολίδι σε σχέδια Τσίλλερ, αλλά για έναν ζωντανό μάρτυρα της εξέλιξης της Αθήνας από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα.
Ακολουθούν ορισμένες ενδεικτικές φωτογραφίες από τον επιβλητικό εσωτερικό αίθριο του Μεγάρου Μελά:
Κείμενο - Πηγές:
Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες ελήφθησαν από τις κάτωθι πηγές:
Φωτογραφίες:
- Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
- Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
- Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου