ΤΑ ΜΑΚΑΡΟΝΟΠΟΙΕΙΑ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ

Ο μικρός Πειραιάς της δεκαετίας του 1840, ελάχιστα χρόνια μετά την επίσημη ανασύσταση της πόλεως, είχε να επιδείξει ως προς τον τομέα της δευτερογενούς παραγωγής έναν μικρό αριθμό βιομηχανικών καταστημάτων τα οποία συνήθως ιδρύονταν από ανεξάρτητες ατομικές επιχειρηματικές προσπάθειες / απόπειρες τόσο Ελλήνων όσο και ξένων εποίκων που διέμεναν στην πόλη εκείνη την εποχή. Το πρώιμο μωσαϊκό της βιοτεχνικής δραστηριότητας στον Πειραιά της δεκαετίας του 1840 περιελάμβανε κεραμοποιεία, αλευροποιίες, αρτοποιεία, σαπωνοποιεία, αμαξοποιοίες, βαφεία, τροχαλιοποιεία καθώς και βιοτεχνίες ποτών και ζυμαρικών. 

Από τα μέσα του 19ου αιώνα, ο Πειραιάς εισήγαγε μέσω του ανερχόμενου κεντρικού εμπορικού λιμένα αλεύρι, κυρίως από τη Ρωσία και τη Ρουμανία, συνήθως με ενδιάμεσο σταθμό το εμπορικό λιμάνι της Ερμούπολης της Σύρου. Ως φυσική απόρροια των παραπάνω, στην πόλη του Πειραιά ιδρύθηκαν οι πρώτοι μύλοι, αρχικά με τη χρήση του ανέμου (ανεμόμυλοι) και αργότερα ιπποκίνητοι. Οι μύλοι του Πειραιά κατασκευάστηκαν είτε σε παραθαλάσσια σημεία, όπως λ.χ. κοντά στη σημερινή πλατεία Καραϊσκάκη είτε σε υψώματα, όπως λ.χ. στο ύψωμα όπου σήμερα βρίσκεται η πλατεία Πηγάδας. Η ύπαρξη αλευρόμυλων στον Πειραιά οδήγησε μοιραία σε μεταγενέστερο στάδιο στην ίδρυση και λειτουργία αρκετών εργοστασίων παραγωγής ζυμαρικών ή μακαρονοποιείων.

Στα πρώιμα αυτά μικρά εργοστάσια παραγωγής ζυμαρικών "παντρεύονταν" τρόπον τινά οι πατροπαράδοτες ελληνικές τεχνικές παραγωγής χυλοπιτών και τραχανά που είχαν "επιβιώσει" κατά τα δύσκολα χρόνια της Τουρκοκρατίας με "δυτικές" τεχνικές παραγωγής ζυμαρικών οι οποίες "πήγαζαν" κυρίως από τη γειτονική Ιταλία και είχαν "επηρεάσει" τα νησιά των Κυκλάδων, στα Επτάνησα, στο Ναύπλιο και άλλα μέρη όπου υπήρξαν μικρά ή μεγαλύτερα διαστήματα Φραγκοκρατίας / Ενετοκρατίας.

Προ της γαλλικής κατοχής της πόλης του 1854, στις πηγές υφίστανται αναφορές σχετικά με την ύπαρξη και λειτουργία της αλευροποιίας / μακαρονοποιίας ενός Ιταλού ονόματι Saltara στην υδραίικη συνοικία του Πειραιά (1844) αλλά και στην μανεστροποιεία του Π. Περίδη. Την ίδια περίπου περίοδο, ο ίλαρχος Γ. Αγγελόπουλος αναφέρει την ύπαρξη των μακαρονοποιείων του Μελετόπουλου και του Πάνου. Δυο δεκαετίες αργότερα, ο Μιλτιάδης Μπούκας στον Εμπορικό, Γεωγραφικό και Ιστορικό Οδηγό του έτους 1875 αναφέρει τους κατασκευαστές ζυμαρικών Π.Ν. Ζέρβα, με έδρα επί της οδού Τσαμαδού, τους Κατσούλη και Σταματόπουλο επί της οδού Μιαούλη πλησίον του υποκαταστήματος της Εθνικής Τραπέζης και του Ιωάννη Σκλαβούνου, το οποίο αναφέρεται επί της οδού Ρήγα Φεραίου.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1880, οι αδελφοί Αναγνωστόπουλοι ιδρύουν νέο μακαρονοποιείο αποστέλλοντας μάλιστα έμπειρο τεχνίτη στην Ιταλία ώστε να τελειοποιήσει τις γνώσεις του:

Στο υπόμνημα / πίνακα ενός συλλεκτικού χάρτη του Πειραιώς από το έτος 1896, καταγράφονται τα εξής μακαρονοποιεία: Θ. Μάνταλου, Ι. Πάνου, Ι. Σκλαβούνου και Χ. Χαραλαμπόπουλου. 

Οι δυο παρακάτω ενδεικτικές διαφημιστικές καταχωρήσεις από τον πειραϊκό Τύπο του έτους 1898 αφορούν το Εργοστάσια Ζυμαρικών του Πέτρου Γ. Βούρβουλη (ένα επί της οδού Τσαμαδού και το άλλο επί της οδού Πλούτωνος) - πρώην Κουμάνταρου - και το Μακαρονοποιείο του Μιχαήλ Η. Βραχνού στο νέο Φάληρο.

Από τον Τύπο του έτους 1899, αναφορά στο Μακαρονοποιείο Η. και Π.Ν. Αναγνωστόπουλου, επί της οδού Τσαμαδού, το οποίο μάλιστα διέθετε και "ειδικόν τεχνίτην" από την Νεάπολη της Ιταλίας:

Στα τέλη του 19ου αιώνα και κατά τις δυο πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, στον βιομηχανικό Πειραιά, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πηγές πληροφόρησης λειτουργούσαν τα εξής εργοστάσια παραγωγής ζυμαρικών: του Κ. Νόνη στην οδό Μακράς Στοάς 35, του προαναφερόμενου Γ. Σκλαβούνου στην οδό Μακράς Στοάς 27, του Σ. Διοικητόπουλου στην οδό Κέκροπος 10, του Γ. Σούλη επίσης στην οδό Μακράς Στοάς στον αριθμό "18", των Μποτσάκη και Γούτου στην οδό Ανδριανού 13, του Δ. Τσιτσικάκη στην οδό Πλούτωνος / Αγίου Διονυσίου, του Ν. Βούρβουλη στην οδός Πλούτωνος / Αγίου Διονυσίου, του Γ. Αποστολάκη στην οδό Ρετσίνα 49, του εξ Ιταλίας Stefano Motti (Στέφανος Μόττης, έτος ιδρύσεως 1899), του Θ. Χαραλαμπόπουλου στην οδό Δημοσθένους 5 πλησίον της Κεντρικής Δημοτικής Αγοράς της πόλης, του Κ. Καλαποδόπουλου στην οδό Τροχιοδρόμων 53, του Γ. Χρόνη, του Δαλάκου, των αφών Λουκάκη κ.α. 

Στα τέλη του 19ου αιώνα, σύμφωνα με το κάτωθι ιστορικό τεκμήριο από τον πειραϊκό Τύπο του έτους 1898, ο γνωστός βιομήχανος και ιδιοκτήτης κυλινδρόμυλου Δημήτριος Γ. Καλαμάκης ίδρυσε ατμοκίνητο αρτοποιείο και μακαρονοποιείο στην ακτή Μιαούλη, πλησίον της παλαιάς Τραπέζης και του Τελωνείου.

Ιταλόφωνη διαφημιστική καταχώρηση του Μακαρονοποιείου (Fabbrica di Pasticcio) του Stefano Motti (εξελληνισμένος ως "Στέφανος Μόττης ή Μώττης"), το οποίο ιδρύθηκε κατά το έτος 1899 (Casa Fondata 1899), με έδρα επί της οδού Θ. Ρετσίνα 49.

Στις αρχές του 20ου αιώνα, ο Οδηγός Πειραιώς του Γ. Βώκου (του έτος 1902) κατέγραφε τα εξής εν Πειραιεί Μακαρονοποιεία: Π. Βούρβουλη στην οδό Πλούτωνος 26, αδελφών Λουκάκη στην οδό Κέκροπος, Π. Μώτη στην οδό Μιαούλη 58, Ι. Σκλαβούνου στην οδό Μακράς Στοάς, Παν. Τσιλιμίγκρα στην οδό Τσαμαδου 16 και Χαρ. Χαραλαμπόπουλου επίσης στην οδό Μακράς Στοάς "παρά το Αμαξοστάσιον".

Παρατηρήστε τις κάτωθι λεπτομέρειες από επιστολόχαρτα των αρχών του 20ου αιώνα του βραβευμένου εν Πειραιεί Εργοστασίου Ζυμαρικών του Ιωάννη Χ. Σκλαβούνου, το οποίο είχε έδρα επί της οδού Μακράς Στοάς στον αριθμό "27" - η οποία δεν είναι άλλη από τη σημερινή λεωφόρο Δημητρίου Γούναρη.

Από τα γραφόμενα στον Τύπο εκείνης της εποχής, μπορεί κανείς να συμπεράνει πως ιδιαίτερη ζήτηση παρουσίαζε το επάγγελμα του "μάστορη μακαρονοποιείου":

Έτος 1904

Ενδεικτικό τεκμήριο μέσα από τις σελίδες του πειραϊκού Τύπου του έτους 1904 όπου καταγραφόταν η ίδρυση ενός νέου ατμοκίνητου εργοστασίου ζυμαρικών από τους αδελφούς Ρουσέα:

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι αρκετοί ιδιοκτήτες εργοστασίων παραγωγής ζυμαρικών κατείχαν δικό τους, ιδιόκτητο, κυλινδρόμυλο, όπως λ.χ. ο Ιωάννης Σκλαβούνος, ο Νικόλαος Βούρβουλης, ο Στέφανος Μόττης κ.α. Δεν εξέλειπαν βέβαια ατυχή περιστατικά όπως αυτό που καταγράφεται στο παρακάτω ιστορικό τεκμήριο από τον Τύπο των αρχών του 20ου αιώνα σχετικά με πυρκαγιά στο μακαρονοποιείο των αδελφών Αναγνωστόπουλου:

Έτος 1901

Λίγα χρόνια αργότερα, στον Πλήρη Οδηγό του Πειραιώς του έτους 1906-1907 καταγράφονταν εν λειτουργία τα εργοστάσια ζυμαρικών του Ν. Βούρβουλη, των αδελφών Λουκάκη στην οδό Κέκροπος, του Ι. Σκλαβούνου στην οδό Μακράς Στοάς, των Θεοδωρόπουλου (ή Θεοδωρακάκη) και Χέλμη στην οδό Φίλωνος, του Ι. Σούλη επίσης στην οδό Μακράς Στοάς, του Π. Τσιλιμίγκρα στην οδό Τσαμαδού και του Χαρ. Χαραλαμπόπουλου στην οδό Μακράς Στοάς.

Ενδεικτική διαφημιστική καταχώρηση από Οδηγό της πόλεως των Αθηνών του έτους 1906 του εν Πειραιεί Ατμόμυλου - Ελαιουργείου - Σαπωνοποιείου και Μακαρονοποιείου των Σκλαβούνου και Σημίτη: 

Άξια μνείας είναι η περίπτωση των Χαράλαμπου και Θεόδωρου Χαραλαμπόπουλου οι οποίοι στις αρχές του 20ου αιώνα (έτος 1909) μετέφεραν την οικογενειακή επιχείρηση παραγωγής ζυμαρικών από το Ναύπλιο στον Πειραιά, και πιο συγκεκριμένα στην οδό Βουβουλίνας (Μπουμπουλίνας). 

Η συγκεκριμένη βιομηχανία παραγωγής ζυμαρικών με την επωνυμία "Ο Βεζούβιος", μετεξέλιξη της πρώτης οικοτεχνίας την οποία είχε ιδρύσει ο Βασίλειος Χαραλαμπόπουλος στην Τεγέα της Αρκαδίας κατά το έτος 1875 ("Ζυμαρικά Χαραλαμπόπουλος"), μεταφέρθηκε στα χρόνια μετά την Μικρασιατική Καταστροφή σε ένα μεγαλύτερο εργοστάσιο επί της οδού Αριστείδου με τον μηχανολογικό εξοπλισμό να ανανεώνεται και τον όγκο παραγωγής να υπέρ-πολλαπλασιάζεται. Το 1940 το εργοστάσιο έκλεισε και η παραγωγή σταμάτησε, ενώ από το 1941 και κατά την περίοδο της Κατοχής ακολούθησε επίταξη των εγκαταστάσεων. Το εργοστάσιο το οποίο λειτούργησε κατά τη διάρκεια της Κατοχής κάηκε κατά το έτος 1948 με αποτέλεσμα μεταπολεμικά η επιχείρηση να στεγαστεί αρχικά στην οδό Δημοσθένους 9, στην Κεντρική Δημοτική Αγορά του Πειραιά και αργότερα στην οδό Κέκροπος 5. Έτος σταθμός για την οικογενειακή επιχείρηση των αδελφών Θ. Χαραλαμπόπουλου υπήρξε το 1952, όταν κυκλοφόρησε ο λογότυπος "Star" (μακαρόνια "Σταρ") καθώς επίσης, για πρώτη φορά στην ελληνική αγορά, ζυμαρικά διαίτης. Με το πέρασμα των χρόνων, η εν λόγω επιχείρηση αναδείχθηκε σε μια από τις πλέον σημαντικές του κλάδου, ενώ αξιομνημόνευτο είναι το γεγονός πως ο Σαράντος Θ. Χαραλαμπόπουλος διατέλεσε πρόεδρος του Πανελληνίου Συνδέσμου Βιομηχάνων Ζυμαρικών την περίοδο 1961-1965. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, το εργοστάσιο της εταιρίας μεταφέρθηκε στην Ελευσίνα, νέες επενδύσεις έλαβαν χώρα ως προς τον βιομηχανικό εξοπλισμό ενώ στα τέλη της ιδίας δεκαετίας εδραιώθηκαν συνεργασίες με την βρετανική Nestlé και την ιταλική Cirio. Έκτοτε, η εταιρία επέδειξε έντονη εξαγωγική δραστηριότητα, παράγοντας ταυτόχρονα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας για την εγχώρια αγορά. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η εταιρία Αφοί Θ. Χαραλαμπόπουλοι ΑΕ επιχείρησε να επεκταθεί στην Οδησσό της Ουκρανίας δίχως επιτυχία (έτος 1992), ενώ τέσσερα χρόνια αργότερα δημιούργησε νέο εργοστάσιο στην Κομοτηνή. 

Βιομηχανία Ζυμαρικών "Σταρ" Αφοί Θ. Χαραλαμπόπουλου - Δημοσθένους 9, Πειραιεύς

Βιομηχανία Ζυμαρικών "Σταρ" Αφοί Θ. Χαραλαμπόπουλου - Δημοσθένους 9, Πειραιεύς

Βιομηχανία Ζυμαρικών "Σταρ" - Αφοι Χαραλαμπόπουλοι (Πηγή: ΕΛΙΑ)

Βιομηχανία Ζυμαρικών Αφοι. Θ. Χαραλαμπόπουλοι - Κέκροπος 5, Πειραιεύς (Πηγή: ΕΛΙΑ)

