ΤΟ ΡΟΛΟΪ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ - ΧΡΟΝΙΚΟ ΚΑΤΕΔΑΦΙΣΗΣ

Η αντίστροφη μέτρηση για το κτίριο του Χρηματιστηρίου Πειραιώς, το απόλυτο σύμβολο της πόλης του Πειραιώς από τα τέλη του 19ου αιώνα, γνωστό σε όλους απλά ως το "Ρολόι", ξεκίνησε κατά την περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και της Κατοχής. Η επίταξη του κτιρίου η οποία διήρκεσε μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1950 και οι καταστροφές τις οποίες υπέστη στο ως άνω χρονικό διάστημα σε συνδυασμό με τις πολλαπλές κατά καιρούς χρήσεις του κτιρίου, το είχαν επιβαρύνει σε τέτοιο σημείο ώστε, ήδη από τα πρώτα χρόνια μετά την Απελευθέρωση, να συζητείται στους κόλπους της πόλεως το ζήτημα της κατεδαφίσεώς του. 

Ο σφοδρός βομβαρδισμός του Πειραιά στις 11 Ιανουαρίου του 1944 "πλήγωσε" αρκετά το κτίριο, το οποίο γλύτωσε την ισοπέδωση κατά τύχη, εάν σκεφθεί κανείς ότι η γειτονική Αγία Τριάδα καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς: "[...] το κτήριον του Δημαρχείου το οποίον διατηρείται εισέτι όρθιον, υπέστη σοβαράς ζημίας, όλοι οι υαλοπίνακες του καταστράφηκαν καθώς και το μέγα ωρολόγιον το οποίον ευρίσκεται εις τον πυργίσκον του... Λόγω των ζημιών θα εγκαταλειφθή και θα μεταφερθούν εις ασφαλέστερον σημείον αι διάφοροι υπηρεσίες του [...]"

Εν τέλει, αυτό που συζητείτο από πολλούς, ήτοι η κατεδάφιση του ιστορικού κτιρίου, έμελλε να γίνει πραγματικότητα επί ημερών δημαρχίας Αριστείδη Σκυλίτση, με την ευκολία που άλλωστε προσέδιδε η εφαρμογή του δόγματος "αποφασίζομεν και διατάσσομεν". Η χαριστική βολή για το Ωρολόγιον του Πειραιώς δόθηκε στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου κατά την 1η Ιουλίου του 1968, όταν κατόπιν σχετικής προτάσεως του δημάρχου Πειραιώς, οι δημοτικοί σύμβουλοι της πόλεως επικύρωσαν την απόφαση κατεδαφίσεως του κτιρίου με ψήφους 15 υπέρ και 2 κατά, με την Αθηνά σύζυγο Κρίτωνος Δηλαβέρη και τον Ιωάννη Λέντζο να είναι οι δύο μοναδικοί άνθρωποι που τάχθηκαν επίσημα κατά εκείνης της απόφασης.

Κατεδαφίζεται το "Ρολόι" Πειραιώς - 2 Ιουλίου του 1968

Στο άκουσμα της είδησης - απόφασης, υπήρξαν κάποιες ορισμένες αντιδράσεις, όσες δηλαδή επιτρέπονταν σε μια χώρα όπου δεν υπήρχε δημοκρατικό καθεστώς αλλά δικτατορία, μέσα από κάποια άρθρα στον Τύπο και σε μεμονωμένες ιδιωτικές συζητήσεις. 

Ο θόρυβος για το Ρολόι - Ιούλιος 1968

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως η διοίκηση του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς, δια στόματος του τότε Διευθυντή του Οργανισμού Γρηγορίου Μαντζουράνη, αντέδρασε στην απόφαση από την πρώτη στιγμή, καταγράφοντας με αυτό τον τρόπο, ίσως την μοναδική επίσημη αντίδραση που υπήρξε. Μάλιστα, ο Ο.Λ.Π. φέρεται να αντί-πρότεινε την αγορά του ακινήτου με σκοπό τη διάσωσή του, πρόταση η οποία δεν έγινε δεκτή.

