ΑΠΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΓΙΑ ΧΙΟ [ΜΑΡΤΙΟΣ 1931]

Μάρτιος 1931, Πειραιάς.

Ο René Bénézech (1883-1945) σηκώνει τη φωτογραφική μηχανή του και απαθανατίζει τη σύζυγό του, την κατά αρκετά χρόνια νεώτερή του Jacqueline Monod-Herzen (1903-2004), καθισμένη σε μια βάρκα. Φορά ένα βαρύ γούνινο παλτό — σχεδόν παράταιρο για το ελληνικό φως — και κοιτάζει κάπου ανάμεσα στο παρόν και το ταξίδι που μόλις ξεκινά. Μια στιγμή παγωμένη στον χρόνο, στο κεντρικό λιμάνι της πόλεως, ένα σημείο το οποίο δεν υπήρξε ποτέ ένας απλός τόπος αναχώρησης.

Πίσω της, ο Πειραιάς του Μεσοπολέμου πάλλεται. Στα αριστερά, στη γεμάτη κόσμο αποβάθρα των Λεμονάδικων, βάρκες δεμένες, άνδρες και γυναίκες, δεκάδες μορφές, πηγαινοέρχονται, περιμένουν, αποχαιρετούν ή απλώς παρατηρούν. Στα δεξιά, πάνω στις μαούνες του λιμανιού καταγράφονται άνδρες με σακιά από λινάτσα. Στο βάθος, πέρα από την πλατεία Καραϊσκάκη με τα υπόστεγα και τα μικρομάγαζά της, διακρίνεται το το επιβλητικό μέγαρο ιδιοκτησίας του Ζαννείου Νοσοκομείου, όπου στεγαζόταν το γνωστό Ξενοδοχείο "Κοντινεντάλ". 

Το ζεύγος Bénézech αναχωρούσε από τον Πειραιά με προορισμό τη Χίο, όπως άλλωστε επιβεβαιώνει η λεζάντα της φωτογραφίας "Embarquement pour Chio du Pirée" και η συγκεκριμένη φωτογραφία πάρθηκε κατά την ώρα της μεταφοράς τους από την αποβάθρα προς το πλοίο (σσ. είναι γνωστό πως τα μεγαλύτερα πλοία αδυνατούσαν να δέσουν στο λιμάνι του Πειραιώς με αποτέλεσμα η μετακίνηση προσώπων / επιβατών και εμπορευμάτων από και προς το εκάστοτε πλοίο να γίνεται μέσω λέμβων και φορτηγίδων).

Η αυθεντική ασπρόμαυρη φωτογραφική καταγραφή δια χειρός του Γάλλου ταξιδευτή René Bénézech.

Για την ιστορία, αξίζει να αναφερθεί πως οι Bénézech δεν υπήρξαν απλοί ταξιδιώτες, αλλά εθνογράφοι, παρατηρητές ενός κόσμου που άλλαζε άρδην. Πιο συγκεκριμένα, ο René Bénézech, καλλιτέχνης / ζωγράφος, δραστηριοποιήθηκε στη Βόρεια Αφρική, ιδιαίτερα στο Μαρόκο, όπου κατέγραψε την καθημερινή ζωή, τα έθιμα και τις τελετουργίες των τοπικών κοινωνιών μέσα από έργα ζωγραφικής και σημειώσεις. Η Jacqueline Monod-Herzen, γνώρισε τον René στο Μαρόκο και μαζί πραγματοποίησαν διάφορα ταξίδια στα Βαλκάνια, στη Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή και στην Ινδία, καταγράφοντας τις εμπειρίες της, περιγράφοντας τοπία, έθιμα και κοινωνικές δομές, την ίδια στιγμή που ο σύζυγός της φωτογράφιζε. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως το έργο της υπό τον τίτλο "Carnets de voyages en Albanie", το οποίο συνδυάζει επιστημονική παρατήρηση με λογοτεχνική αφήγηση και αποτελεί σημαντική πηγή για την κοινωνία της Αλβανίας της δεκαετίας του 1930, εκδόθηκε μετά τον θάνατό της (2018). Η κληρονομιά της Jacqueline Monod-Herzen θεωρείται σημαντική για την εθνογραφική μελέτη των Βαλκανίων, καθώς τα γραπτά και τα αρχεία της προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τις κοινωνίες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης στις αρχές του 20ού αιώνα. Ομοίως, το έργο του René Bénézech ο οποίος αποβίωσε το 1945, ως ανεξάρτητος ταξιδιώτης - εθνογράφος της Γαλλίας, αναγνωρίστηκε μετά θάνατον, καθώς ο ίδιος, αν και δεν υπήρξε ακαδημαϊκός ανθρωπολόγος, συνέβαλε σημαντικά στην οπτική εθνογραφία της εποχής, προσφέροντας στο ευρωπαϊκό κοινό μια πιο ανθρώπινη εικόνα της Βόρειας Αφρικής.

Αντί επιλόγου, ας επιστρέψουμε στην αρχική φωτογραφία που έδωσε το έναυσμα για τη συγγραφή του παρόντος κειμένου. Δεν είναι απλώς η εικόνα μιας γυναίκας σε μια βάρκα, αλλά ο απόηχος ενός ταξιδιού που μόλις ξεκινά και ενός κόσμου που δεν υπάρχει πια.

Κείμενο:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες ελήφθησαν από: 

Musée du Quai Branly - Jacques Chirac

• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.