Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΪΚΟΥ ΤΥΠΟΥ

Αναζητώντας την ιστορική διαδρομή του πειραϊκού Τύπου, μοιραία κάθε ενδιαφερόμενος "προσκρούει" στο κάτωθι κείμενο του Πειραιώτη συγγραφέα Ιωάννη Χατζημανωλάκη, το οποίο φιλοξενείται στην ιστοσελίδα της Ενώσεως Ιδιοκτητών Τυπογραφείων και Επιχειρήσεων Γραφικών Τεχνών Αττικής. 

Το εν λόγω κείμενο, το οποίο αναφέρεται στην ιστορία της πειραϊκής τυπογραφίας και των εφημερίδων του Πειραιά από την εποχή της ανασύσταση της πόλεως (μέσα 19ου αιώνα) μέχρι και τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, παρατίθεται μεν αυτούσιο πλην όμως διανθισμένο με αρχειακά τεκμήρια από εφημερίδες εκείνων των μακρινών εποχών, με απώτερο σκοπό να "ταξιδέψουν" τον αναγνώστη του παρόντος αφιερώματος σε εκείνα τα χρόνια, τότε που τα φύλλα του τοπικού Τύπου εκδίδονταν μια ή δυο φορές την εβδομάδα, κυκλοφορώντας κυρίως από χέρι σε χέρι στα καφενεία της πόλης με τον σερβιτόρο συχνά να φωνάζει χαρακτηριστικά "η τάδε εφημερίδα είναι αγκαζέ".

"Η ιστορία της Πειραϊκής τυπογραφίας ξεκινάει ταυτόχρονα σχεδόν με την ιστορία της νεότερης πόλης του Πειραιά - στα τέλη της πρώτης δεκαετίας μετά την εθνική μας αποκατάσταση κι ενώ δεν είχε ακόμα ολοκληρωθεί ο εποικισμός του τόπου από τους νέους κατοίκους του, μετά τους δεκαπέντε αιώνες ερήμωσης και παρακμής που είχαν προηγηθεί. Συγκεκριμένα το 1838, τρία χρόνια μετά την ίδρυση του Δήμου, σε μια εποχή, δηλαδή, που ο πληθυσμός του Πειραιά δεν ξεπερνούσε τους 2.000 κατοίκους, ιδρύεται στη νέα αυτή, εν τη "γενέσει" της, πόλη το πρώτο τυπογραφείο, με το συμβολικό τίτλο "Η Αγαθή Τύχη". Ιδρυτής του ο Ηλίας Χριστοφίδης, μία ενδιαφέρουσα προσωπικότητα του καιρού του, με πλατιά παιδεία και επιτυχή προηγούμενη θητεία στην εκπαίδευση. Τον επόμενο χρόνο (1839) ο ίδιος εκδίδει τον "Παιδαγωγό", "σύγγραμμα περιοδικόν περί παιδαγωγικής και ανατροφής, άπαξ ή δις του μηνός εκδιδόμενον", που είναι το πρώτο έντυπο του νεότερου Πειραιά και θεωρείται - δικαίως - ως ο πρόδρομος του πειραϊκού τύπου. 

Ο "Παιδαγωγός" διακόπτει την έκδοση του στα τέλη του 1839, προφανώς για οικονομικούς λόγους, αλλά το τυπογραφείο του Χριστοφίδη, το οποίο πρέπει να διέθετε άρτιες, για την εποχή του, εγκαταστάσεις, συνεχίζει τη λειτουργία του για μερικά ακόμη χρόνια και τυπώνονται σ' αυτό αξιόλογα έργα, όπως οι πρώτοι δέκα τόμοι του συγγράμματος του Ανδρέα Ζ. Μάνουκα "Τα κατά την αναγέννησιν της Ελλάδος" κ.ά.

Εφημερίς "Ο Ερμής του Πειραιώς" - 10 Απριλίου 1850

Δέκα χρόνια μετά την έκδοση του "Παιδαγωγού", το 1849, κυκλοφορεί στον Πειραιά η πρώτη εφημερίδα, "Ο Ερμής του Πειραιώς", του Παντ. Καμπούρογλου. Κι από τότε και ως την πρώτη δεκαετία του εικοστού αιώνα η ιστορία της πειραϊκής τυπογραφίας συμβαδίζει - θα λέγαμε καλύτερα ταυτίζεται απόλυτα - με την ιστορία του πειραϊκού τύπου. 

Κεφαλίδα Εφημερίδας "Ο Πειραιεύς" - 7 Μαΐου 1860

Κεφαλίδα Εφημερίδας "Ο Πειραιεύς" - 24 Ιουνίου 1860

Κεφαλίδα Εφημερίδας "Φωνή του Πειραιώς" - Έτος 1867

Οι τυπογραφικές εγκαταστάσεις των εφημερίδων της εποχής, που έως το 1880 - χρονιά έκδοσης της πρώτης τοπικής καθημερινής εφημερίδας, της "Σφαίρας" - πλησιάζουν τις δέκα, εξυπηρετούν αποκλειστικά τις ανάλογες ανάγκες των οργανισμών και λοιπών συλλογικών φορέων αλλά - γενικά - και των κατοίκων της πόλης. 

Κεφαλίδα της καθημερινής εφημερίδας "Σφαίρα"

Το 1875, σ'έναν "Οδηγό" της εποχής, γίνεται ιδιαίτερη μνεία για τη λειτουργία του Πειραιά της εκτυπωτικής εταιρίας "ο Ποσειδών", που εκδίδει και την ομώνυμη εφημερίδα, "συνισταμένης εκ τυπογραφείου, μετά δύο πιεστηρίων, βιβλιοδετείου, βιβλιοπωλείου και χαρτοπωλείου". 

Κεφαλίδα Εφημερίδας "Ποσειδών" - 1η Ιανουαρίου 1876

Από το 1880 και για αρκετές δεκαετίες το τυπογραφείο - και αργότερα χρωμολιθογραφείο - της "Σφαίρας" και το τυπογραφείο του "Χρονογράφου" (που ιδρύθηκε το 1897) - των δυο ημερησίων εφημερίδων - θα εξυπηρετούν, κατά τον καλύτερο τρόπο, τις τοπικές ανάγκες σε τυπογραφικές εργασίες - και στις εγκαταστάσεις τους θα τυπώνονται τα βιβλία των Πειραιωτών συγγραφέων και τα περισσότερα από τα περιοδικά που κυκλοφορούν στον Πειραιά.

Πρωτοσέλιδο Ημερήσιας Πειραϊκής Εφημερίδας "Χρονογράφος" - 01.01.1934

Από τις αρχές του εικοστού αιώνα εμφανίζονται και άλλα τυπογραφεία, εκτός των εφημερίδων. Το 1906 λειτουργούν στον Πειραιά 6 - και παράλληλα 2 λιθογραφεία. Είκοσι χρόνια αργότερα ο αριθμός τους θα τετραπλασιαστεί. Και το 1928 τα λιθογραφεία θα φτάσουν τα 6 και τα τυπογραφεία τα 29, στα οποία περιλαμβάνονται, φυσικά, και οι τυπογραφικές εγκαταστάσεις των τεσσάρων - τότε - τοπικών εφημερίδων ("Σφαίρας", "Χρονογράφου", "Σημαίας", "Θάρρους"). Τέλος στις παραμονές του τελευταίου πολέμου (1938), τα τυπογραφεία που λειτουργούν στον Πειραιά έχουν ξεπεράσει τα 50.

Πρωτοσέλιδο Ημερησίας Απογευματινής Εφημερίδας "Θάρρος" - 01.01.1938

Κεφαλίδα Ημερησίας Πειραϊκής Ανεξάρτητου Εφημερίδας "Σημαία"

Ακολουθεί ο Πόλεμος και η Κατοχή, με τις γνωστές καταστροφικές συνέπειες για την πόλη, που είχαν ανάλογες δυσμενείς επιπτώσεις και στον επαγγελματικό αυτό κλάδο, με περιορισμό της αντίστοιχης δραστηριότητας. Και όταν, μετά την απελευθέρωση, ξανανθίζει η ζωή σ' αυτό τον τόπο, αρχίζει σιγά-σιγά αλλά σταθερά η ανοδική και πάλι πορεία της πειραϊκής τυπογραφίας, για να φτάσει, ιδιαίτερα μετά τις τεχνολογικές εξελίξεις της τελευταίας δεκαετίας, στο σημερινό λαμπρό επίπεδο, με εκδόσεις υψηλής ποιοτικής στάθμης. Όμως όσο κι αν σήμερα τα στοιχεία της "κάσας", οι λινοτυπικές μηχανές, τα βραδυκίνητα επίπεδα πιεστήρια και - το κυριότερο - η ανθυγιεινή ατμόσφαιρα του αντιμονίου αποτελούν πια μακρινή ανάμνηση κι έχουν αντικατασταθεί από τα computers και τις δίχρωμες ή τετράχρωμες εκτυπωτικές μηχανές, η μνήμη όλων επιστρέφει πάντα στην ηρωική εκείνη εποχή. Όταν οι παλαιοί Πειραιώτες τυπογράφοι, κάτω από αντίξοες συνθήκες, εργάστηκαν σκληρά όχι μόνο για την επιβίωση ή - στις πλέον ευτυχείς περιπτώσεις - για την επαγγελματική τους καταξίωση αλλά και - ευρύτερα - για την πολιτιστική ανέλιξη της πόλης μας. Διότι, κατά κοινή αναγνώριση, υπήρξαν αφανείς, τις περισσότερες φορές, αλλά πολύτιμοι "φορείς" προόδου και πολιτισμού σε μια εποχή κρίσιμη, που βάρυνε αποφασιστικά στην εξέλιξη του τόπου."

• Ο Πειραϊκός Τύπος μέσα από τους Οδηγούς Πόλεως

Προς επιβεβαίωση και επέκταση των ως άνω πληροφοριών / στοιχείων που παρατίθενται στο κείμενο του Ι. Χατζημανωλάκη, πράγματι, ο Μιλτιάδης Μπούκας στον "Εμπορικό, Γεωγραφικό και Ιστορικό Οδηγό των Πλείστων Κυριοτέρων Πόλεων της Ελλάδος του Έτους 1875" καταγράφει δυο εφημερίδες στην πόλη του Πειραιά: τον "Ερμή", εφημερίδα πολιτική και ειδήσεων, εκδιδόμενη από τον Ι. Καλλοστίπη δυο φορές την εβδομάδα και με κόστος ετήσιας συνδρομής 12 δραχμές και τον "Ποσειδών", εφημερίδα πολιτική, εμπορική και ειδήσεων, εκδιδόμενη επίσης δυο φορές την εβδομάδα από την εκτυπωτική εταιρία "Ο Ποσειδών" του Πέτρου Κηρύκου, με τιμή ετήσιας συνδρομής 15 δραχμές.

Πρωτοσέλιδο "Ερμής του Πειραιώς"

Αργότερα, στον Πλήρη Οδηγό του Πειραιώς του 1906-1907, καταγράφονται η ημερήσια εφημερίδα "Σφαίρα" του Δημητρίου Καλοστύπη, ο επίσης εκδιδόμενος σε καθημερινή βάση "Χρονογράφος" με διευθυντή τον Γ. Κριτή, η εκδιδόμενη τρις ή τετράκις της εβδομάδος εφημερίδα "Πρόνοια" με διευθυντή τον Θ. Λυμπεράκη και η "Φωνή Πειραιώς", επίσης εκδιδόμενη τρεις φορές την εβδομάδα υπό τη διεύθυνση του Γ.Α. Κωνσταντινίδη.

