Η ΔΙΩΡΥΓΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ

Η Διώρυγα της Κορίνθου αποτελεί ένα από τα πλέον εντυπωσιακά τεχνικά έργα της νεώτερης ιστορίας της Ελλάδος, καθώς ένωσε τον Σαρωνικό με τον Κορινθιακό κόλπο, διασχίζοντας τον πάλαι ποτέ Ισθμό της Κορίνθου, διευκολύνοντας κατ'αυτόν τον τρόπο σημαντικά τη ναυσιπλοΐα. Η κατασκευή της διώρυγας ολοκληρώθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα, παρά τα διάφορα ζητήματα που ανέκυψαν και τις αξιοσημείωτες χρονικές καθυστερήσεις, με τα σχετικά έργα να λαμβάνουν χώρα μεταξύ των ετών 1880 και 1893, υπό την επίβλεψη του Έλληνα μηχανικού, καθηγητή Στρατιωτικών Σχολών και του Πολυτεχνείου Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη (31 Δεκεμβρίου 1859 - 28 Νοεμβρίου 1922), ο οποίος αργότερα έμελλε να ασχοληθεί με την πολιτική, διατελώντας Υπουργός οικονομικών και επισιτισμού και αργότερα Πρωθυπουργός στην κυβέρνηση συνασπισμού του Δημητρίου Γούναρη, γεγονός το οποίο οδήγησε στην τραγική εκτέλεσή του, ύστερα από την καταδίκη του στη "Δίκη των Έξι", η οποία ακολούθησε την Μικρασιατική Καταστροφή!

 

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως η ιδέα της διανοίξεως της συγκεκριμένης διώρυγας απασχολούσε τους ανθρώπους ήδη από την αρχαιότητα. Πιο συγκεκριμένα, περί τον 7ο αιώνα π.Χ., ο τύραννος της Κορίνθου Περίανδρος είχε σκεφτεί τη δημιουργία ενός τέτοιου περάσματος, χωρίς όμως να προχωρήσει στην υλοποίησή του (σσ. αντί αυτού, κατασκεύασε τη Δίολκο, έναν λιθόστρωτο δρόμο πάνω στον οποίο μεταφέρονταν πλοία δια ξηράς, τμήματα της οποίας έχουν αποκαλυφθεί με ανασκαφές). Αργότερα, περί το 67 μ.Χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Νέρων επιχείρησε να υλοποιήσει το έργο, ξεκινώντας εργασίες με χιλιάδες εργάτες, πλην όμως παρά την προσπάθεια, η διάνοιξη εγκαταλείφθηκε μετά τον θάνατό του, κυρίως λόγω των τεχνολογικών περιορισμών και των οικονομικών δυσκολιών της εποχής. Μετά την ίδρυση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, η ιδέα της διανοίξεως της διώρυγας επανήλθε δυναμικά τόσο επί ημερών διακυβέρνησης Ιωάννη Καποδίστρια, με το κόστος του έργου να κρίνεται δυσθεώρητο, όσο και επί ημερών πρωθυπουργίας Θρασύβουλου Ζαΐμη, στα τέλη της δεκαετίας του 1860 / αρχές δεκαετίας του 1870, οπότε και δόθηκε μια πρώτη άδεια κατασκευής σε μια γαλλικών συμφερόντων εταιρία η οποία χρεοκόπησε! Όπως είναι φυσικό, κατά την περίοδο 1830-1860 καταγράφηκαν διάφορες σχετικές τεχνικές μελέτες από Έλληνες και ξένους μηχανικούς. 

Στις αρχές της δεκαετίας του 1880, επί ημερών κυβερνήσεων Χαρίλαου Τρικούπη (11 Ιουλίου 1832 - 30 Μαρτίου 1896), μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο εκσυγχρονισμού του ελληνικού κράτους που προωθείτο εκείνη την περίοδο, το έργο της διανοίξεως της διώρυγας παραχωρήθηκε στη γαλλική τεχνική εταιρία με την επωνυμία  Société Internationale du Canal Maritime de Corinthe, την οποία είχαν ιδρύσει ο ουγγρικών καταβολών στρατιωτικός και μηχανικός István Türr (10 Αυγούστου 1825 – 3 Μαΐου 1908) και ο Γάλλος τραπεζίτης Βαρώνος Jacob Adolphe Reinach, γνωστός ως Jacques de Reinach (17 Απριλίου 1840 – 19 Νοεμβρίου 1892), ο οποίος αργότερα έμελλε να αναμειχθεί στο σκάνδαλο διαφθοράς σχετικά με το έργο διάνοιξης της διώρυγας του Παναμά το οποίο ταλάνισε την Γαλλία στις αρχές της δεκαετίας του 1890.