Ειρήσθω εν παρόδω, στο τέλος της πρώτης δεκαετίας του 20ου αιώνα τοποθετείται η ίδρυση του εν Πειραιεί εργοστασίου ζυμαρικών των Αδελφών Βλησίδη. Η προσωπική επιχείρηση που πρώτο-λειτούργησε κατά το έτος 1910 και αναπτύχθηκε μεταπολεμικά σε μια από τις πλέον δυναμικές παραγωγικές μονάδες του κλάδου της βιομηχανίας ζυμαρικών δεν είναι άλλη από τη βιομηχανία ζυμαρικών "Κορώνα", της οποίας οι ιδιόκτητες εγκαταστάσεις παραμένουν στον Πειραιά, επί της οδού Αιτωλικού 11. 

Ενδεικτική μεταπολεμική διαφήμιση των ζυμαρικών Κορώνα των Αδελφών Βλυσίδη με πρωταγωνιστή τον γνωστό Έλληνα κονφερασιέ, τραγουδιστή, σεναριογράφο και εκφωνητή ραδιοφώνου Γιώργο Οικονομίδη (22 Μαΐου 1916 - 22 Απριλίου 1985).

Διαφημιστική καταχώρηση των ζυμαρικών "Κορώνα" των αδελφών Βλησίδη μέσα από τις σελίδες του Πειραϊκού Ημερολογίου του Ν. Κατσικάρου (Αρχείον Πειραϊκών Σπουδών, Πειραιεύς, 1966):

Δυστυχώς, στα μακαρονοποιεία του Πειραιώς, όπως άλλωστε συνέβαινε στην πλειοψηφία των βιομηχανικών εγκαταστάσεων και εργοστασίων της πόλεως, δεν εξέλειπαν ατυχή συμβάντα και δυστυχήματα που συνήθως οδηγούσαν σε τραυματισμούς εργατών, όπως λ.χ. το δυστύχημα που έλαβε χώρα στο μακαρονοποιείο του Αργυρόπουλου το οποίο καταγράφεται στο κάτωθι ιστορικό τεκμήριο μέσα από τις σελίδες του πειραϊκού Τύπου του έτους 1913:

Στα μέσα της δεύτερης δεκαετίας του 20ου αιώνα, σύμφωνα με τα αναφερόμενα σε σχετικό Οδηγό του έτους 1916, ως εν Πειραιεί μακαρονοποιεία καταγράφονταν οι επιχειρήσεις των Ν. Βούρβουλη στην οδό Πλούτωνος, του Σ. Διοικητοπούλου στην οδό Κέκροπος, των αδελφών Κουμάνταρου και Μόττη,  του Κοσμά Νόνη στην οδό Μακράς Στοάς, του Αθανασίου Μπέη, του Πέτρου Ξύδη στην οδό Πλούτωνος, του Τ.Χ. Σκλαβούνου στην οδό Μακράς Στοάς, του Ιωάννη Σούλη επίσης στην οδό Μακράς Στοάς και του Θ. Χαραλαμπόπουλου στην οδό Δημοσθένους. Στον ίδιο Οδηγό, ως εργοστάσια ζυμαρικών καταγράφονται των Γ.Α. Ανταλή στην οδό Διαδόχου Κωνσταντίνου 2, του Ν. Βούρβουλη στην οδό Πλούτωνος 26, του Σωτηρίου Διοικητόπουλου στην οδό Κέκρωπος 10, των Κουμάνταρου και Μόττη στην οδό Θ. Ρετσίνα 49, του Κ. Νόνη και του Ι. Σούλη στην οδό Μακράς Στοάς και του Θ. Χαραλαμπόπουλου στην οδό Δημοσθένους.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1920, σύμφωνα με τα όσα καταγράφονταν στο Πανελλήνιο Λεύκωμα της Εθνικής Εκατονταετηρίδας, στον Πειραιά λειτουργούσαν τα μακαρονοποιεία του Κ. Νόνη (οδός Μακράς Στοάς 35), του Γ. Σκλαβούνου (οδός Μακράς Στοάς 27), του Σ. Διοικητόπουλου (οδός Κέκρωπος 10), του Γ. Σούλη (Giovanni Sulli - οδός Μακράς Στοάς 18), των Μποτσάκη και Γούτου (οδός Αδριανού 13), του Δ. Τσιτσικάκη (στη συμβολή της οδού Πλούτωνος με την οδό Αγίου Διονυσίου), του Ν. Βούρβουλη (στην οδό Αγίου Διονυσίου 26), του Γ. Αποστολάκη και Σια (στην οδό Ρετσίνα 49), του Θ. Χαραλαμπόπουλου (στην οδό Δημοσθένους 5) και του Κ. Καλαποδόπουλου (στην οδό Τροχιοδρόμων 53).