Κεφαλίδα Εφημερίδας "Πρόνοια" - 1 Ιανουαρίου 1905

Κεφαλίδα Εφημερίδας "Πρόνοια" - 3 Ιανουαρίου 1905

Σε αντίστοιχο Πανελλήνιο Οδηγό του 1912 καταγράφονται ως "δημοσιογράφοι και διευθυντές" ο Γ. Κριτής του "Χρονογράφου" και ο Δ. Καλοστύπης της "Σφαίρας". Ως "Ανταποκριταί και συντάκται" καταγράφονταν οι Γ. Ελευθερίου, Δ. Ζώγιας, Α. Κοσμής, Ν. Βελονάκης, Ι. Θεοφιλόπουλος, Γ. Λεβαντής, Π. Λογοθέτης, Δ. Παπαντώνης, Ι. Σακελλάριος, Σ. Σαγρέδος, Ν. Χαντζάρας και Γ. Χαρβαλιάς. Στην κατηγορία του "Περιοδικού Τύπου", στον ίδιο Οδηγό, καταγράφονται το μηνιαίο "Εμπόριον" του Κ. Παναγιωτόπουλου, το εβδομαδιαίο "Σάτυρος" του Α. Αδάμ και το μηνιαίο "Παρθενών" του Δ. Τσούκα (Δραγατσανίου 45).

Στα μέσα της δεκαετίας του '20, σύμφωνα με τα αναφερόμενα σε σχετικό Οδηγό, στον Πειραιά κυκλοφορούσαν οι ημερήσιες εφημερίδες "Θάρρος", υπό τη διεύθυνση του Θ. Χαραλάμπους (Κολοκοτρώνη 102), "Σημαία", υπό τη διεύθυνση του Π. Λογοθέτη (οδός Σωκράτους) και "Σφαίρα" υπό τη διεύθυνση των Σπ. Γεωργόπουλου και Μ. Ελευθερίου (Ανδριτσαίνης 5). Επίσης, αρχής γενομένης από το έτος 1923, καταγραφόταν η έκδοση του Δελτίου του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς, υπό τη διεύθυνση του Γ. Παρασκευόπουλου (οδός Ρεπούλη 3).

Λίγα χρόνια αργότερα, ο Μέγας Οδηγός του Πειραιώς του 1928-1929 όπως επίσης η συμπεπληρωμένη έκδοση του 1929-1930, ξεκινούσε την καταγραφή των εφημερίδων της πόλεως με την επισήμανση ότι "εις τον Πειραιάν δεν εκδίδονται πρωϊναί εφημερίδες ένεκα της γειτνιάσεως μετά της Πρωτευούσης". Στον σχετικό κατάλογο καταγράφονταν η εφημερίδα "Θάρρος" (πρώην Ν. Θάρρος), η εφημερίδα "Σημαία" με διευθυντή τον Π. Λογοθέτη (οδός Πραξιτέλους 111) και γραφεία - τυπογραφεία επί της οδού Σωκράτους 12, η εφημερίδα "Σφαίρα" με διευθυντές τους Σπ. Γεωργόπουλο και Π.Μ. Ελευθερίου (λεωφόρος Φαλήρου 99) και γραφεία - τυπογραφείο στην οδό Ανδριτσαίνης 5, η εφημερίδα "Χρονογράφος" με γραφεία - τυπογραφείο στην οδό Νοταρά 70, η 15θήμερος επιθεώρηση "Καιροί" του Ν. Μαράκη με γραφεία στη διασταύρωση Τσαμαδού και Σωκράτους και η μεγάλη περιοδική έκδοση της εταιρίας εκδόσεων και τεχνών "Αρτία", υπό τη διεύθυνση του Χρ. Λεβάντα, με τον τίτλο "Πειραϊκόν Ημερολόγιον". Την ίδια ακριβώς εποχή, στον Πειραιά των τελών της δεκαετίας του 1920, καταγράφονταν επίσης η "Εταιρία Ελληνικού Τύπου" στην οδό Ναυαρίνου 2 με πράκτορα τον Βασ. Τσαγκάρη και το Κεντρικό Πρακτορείον Εφημερίδων, στην οδό Σωκράτους 43, με πράκτορα τον Β. Τσούρνο.