Η εν λόγω εταιρία, της οποίας το αρχικό μετοχικό κεφάλαιο ανερχόταν σε 30.000.000 φράγκα, έλαβε κατά το έτος 1881 την άδεια κατασκευής της διώρυγας καθώς επίσης το δικαίωμα εκμεταλλεύσεως αυτής για 99 χρόνια! Η επίσημη έναρξη των έργων κατασκευής / διάνοιξης έλαβαν χώρα στις 23 Απριλίου του έτους 1882 παρουσία του τότε Βασιλέα Γεωργίου Α'. Μετά από οκτώ χρόνια εργασιών υπό τον Σλοβάκο αρχιμηχανικό Béla Gerster (Vojtech Mikuláš Gerster, 20 Οκτωβρίου 1850 – 3 Αυγούστου 1923) και παρά τον αρχικό ενθουσιασμό, η προαναφερθείσα γαλλική εταιρία η οποία είχε υποτιμήσει τον απαιτούμενο όγκο των εκσκαφών καθώς επίσης την γεωλογική αστάθεια της περιοχής του Ισθμού, παρουσίασε οικονομικά προβλήματα και έλλειψη ρευστότητας, στοιχεία τα οποία παρά τις προσπάθειες χρηματοδότησης μέσω σχετικού ομολογιακού δανείου, την οδήγησαν στην χρεοκοπία (1889) με αποτέλεσμα το έργο να παραμείνει μετέωρο. 

Μετά την πτώχευση και την απόσυρση της Société Internationale du Canal Maritime de Corinthe από το εγχείρημα, την ολοκλήρωση του έργου ανέλαβε κατά το έτος 1890 μια ελληνική εταιρία υπό τον γνωστό επιχειρηματία και τραπεζίτη Ανδρέα Συγγρό (1830–1899), σχήμα το οποίο πέτυχε να εξασφαλίσει την απαιτούμενη χρηματοδότηση για την επανέναρξη των εργασιών οι οποίες, εν τέλει, ολοκληρώθηκαν στις 25 Ιουλίου του έτους 1893, ημερομηνία κατά την οποία έλαβαν χώρα τα επίσημα εγκαίνια της Διώρυγας παρουσία της πολιτικής ηγεσίας της χώρας - μεταξύ των οποίων ο πρωθυπουργός της Ελλάδος Χαρίλαος Τρικούπης - και πλήθους κόσμου. 

Στο σημείο αυτό οφείλουμε να τονίσουμε το γεγονός πως ο κορυφαίος Πειραιώτης θαλασσογράφος Κωνσταντίνος Βολανάκης, απαθανάτισε με τον χρωστήρα του το τεράστιο τεχνικό επίτευγμα της διανοίξεως της Διώρυγας της Κορίνθου στα τέλη του 19ου αιώνα, καταγράφοντας τόσο τις εργασίες διάνοιξης, όσο και την ιστορική στιγμή των εγκαινίων στις 25 Ιουλίου 1893. 

Κωνσταντίνος Βολανάκης - Τα έργα διάνοιξης της Διώρυγας της Κορίνθου

Κωνσταντίνος Βολανάκης - Τα εγκαίνια της Διώρυγας της Κορίνθου

Η ολοκλήρωση της Διώρυγας της Κορίνθου παρά τις δυσκολίες και τις τεχνικές προκλήσεις θεωρήθηκε μεγάλο τεχνικό και εθνικό επίτευγμα για το νεοσύστατο ελληνικό κράτος, αποτελώντας ένα σύμβολο προόδου και εκσυγχρονισμού για την Ελλάδα των τελών του 19ου αιώνα! Το εν λόγω εγχείρημα δεν αποτέλεσε μονάχα ένα έργο υποδομής με αντίκτυπο στις θαλάσσιες μετακινήσεις, αλλά ανέδειξε την χώρα  ως μέρος των μεγάλων τεχνικών εξελίξεων της εποχής, χάρη στην πετυχημένη υλοποίηση μιας ιδέας που πήγαζε από την αρχαιότητα και ολοκληρώθηκε μετά από αιώνες προσπαθειών.