Διαφημιστική καταχώρηση του Ελληνικού Εργοστασίου Μακαρονοποιΐας "Ζενίθ", στην οδό Φλέσσα, μέσα από τις σελίδες του πειραϊκού Τύπου των αρχών της δεκαετίας του '20.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1920 και πιο συγκεκριμένα στις 27 Φεβρουαρίου του έτους 1925 ξεκίνησε την ιστορική πορεία της η γνωστή Εταιρία Ελληνικής Βιομηχανίας Ζυμαρικών ΜΙΣΚΟ του Φωτίου Μιχαηλίδη και του Μίνωος Κωνσταντίνη.

Διαφήμιση ΜΙΣΚΟ - Μιχαηλίδης και Κωνσταντίνης στον Πειραιά

Ενδεικτική διαφημιστική καταχώρηση του μακαρονοποιείου του Στεφάνου Θ. Μόττη, το οποίο λειτουργούσε επί της οδού Ρετσίνα 49, μέσα από τις σελίδες του πειραϊκού Τύπου του έτους 1928:

Στα τέλη της δεκαετίας του 1920, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στις σελίδες του Μέγα Οδηγού της πόλης του Πειραιά του έτους 1928-1929 και της δεύτερης συμπεπληρωμένης έκδοσης του ιδίου Οδηγού του έτους 1929-1930, πληροφορούμαστε ότι εν Πειραιεί λειτουργούσαν τα κάτωθι εργοστάσια ζυμαρικών και των μακαρονοποιείων: Βενίδου στην οδό Μακράς Στοάς 11, Χρόνη Α. Γούτου στην οδό Σμύρνης 9 με πρατήριο / γραφεία στην οδό Μακράς Στοάς 10 (τηλ. 234), Δέδε και Δρακούλη με εργοστάσιο στην οδό Θηβών και πρατήριο στην οδό Αλιπέδου 13 (τηλ 461), Σωτ. Διοικητόπουλου στην οδό Κέκροπος 10, Κυρ. Κουτσογιαννόπουλου και Σιας στην οδό Κολοκοτρώνη 124, "Μισκό" των Μιχαηλίδη και Κωνσταντίνη στη συμβολή των οδών Φωκίωνος και Ναυπάκτου (τηλ. 511), Στεφ. Μόττη στην οδό Ρετσίνα, Νικ. Μπακάλη στην οδό Θεοχάρη 21, Μποτσάκη και Κολοκούρη με εργοστάσιο στον Α.Ι. Ρέντη και πρατήριο στον αριθμό "22" της οδού Μιαούλη, Αφων Νόνη στην λεωφόρο Μακράς Στοάς 35, Ε. Σκλαβούνου στην λεωφόρο Μακράς Στοάς 27, Ι. Σούλη στην λεωφόρο Μακράς Στοάς 18, Θεοδ. Χαραλαμποπούλου στην οδό Δημοσθένους 5 και Χατζημάρκου, Αρώνη και Σιας με εργοστάσιο στην οδό Μυκάλης 33, πρατήριο στην οδό Νικήτα 7 και γραφείο στην οδό Μακράς Στοάς 2. 

