ΣΤΟ ΑΛΣΟΣ ΤΟΥ ΒΩΚΟΥ

Το σύγχρονο αλσύλλιο του Βώκου είναι ένας σχετικά μικρός περιφραγμένος φυλασσόμενος δημοτικός κήπος στην περιοχή του ευρύτερου Μεγάλου Καραβά, ο οποίος διοικητικά ανήκει στον ενοποιημένο Δήμο Νίκαιας-Ρέντη, ο οποίος ορίζεται από τις οδούς Άλσους, Ηροδότου, Ικτίνου και Βαλτετσίου, με είσοδο από την οδό Ικτίνου. 

Εντός του δημοτικού κήπου υπάρχει παιδική χαρά, γήπεδο καλαθόσφαιρας, παγκάκια και ένα πλακόστρωτο μονοπάτι το οποίο προσφέρει έναν περίπατο ανάμεσα σε μια πολυποίκιλη βλάστηση που αποτελείται από κυπαρίσσια, πεύκα, ευκαλύπτους, λεύκες αλλά και εσπεριδοειδή, ελιές, χαρουπιές, συκιές, θάμνους και αγριολούλουδα. 

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως από ορισμένα συγκεκριμένα σημεία του προαναφερόμενου άλσους (κήπου), παρ'όλη την υψηλή βλάστηση και τις πολυάριθμες παρακείμενες πολυκατοικίες, μπορεί κανείς να αντιληφθεί την προνομιακή θέση του εν λόγω υψώματος καθώς και την θέα την οποία διαθέτει προς άλλες περιοχές πέριξ αυτού.

• Ο καπετάν Δημήτρης Βώκος

Το ονοματεπώνυμο του καπετάν Δημήτρη Βώκου στην ευρύτερη περιοχή του ερημικού μετ-επαναστατικού Πειραιά πρώτο-αναφέρεται περί την περίοδο 1826-1828, οπότε και αποκτά την κυριότητα του λόφου στην περιοχή που ονομάζεται και ως Μεγάλος Καραβάς. Κατά τα χρόνια της επανάστασης του 1821, οι αγοραπωλησίες γης στην ευρύτερη περιοχή του Πειραιά οι οποίοι είχαν ξεκινήσει από τον 17ο αιώνα είναι κορυφωθεί, καθώς Οθωμανοί γαιοκτήμονες  - κάτοχοι μεγάλων εκτάσεων, οι οποίοι κατοικούσαν ως επί το πλείστον στην Αθήνα, έσπευσαν να εκποιήσουν, συχνά σε εξευτελιστικές τιμές, την ακίνητη περιουσία τους καθώς έβλεπαν το τέλος της τουρκικής κυριαρχίας στα εδάφη αυτά. Μέσα σε αυτά τα γεωπολιτικά πλαίσια, πολλοί Έλληνες και Αρβανίτες που διέθεταν περιουσία όπως ο Δημήτριος Βώκος αγόρασαν απέραντες ερημικές και βαλτώδεις εκτάσεις οι οποίες χρησιμοποιούνταν κυρίως ως βοσκοτόπια με σκοπό βέβαια τη μελλοντική τους μεταπώληση σε υψηλότερες τιμές.

Ο εξ Ύδρας Δημήτριος Βώκος ως ιδιοκτήτης γαιών στην περιοχή του Πειραιά αναφέρεται σε μια άτυπη "απογραφή" των κατόχων μεγάλων εκτάσεων του 1829 όπου βεβαίως περίοπτη θέση κατέχουν η Μονή του Αγίου Σπυρίδωνος, μέλη της οικογενείας Μπενιζέλου, της οικογενείας Μαλαγάρη, της οικογενείας Γκίνη, ο Θ. Σαρδελάς, ο Α. Κουλουριώτης, ο Ν. Καπετανάκης αλλά και Οθωμανοί όπως ο Τατάρ Αχμέτ, ο Δερβίς Αλή Μπαλή, ο Μελέκ Εφένδης κ.α. Το "περιβόλι του Βώκου", το οποίο αναφέρεται σε διάφορες συμβολαιογραφικές πράξεις που αφορούν γειτονικές ακίνητες περιουσίες (όπως λ.χ. του Νικολάου Καπετανάκη) εκτεινόταν σε μια σαφέστατα εκτενέστερη έκταση από το σημερινό αλσύλλιο τόσο προς τον νότο (δλδ προς τα σημερινά Ταμπούρια και τα Μανιάτικα) όσο και προς το βορρά (στη σημερινή Χαλκηδόνα της Νίκαιας). Μάλιστα, από το κτήμα του Βώκου περνούσε ένας χείμαρρος ο οποίος φέρεται να βρισκόταν στο ύψος της σημερινής οδού Πέτρου Ράλλη. 

Αξιομνημόνευτο είναι επίσης το γεγονός ότι, την άνοιξη του 1827, στο ύψωμα του περιβολιού του Υδραίου Βώκου φέρεται να είχε στήσει τη σκηνή του και το οχύρωμά του ο Κιουταχής προ της μάχης του Αναλάτου, όπου και ο θάνατος του Γεωργίου Καραΐσκάκη. Μελετώντας την ιστορία του Ελληνικού Έθνους μπορεί κανείς να διαπιστώσει την ύπαρξη πολλών αγωνιστών του 1821 με το επώνυμο Βώκος και καταγωγή από την Ύδρα αλλά και αξιωματικούς κυρίως του Βασιλικού Ναυτικού από τη σύγχρονη νεοελληνική ιστορία.

• Ο Ανδρέας Μιαούλης - Βώκος

Υιός του Δημητρίου Βώκου ο οποίος αν και Υδραίος φέρεται να είχε ρίζες από τα Φύλλα Χαλκίδος στο νησί της Ευβοίας - όπου μάλιστα διέθετε αξιοσημείωτη περιουσία - δεν είναι άλλος από το ναύαρχο Ανδρέα Μιαούλη (1769-1835) του οποίου το πραγματικό επώνυμο υπήρξε Βώκος. Παρόλο που το επώνυμο Βώκος θεωρείται ως κατ'εξοχήν επώνυμο υδραίικης οικογενείας από τον 16ο αιώνα, στην περίπτωση του Ανδρέα Μιαούλη - Βώκου υφίστανται διάφορες απόψεις ως προς τον ακριβή τόπο γεννήσεώς του (στην Εύβοια ή στην Ύδρα που είναι και το επικρατέστερο) όσο και για την αλλαγή του επωνύμου.

Ως γνωστόν, προς το τέλος της ζωής του, ο Ανδρέας Μιαούλης - Βώκος επέλεξε τον Πειραιά ως μόνιμο τόπο διαμονής και ξεκίνησε την κατασκευή μιας οικίας, στο χώρο έναντι της εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα. Η εν λόγω οικία, η οποία θεωρήθηκε στοιχειωμένη, δεν κατοικήθηκε ποτέ από τον Μιαούλη ο οποίος απεβίωσε προ της ολοκληρώσεως της κατασκευής, άλλαξε αρκετές ιδιοκτησίες και χρήσεις και εν τέλει κατεδαφίστηκε κατά την περίοδο δημαρχίας Αριστείδη

Διαβάστε σχετικά με τη στοιχειωμένη οικία του Ανδρέα Μιαούλη στον Πειραιά εδώ.

• Ο Γεράσιμος Βώκος

Άλλο ένα εξέχων μέλος της ιστορικής οικογενείας Βώκου υπήρξε ο λόγιος Γεράσιμος Θεοδώρου Βώκος (1868-1927) ο οποίος διακρίθηκε ιδιαίτερα στον τομέα της δημοσιογραφίας, ως αρθρογράφος και χρονογράφος, στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. 

Ο μεγαλωμένος στον Πειραιά Βώκος, εξέδωσε πολλά βιβλία, δοκίμια και μελέτες ποικίλης θεματολογίας ως λογοτέχνης, ενώ ίδρυσε δυο φιλολογικά περιοδικά. Η δεκαπενθήμερη έκδοση υπό τον τίτλο "Το Περιοδικό μας", με έδρα στην οδό Ιπποκράτους 6 στην πλατεία Θεμιστοκλέους, αποτελούσε μια δημοφιλή επιθεώρηση του Πειραιά στις αρχές του 20ου αιώνα.

Ο Γεράσιμος Βώκος, ο οποίος εκτός από το ως άνω περιοδικό ασχολήθηκε και με άλλες εκδόσεις που αφορούσαν τον Πειραιά, όπως λ.χ. ο κάτωθι Οδηγός του Πειραιώς του έτους 1902, εξέδωσε κατά το έτος 1904 το ιστορικό μυθιστόρημα "Η Κατοχή", στο οποίο περιγράφεται η συμβολή του πειραϊκού λαού στην έξωση του Όθωνα!

Κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο Γεράσιμος Βώκος μετοίκησε στο Παρίσι όπου ασχολήθηκε κυρίως με τη ζωγραφική μέχρι το θάνατό του.

• Το άλσος του Βώκου κατά τον 21ο αιώνα

Η περιοχή πέριξ του σημερινού λόφου του Βώκου κατοικήθηκε σταδιακά από τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα με την κύρια περίοδο έξαρσης της οικοπεδοποίησης και της κατασκευής να καταγράφεται κατά τη δεκαετία του 1920-1930, οπότε και χιλιάδες πρόσφυγες από διάφορα μέρη της Μικράς Ασίας κατέφθασαν στην ευρύτερη περιοχή και ιδίως από το λόφο του Βώκου και προς τα βόρειο-ανατολικά. Είχαν βέβαια προηγηθεί χρονικά στα τέλη του 19ου αιώνα, στην περιοχή νοτίως του λόφου του Καραβά, οι εσωτερικοί μετανάστες - έποικοι από την Λακωνία οι οποίοι δημιούργησαν τις συνοικίες των Μανιάτικων και της Αγίας Σοφίας. Αρκετοί δε από αυτούς απασχολούνταν στα λατομεία που υπήρχαν και λειτουργούσαν στην ευρύτερη περιοχή του Καραβά καθώς και στις παρακείμενες εκτάσεις ιδιοκτησίας της οικογενείας Μελετόπουλου.

Το υπό εξέτασιν άλσος του Βώκου, καταγραφόμενο ως "άλσος Μικρού Καραβά", σε χάρτη των μέσων του 20ου αιώνα. Αξιοσημείωτος ο σημαντικός αριθμός κενών οικοπέδων που υφίσταντο πλησίον του άλσους εκείνη την εποχή.

Ακολουθούν ορισμένες ενδεικτικές φωτογραφικές καταγραφές από το μικρό άλσος του Βώκου του πρώτου μισού της δεύτερης δεκαετίας του 21ου αιώνα:

Αντί επιλόγου, μια φωτογραφία από τον μικρό κήπο (άλσος) με το ιστορικό όνομα, με έναν κορμό ενός δέντρου να υπερνικά τον περιορισμό της σιδηράς περίφραξης.

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες ελήφθησαν από τις κάτωθι πηγές:

• Εθνικό Κέντρο Βιβλίου
• Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΙΝΕ)
• Πειραϊκό Αρχείο - Παρασκευάς Ευαγγέλου, Πειραιάς, 1986
• "Οδωνυμικά του Πειραιά", Μάρω Βουγιούκα / Βασίλης Μεγαρίδης, Εκδόσεις Φιλιππότη, 1996

Φωτογραφίες:

• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.