Η διώρυγα της Κορίνθου, όπως καταγράφηκε λίγα χρόνια μετά την διάνοιξή της, στις αρχές του 20ου αιώνα:

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως η διώρυγα, αμέσως μετά τα εγκαίνιά της, λειτούργησε ως σημαντικός δίαυλος για πλοία μικρού και μεσαίου μεγέθους, παρά τις συνεχείς γεωλογικές δυσκολίες (λ.χ. κατολισθήσεις) και τις περιορισμένες δυνατότητες ναυσιπλοΐας λόγω του στενού πλάτους και του μικρού βάθους της. 

Φουστανελοφόρος άνδρας διασχίζει την γέφυρα άνωθεν της διώρυγας της Κορίνθου, στα μέσα της δεκαετίας του 1900:

Ασπρόμαυρη καταγραφή της Διώρυγας της Κορίνθου στα μέσα της δεκαετίας του 1910 μέσα από τα αρχεία του τότε γνωστού Πρακτορείου Τύπου της Λειψίας: 

Προπολεμικά, μετά τη δεκαετία του 1930, η διώρυγα της Κορίνθου εξακολούθησε να εξυπηρετεί τοπική και διεθνή ναυσιπλοΐα, πλην όμως η οικονομική κρίση εκείνων των καιρών επηρέασε τη συντήρησή της.

Στα χρόνια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι γερμανικές κατοχικές δυνάμεις που κατέλαβαν την περιοχή χρησιμοποιούσαν τη διώρυγα για στρατιωτικούς σκοπούς. Κατά την αποχώρησή τους στις αρχές Οκτωβρίου του 1944, οι Γερμανοί ανατίναξαν τόσο την σιδηροδρομική όσο και την οδική γέφυρα, έριξαν βαγόνια τρένου σε ένα σημείο της διώρυγας για να τη φράξουν και πυροδότησαν εκρήξεις στον βυθό του προλιμένα. 

Ο γνωστός φωτογράφος, απεσταλμένος του περιοδικού Life, Dmitri Kessel κατέγραψε ορισμένες από τις εργασίες καθαρισμού και αποκατάστασης της διώρυγας κατά το έτος 1948 από αμερικανικά συνεργεία. 

Μετά τον Πόλεμο, η χρήση της διώρυγας της Κορίνθου παρέμεινε σημαντική για μικρά πλοία και τουριστικά σκάφη. Κατά τη δεκαετία του '60, με την αύξηση του τουριστικού ρεύματος, η διώρυγα άρχισε να χρησιμοποιείται περισσότερο για περιηγήσεις, ενώ ταυτόχρονα καταγράφηκαν περιοδικές εργασίες για ενίσχυση των πρανών και την πρόληψη κατολισθήσεων.

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα (1970 - 2000), μπορεί μεν η εμπορική χρήση της διώρυγας να μειώθηκε λόγω του (μεγαλύτερου) μεγέθους των σύγχρονων πλοίων, πλην όμως η τοποθεσία μετεξελίχθηκε σε κύρια τουριστική ατραξιόν, καθώς επίσης σημείο αναφοράς για γεωλογική και ιστορική μελέτη. Νέα έργα συντήρησης και ενίσχυσης των πρανών έλαβαν χώρα, πλην όμως το πλάτος της διώρυγας παρέμεινε απαγορευτικό για μεγαλύτερα σκάφη. 

Η διώρυγα της Κορίνθου όπως καταγράφηκε στα τέλη της δεκαετίας του '70 από τον Γερμανό φωτογράφο και δημοσιογράφο Gustav Hilderbrand. 