Ελληνική Βιομηχανία Ζυμαρικών Στέφ. Μόττη

Ελληνική Βιομηχανία Ζυμαρικών Χρόνη Α. Γούτου

Εργοστάσιο Ζυμαρικών ΝΤΙΚΟ Σωτηρίου Διοικητόπουλου

Επέκτασις Εργοστασίου Μακαρονοποιίας εν Πειραιεί - Στ. Μόττης

Μακαρίνια Σούλη - Εν Πειραιεί, λεωφόρος Δημ. Γούναρη 36

Στο σημείο αυτό οφείλουμε να επαναλάβουμε πως οι ως άνω καταγραφές δεν είναι δεσμευτικές και σίγουρα δεν προσδίδουν την απόλυτα ακριβή εικόνα του εν λόγω κλάδου στον Πειραιά καθώς υφίστανται παραδείγματα σχετικών βιομηχανιών που δραστηριοποιούνταν στον Πειραιά εκείνων των καιρών και δεν καταγράφονται στον εν λόγω Οδηγό.

Αξιομνημόνευτο επίσης το γεγονός πως στις σελίδες των προαναφερομένων Οδηγών των τελών της δεκαετίας του '20, καταγραφόταν επίσης η Αποθήκη Ευρωπαϊκών Ζυμαρικών των Λιακόπουλου και Αναγνωστόπουλου στην οδό Λουδοβίκου 5 ενώ σε διαφορετική κατηγοριοποίηση καταγράφονταν τα κάτωθι Μακαρονοποιεία, μεταξύ των οποίων και η "ΜΙΣΚΟ" των Μιχαηλίδη και Κωνσταντίνη: 

Αξιολογώντας όλα τα παραπάνω ιστορικά στοιχεία, αξιομνημόνευτο είναι εκ νέου το γεγονός ότι πολλά εκ των εργοστασίων ζυμαρικών / μακαρονοποιεία βρίσκονταν στην οδό Μακράς Στοάς, στο λιμάνι του Πειραιά στην οδό Πλούτωνος, στη συνοικία του Ηλεκτρικού και των Εργοστασίων, αλλά και προς την συνοικία της Λεύκας, στην οδό Θηβών, στην οδό Ρετσίνα κ.ο.κ

Διαφημιστική καταχώρηση του έτους 1935 της Βιομηχανίας Ζυμαρικών των Υιών Κωστή Βούρβουλη με εργοστάσιο επί της οδού Πλούτωνος και Υποκατάστημα - Πρατήριο επί της οδού Μακράς Στοάς (παραπλεύρως του Μεγάρου της Λαϊκής Τραπέζης).

Ενδεικτικές διαφημιστικές καταχωρήσεις της προαναφερθείσης Ελληνικής Βιομηχανίας Ζυμαρικών του Χρόνη Α. Γούτου (Ζυμαρικά "Έθνος" - η οποία αργότερα καταγράφηκε και ως "Ηνωμένη Βιομηχανία Ζυμαρικών Χρόνη Γούτου και Γεωργίου Δαλάκου") με εργοστάσιο επί της οδού Χρυσοστόμου Σμύρνης 57-59 στα Καμίνια και γραφεία - πρατήριο στην οδό Γούναρη 45:

Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος και η Κατοχή επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό τον κλάδο με αποτέλεσμα πολλές βιομηχανίες να κλείσουν. Μεταπολεμικά, ελάχιστες επιχειρήσεις επιβίωσαν και συνεχίζοντας την πορεία τους, άλλες για λίγα χρόνια, άλλες για περισσότερα, επηρεαζόμενες και από τις νέες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που επικράτησαν. Σύμφωνα με τα αναφερόμενα στον Οδηγό της Ελλάδος Ιγγλέση της περιόδου 1947-1948, στον μεταπολεμικό Πειραιά παρέμεναν εν λειτουργία οι βιομηχανίες ζυμαρικών των αδελφών Βλυσίδη ή Βλησίδη (με εργοστάσιο στην οδό Αιτωλικού 11 και πρατήριο στην οδό Γούναρη 52), των αδελφών Δαλάκου στον αριθμό "3" της οδού Γούναρη, του Α. Διοικητόπουλου (Ντικο) στην οδό Κέκροπος 5, των Μιχαηλίδη και Κωνσταντινίδη (Μισκο) στην οδό Φωκίωνος 43, του Μόττη στην οδό Ρετσίνα 40, των Αφων Μποτσάκη στην οδό Γούναρη 38 και του Σ. Χαραλαμπόπουλου στην οδό Δημοσθένους 9.