Διαμάχη για το Ρολόι - Ιούλιος 1968

Πλην του διορισμένου δημάρχου της δικτατορίας Αριστείδη Σκυλίτση, ο οποίος έμελλε να επιδείξει καθ' όλη τη διάρκεια της θητείας του μια δεδομένη τάση εξαφάνισης οποιουδήποτε στοιχείου εκείνος θεωρούσε ως παλαιό, παραδοσιακό και ξένο ως προς την νέα εξωραϊσμένη εικόνα του Πειραιά την οποία οραματιζόταν, η πλειοψηφία των παραγόντων και θεσμών εκείνης της εποχής σιωπηρά ή μη συναίνεσαν με την κατεδάφιση! Το Ρολόι του Πειραιά παρουσιαζόταν συχνά ως ένα βρώμικο και ακάθαρτο κτίριο, με ποντίκια και αρουραίους, με "φαγωμένα" μάρμαρα τα οποία έχρηζαν μιας γενικότερης πανάκριβης συντήρησης / αντικατάστασης και πλήθος ατελειών. Συν τοις άλλοις λειτουργικά το Ρολόι δεν εξυπηρετούσε πια ως έδρα των υπηρεσιών του Δήμου, οι περισσότερες εκ των οποίων είχαν μεταφερθεί σε άλλα κτίρια, ενώ οι τοπικοί εκκλησιαστικοί κύκλοι ζητούσαν η νέα Μητρόπολη της Αγίας Τριάδας να αποκτήσει το πολυπόθητο επί δεκαετίες "παράθυρο" προς τη θάλασσα (σσ. Χούντα και Ελλαδική Εκκλησία πήγαιναν χεράκι-χεράκι για όσους το λησμονούν ή το αγνοούν). Τέλος, οι συγκοινωνιολόγοι εκείνων των καιρών επίσης δήλωναν πως η κατεδάφιση του Ρολογιού θα βοηθούσε στη δημιουργία μιας καλύτερης οδικής κατάστασης στο λιμάνι του Πειραιά.

Το Ρολόι του Πειραιώς, αρχίζει η κατεδάφιση; - Αύγουστος 1968

Ειρήσθω εν παρόδω, ορισμένοι πνευματικοί άνθρωποι του τόπου, όπως λ.χ. ο ιστορικός Ιωάννης Μελετόπουλος, συναινούσε ανοιχτά με την κατεδάφιση χαρακτηρίζοντας την αρχιτεκτονική του κτιρίου αρχοντο-χωριάτικη και το κτίσμα γραφικό, άχρηστο και πεπαλαιωμένο (σσ. άλλη μεγάλη πληγή της πόλης διαχρονικά οι καβαλημένοι επώνυμοι "πνευματικοί" άνθρωποι αυτής).

Κατεδαφίζεται από χθες το Ρολόι του Πειραιώς - 10 Σεπτεμβρίου 1968 (Πηγή: Αρχείο Βασίλη Π. Πισιμίση)

Η κατεδάφιση του Ρολογιού ξεκίνησε με σχετικά συνοπτικές διαδικασίες την 9η Σεπτεμβρίου του 1968. Η κάτωθι ασπρόμαυρη φωτογραφική καταγραφή του Ωρολογίου σε φάση κατεδάφισης, αποτελεί μια από τις τελευταίες χρονικά καταγεγραμμένες λήψεις του ιστορικού κτίσματος προ της εξαφάνισης αυτού. 

Λίγους μήνες αργότερα, στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο Δήμαρχος Πειραιώς Αριστείδης Σκυλίτσης, έχοντας ολοκληρώσει την "εκκαθάριση" της ακτής Μιαούλη με την κατεδάφιση του Ωρολογίου, της Κεντρικής Δημοτικής Αγοράς και της παλαιάς οικίας Μιαούλη έναντι του ιερού ναού του Αγίου Σπυρίδωνα, κυκλοφορούσε επιστολικά δελτάρια όπως το ακόλουθο όπου στη θέση του Ωρολογίου καταγράφονταν ένα νέο μεγάλο συντριβάνι και μια νησίδα με ένα επιστύλιο ηλιακό ρολόι.

Από εκείνα τα χρόνια και μέχρι τις ημέρες μας (21ος αιώνας), το παλιό Ρολόι παραμένει στις μνήμες των περισσοτέρων Πειραιωτών ως ένα ακόμη αδικοχαμένο σύμβολο της πόλης του Πειραιώς (σσ. ας μη λησμονούμε τον "ξενιτεμένο" κλεμμένο Λέοντα), ενώ η περίπτωση ανακατασκευής του ιδίου κτιρίου έχει προταθεί και συζητηθεί άπειρες φορές από τη δεκαετία του 1980 άνευ ουσιαστικής βάσεως, κυρίως για λόγους εντυπωσιασμού και ψηφοθηρίας.

Διαβάστε σχετικά θέματα:

Η θεμελίωσις του Χρηματιστηρίου Πειραιώς (Ρολόι)

Το Ρολόι του Πειραιά (1873-1968) - Εικονογραφημένο Ιστορικό Αφιέρωμα

Μέγα Καφενείον "Το Ωρολόγιον"Α. Κομ(ν)ηνού

Πειραιεύς: ο παλμός της ελληνικής οικονομίας

Το Μέγα Συντριβάνι του Σκυλίτση

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• "Το Ρολόι του Πειραιά - Το Παλιό Δημαρχείο", Βασίλης Π. Πισιμίσης, Εκδόσεις "Συλλογές", Αθήνα, 2003
• Τύπος Εποχής

• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.