Ενδεικτική έγχρωμη φωτογραφία της διώρυγας της Κορίνθου, εν πλω, δια χειρός Konrad Helbig, από τις αρχές της δεκαετίας του 1980:

• Η Διώρυγα της Κορίνθου κατά τον 21ο αιώνα

Στις μέρες μας (21ος αιώνας), ο ρόλος της Διώρυγας της Κορίνθου στην Ελληνική οικονομία και ναυτιλία είναι περιορισμένος, καθώς τα περισσότερα σύγχρονα εμπορικά πλοία δεν μπορούν να τη διασχίσουν (σσ. το μέγιστο πλάτος διέλευσης είναι περίπου 22,5 μέτρα). Συν τοις άλλοις, τα τέλη διέλευσης είναι ιδιαίτερα υψηλά, κάτι που λειτουργεί ως αποτρεπτικός παράγοντας χρήσης ακόμα και για τα μικρότερα σκάφη!

Στον αντίποδα, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, η Διώρυγα παραμένει μια τουριστική ατραξιόν, την οποία διασχίζουν κυρίως σκάφη αναψυχής γεμάτα τουρίστες, αποτελώντας ένα απόλυτο φωτογραφικό σημείο για όσους επισκέπτονται την Πελοπόννησο. Εκτός τους ξένους επισκέπτες, η Διώρυγα αποτελεί σταθερό πόλο έλξης για μαθητές σχολείων (σχολικές εκδρομές), καθώς επίσης για μελετητές - ερευνητές που επιθυμούν να παρατηρήσουν από κοντά το άκρως σημαντικό τεχνικό έργο των τελών του 19ου αιώνα (ιστορικές / εκπαιδευτικές εκδρομές και περιηγήσεις). 

Σε επίπεδο ασφάλειας και συντήρησης, στη Διώρυγα της Κορίνθου λαμβάνουν χώρα προγραμματισμένες /  τακτικές εργασίες συντήρησης και σταθεροποίησης των πρανών για να προληφθούν κατολισθήσεις. Επίσης, κατά τη δεκαετία του 2010-2020, ολοκληρώθηκαν νέες μελέτες σχετικά με τη γεωλογική σταθερότητα της διώρυγας και τη διαχείριση πλημμυρών, ενώ προγραμματίστηκαν και εκτελέστηκαν μικρά έργα ενίσχυσης και βελτίωσης της πρόσβασης για πεζούς και τουριστικά λεωφορεία. Παρόλα ταύτα, οι κατολισθήσεις στη Διώρυγα της Κορίνθου αποτελούν ένα επαναλαμβανόμενο φαινόμενο το οποίο οφείλεται κυρίως στη γεωλογική αστάθεια των πρανών της. Σημαντικές καταπτώσεις βράχων καταγράφηκαν κατά τα έτη 2018 και 2021, καθώς επίσης στα τέλη του 2023, προκαλώντας προσωρινά κλεισίματα για εργασίες αποκατάστασης. 

Ακολουθούν ορισμένες σύγχρονες φωτογραφικές καταγραφές της Διώρυγας της Κορίνθου, εκ προσωπικού αρχείου:

 

 

 

Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφέρουμε πως στο κεντρικό τμήμα της διώρυγας υφίσταται η κάτωθι εικονιζόμενη παλαιά οδική γέφυρα (παλιά Εθνική Οδός), η νέα οδική γέφυρα από όπου διοχετεύεται ο κύριος όγκος της κυκλοφορίας (νέα Εθνική Οδός) και η σιδηροδρομική γέφυρα του ΟΣΕ. 

 

 

 

Οι προαναφερθείσες γέφυρες του κεντρικού τμήματος της Διώρυγας της Κορίνθου όπως καταγράφηκαν από την δυτική είσοδο (Ποσειδωνία).

 

 

Ειρήσθω εν παρόδω, τόσο στη δυτική είσοδο της Διώρυγας (πλευρά Κορίνθου / Ποσειδωνίας), όσο και στην ανατολική (πλευρά Ισθμίων) υφίστανται πανομοιότυπες βυθιζόμενες γέφυρες, οι οποίες εξαφανίζονται στο νερό για να περνούν τα πλοία. 

Η βυθιζόμενη γέφυρα στην πλευρά Κορίνθου / Ποσειδωνίας:

 

 

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες ελήφθησαν από τις κάτωθι πηγές:

• https://corinthcanal.com/
• Τύπος Εποχής
• "Γεωγραφία Άτλας Παγκόσμιος - Ελλάς", υπό Σπύρου Δημητράκου, Εκδόσεις ΔΕΛΤΑ, 1967

Φωτογραφίες:

• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.