"Μακαρόνια Δαλάκου, υπερέχουν όλων" (Προπολεμική διαφημιστική καταχώρηση, έτος 1939)

Στις μέρες μας (21ος αιώνας), βαδίζοντας κάποιος στα πέριξ του κεντρικού λιμένος Πειραιώς, από τον Άγιο Διονύσιο και την παλαιά συνοικία των Εργοστασίων προς την συνοικία πέριξ του Ηλεκτρικού και τη συνοικία της Λεύκας, με λίγη προσοχή ίσως καταφέρει να παρατηρήσει κάποια βιομηχανικά κτίρια στα οποία κάποτε στεγάστηκαν ορισμένα από τα εν Πειραιεί εργοστάσια ζυμαρικών.

Ενδεικτικά αναφέρουμε πως λ.χ. στην πάλαι ποτέ ιδιαιτέρως βιομηχανική και εμπορική οδό Δημητρίου Γούναρη, στις αρχές της δεκαετίας του 2010, μπορούσε κάποιος να αντικρίσει την κάτωθι εικονιζόμενη επιγραφή του Μακαρονοποιείου του Ι.Δ. Σούλη (Μακράς Στοάς 18 / Δημητρίου Γούναρη 36), να στέκει μοναδικός βουβός μάρτυρας του ομωνύμου εργοστασίου ζυμαρικών.

Ή εναλλακτικά, το κάτωθι εικονιζόμενο διατηρητέο βιομηχανικό κτίριο φερόμενης ιδιοκτησίας Εμπορικής Τραπέζης της Ελλάδος, το οποίο διασώζεται μέχρι τις μέρες μας (21ος αιώνας) στη συμβολή των οδών Φωκίωνος 48-50 και Καλαβρύτων (σσ. παλαιότερη ονομασία ως "οδός Ναυπάκτου") και Δαφνίου, στο οποίο λειτουργούσε προπολεμικά το εν Πειραιεί εργοστάσιο της Ελληνικής Βιομηχανίας Ζυμαρικών "ΜΙΣΚΟ" των Μιχαηλίδη και Κωνσταντίνη.

Διαβάστε σχετικά θέματα:

Φωτογραφικό / ιστορικό οδοιπορικό στην οδό Δημητρίου Γούναρη (πρώην Μακράς Στοάς)

Τα Μακαρόνια των Μιχαηλίδη και Κωνσταντίνη (ΜΙΣΚΟ)

Το Νέον Εργοστάσιον Ζυμαρικών Θ. Θεοδωράκακη και Α. Χέλμη (1904)

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• "Πειραιάς 1834-1912", Σταματίνα Μαλικούτη, Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς
• "Στατιστική Πειραιώς" (1852), Γ. Αγγελόπουλου, Ελεύθερη Σκέψις
• "Piraeus: From Porto Leone to the Manchester of the Orient", Liza Micheli, Editions Dromena, 1989
• Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ)
• Μέγας Οδηγός Πειραιά, Έτος 1928-1929
• Πλήρης Οδηγός του Πειραιώς, 1906-1907
• "Ο Πειραιεύς του άλλοτε", Πάνου Λώζου, 1987
• Πειραϊκόν Ημερολόγιον, Ν. Κατσικάρος, Αρχείον Πειραϊκών Σπουδών, Πειραιεύς, 1966
• http://www.misko.gr/
• Το Βήμα - Οι παλαιότεροι μακαρονάδες
• Τύπος εποχής - Συλλεκτικοί Χάρτες - Προφορικές Μαρτυρίες

• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.