Ο ΠΕΙΡΑΙΕΥΣ ΤΟΥ 1967 [ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΑΤΛΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΥ]

Ο Δήμος Πειραιώς έχει έκταση 10 χιλιόμετρα, πληθυσμό 183.877 κατοίκους και περιλαμβάνει το επί της Πειραϊκής Χερσονήσου και περί τον λιμένα Πολεοδομικό Συγκρότημα. Η θέσις του είναι νοτιοδυτικώς του κέντρου του Δήμου Αθηναίων, από το οποίον απέχει 8 χλμ. 

Το Πολεοδομικό Συγκρότημα του Πειραιώς αποτελεί τμήμα της Μείζονος Πρωτευούσης (Περιφέρεια Πρωτευούσης) και είναι επίνειό της. Συγχρόνως είναι η δευτέρα βιομηχανική και εμπορική πόλις της Ελλάδος, ο μεγαλύτερος λιμήν και το σημαντικότερο κέντρο των σιδηροδρομικών και θαλασσίων συγκοινωνιών της (από αυτόν εκκινούν οι ΣΠΑΠ, οι ΣΕΚ και οι ΕΗΣ). Ως τοιούτον δε ανεπτύχθη, χάρις εις την ευνοϊκή θέσι του εις το κέντρο του Αιγαίου και των πολυάριθμων νήσων. Εκ του λιμένος του διενεργείται το μεγαλύτερο διαμετακομιστικόν εμπόριο της Ελλάδος, με το εσωτερικό και το εξωτερικό. 

Η πόλις του Πειραιώς ευρίσκεται κυρίως επί της Πειραϊκής Χερσονήσου και πέριξ του λιμένος. Η χερσόνησος, που εις παλαιότεραν εποχήν απετέλει νήσον, ηνώθη μετά της υπολοίπου Αττικής δια των προσχώσεων του Κηφισού. Το προσχωσιγενές αυτό τμήμα σήμερα αποτελεί την περιοχή του Νέου Φαλήρου και προχωρεί εσωτερικώς κατά μήκος της γραμμής των ΕΗΣ και βορείως αυτής. Η σημερινή χερσόνησος αποτελεί μια ξηρά και άνυδρο περιοχή που καλύπτεται από κατοικίες. Εις το ανατολικό τμήμα της καταπίπτει απότομος, όπου η Καστέλλα (Μουνιχία) έχει κτισθή κλιμακηδόν και εκατέρωθεν αυτής σχηματίζονται δυο κλειστοί λιμενίσκοι: το Τουρκολίμανο (λιμήν Μουνιχίας) και το Πασαλίμανι (Ζέας), εν συνεχεία δε ο όρμος της Φρεαττύδος. Ο κυρίως λιμήν του Πειραιώς αρχίζει δια του Προλιμένος (όπου και ο όρμος της Δραπετσώνος) ο οποίος, εξωτερικώς, φράσσεται υπό δυο προστατευτικών λιμενοβραχιόνων και καταλήγει εσωτερικώς εις τον λιμένα των Αλών. 

Η ιστορία της πόλεως και του λιμένος του Πειραιώς ακολουθεί αυτήν των Αθηνών. Ο πρώτος λίθος ιδρύθη τον 5ον π.Χ. αιώνα υπό του Θεμιστοκλέους, ο οποίος ωχύρωσε την πόλι του και την συνέδεσε με τας Αθήνας, δια των Μακρών Τειχών. Παλαιότερον, ως λιμήν των Αθηνών εχρησιμοποιείτο η Μουνιχία (Τουρκολίμανον). Ο Πειραιεύς έφθασεν εις την μεγάλην ακμή κατά τους Περσικούς πολέμους και κυρίως κατά την εποχή του Περικλέους. Το 86 π.Χ κατεστράφη τελείως υπό του Σύλλα και έκτοτε περιέπεσεν εις πλήρη αφάνεια. Το 1678 απεβιβάσθη εις αυτόν ο Ενετός Μοροζίνης με σκοπό να κατακτήσει την Ακρόπολιν (ότε κατόπιν βομβαρδισμού ανετίναξε τον Παρθενώνα που εχρησιμοποιείταο ως πυριτιδαποθήκη). Αποχωρώντας ο Μοροζίνης εσύλησε τον Πειραιά και συναπεκόμισε τους λέοντες της εισόδου (σήμερα ευρίσκονται εις την Βενετίαν). Έκτοτε και μέχρι της απελευθερώσεως της Ελλάδος, ο Πειραιεύς παρέμεινε περίπου ακατοίκητος, πλήν ελαχίστων ψαράδων και ωλίγων καλογήρων της Μονής του Αγίου Σπυρίδωνος. 

Το Δημοτικό Θέατρο Πειραιώς

Άποψη του κέντρου της πόλης

Η ανάπτυξίς του εις πόλιν ήρχισε μετά την μεταφορά της πρωτευούσης εις Αθήνας (1834) και κυρίως μετά την συνδεσί του μετ'αυτής δια σιδηροδρομικής γραμμής (1869), οπότε ήρχισε να χρησιμοποιείται ευρύτερον ως επίνειον. 

Η πληθυσμιακή εξέλιξη του Δήμου Πειραιώς από το 1827 έως και την απογραφή του 1961. Όπως αναφέρεται και στην υποσημείωση, η αύξηση του πληθυσμού του 1928 οφείλεται στην εγκατάσταση πολλών προσφύγων όπως και η αντίστοιχη μείωση του πληθυσμού του 1940 και του 1951 οφείλεται στη δημιουργία ανεξαρτήτων δήμων στην περιφέρεια του Πειραιώς. 

Η θέση του Δήμου Πειραιώς στο γενικότερο χάρτη δήμων και κοινοτήτων της Περιφέρειας Πρωτευούσης. Όπως είναι ευδιάκριτο, ο Δήμος Πειραιώς γειτνίαζε με του Δήμους Δραπετσώνας, Κερατσινίου, Νίκαιας, Αγ. Ιωάννου Ρέντη και νέου Φαλήρου. 

Ο βιομηχανικός χαρακτήρας της πόλης του Πειραιά τονίζεται ιδιαίτερα στην ανάλυση της βιομηχανικής δραστηριότητας της Περιφέρειας Πρωτευούσης: [...] Οι βιομηχανίες που απασχολούν τους περισσότερους εργάτες είναι: η καπνοβιομηχανία Κεράνη (1.530 εργάτες), τα Ελληνικά Ναυπηγεία εις τον Σκαραμαγκά (5.000 εργάτες), η Εταιρία Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων εις τον Πειραιά (3.878 εργάτες) και η καπνοβιομηχανία των Αφών Παπαστράτου (2.809 εργάτες). [...]

Κείμενο - Πηγές:

• Γεωγραφία Άτλας Παγκόσμιος Δημητράκου, υπό Σπυρου Δ. Δημητράκου, Εκδόσεις Δέλτα, Σπύρος Δημητράκος και Σια, Αριστείδου 3, 1967

• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.