Κεφαλίδα Εφημερίδας "Σημαία" - 2 Ιανουαρίου 1929

Κεφαλίδα Εφημερίδας "Θάρρος" - 16 Σεπτεμβρίου 1932

Κατά τη δεκαετία του 1930, στον Πειραιά, μετά τα νέα κοινωνικοπολιτικά και πληθυσμιακά δεδομένα που είχαν προκύψει μετά την Καταστροφή του '22, την Ανταλλαγή και τον βίαιο ξεριζωμό εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων από την Μικρά Ασία, εκδόθηκε και κυκλοφόρησε η πολιτική παμπροσφυγική εφημερίδα "Προσφυγική Ένωσις" του Ιωάννη Ν. Σαράφογλου.

Πολιτική Παμπροσφυγική Εφημερίς "Προσφυγική Ένωσις" (Πηγή: ΕΛΙΑ)

Ειρήσθω εν παρόδω, στον Πειραιά της δεκαετίας του '30 κυκλοφορούσαν επίσης η καθημερινή πειραϊκή απογευματινή εφημερίδα "Φως", η μεγάλη απογευματινή καθημερινή εφημερίς "Πειραϊκή" στου Στ. Η. Φραγκούλη, η καθημερινή εφημερίδα "Χρόνος" του Εμμ. Περίδη με γραφεία-τυπογραφεία επί της λεωφόρου Σωκράτους, η εβδομαδιαία πανελλήνιος εφημερίδα των ελληνοτουρκικών συμφερόντων "Η Τουρκοελληνική", το μηνιαίο "Παμπροκοννησιακόν Βήμα", η εβδομαδιαία εφημερίδα "Νέοι Καιροί", η επίσης εβδομαδιαία εφημερίδα "Κοινή Γνώμη", η εθνική κοινωνική και φιλολογική εφημερίς "Εθνικός Αγών" και η τρισεβδομαδιαία αθλητική εφημερίδα "Αθλητικός Φάρος".

Αργότερα, στα χρόνια της Κατοχής, στον Πειραιά κυκλοφόρησαν διάφορα αντιστασιακά έντυπα όπως λ.χ. ο "Προλετάριος" (Όργανο του ΚΚΕ), "Τα Νιάτα" (Όργανο της ΕΠΟΝ Αθηνών-Πειραιώς) και το "Δελτίον Ειδήσεων" εκδόσεως ΕΑΜ Πειραιώς.

Αμέσως μετά τον Πόλεμο και την Κατοχή, σύμφωνα με τα αναγραφόμενα στον Οδηγό της Ελλάδος Ιγγλέση του 1947-1948, στον Πειραιά κυκλοφορούσαν η μεγάλη καθημερινή εφημερίδα του Εμπορίου, της Ναυτιλίας και των Ειδήσεων "Ελληνική Ώρα" (1945) υπό τη διεύθυνση των Κ. Φραγκούλη και Κ. Βάλβη, με γραφεία στην οδό Κολοκοτρώνη 38 και τυπογραφείο στην οδό Νοταρά 59 καθώς επίσης η καθημερινή πολιτική και οικονομική εφημερίδα "Νέοι Καιροί", ιδιοκτησίας Γεωργίου και Δημητρίου Ζ. Πιτσάκη, με γραφεία και ιδιόκτητο τυπογραφείο στην οδό Καραΐσκου 88. 

Επίσης κυκλοφορούσαν το "Ημερήσιον Δελτίον του Χρηματιστηρίου Εμπορευμάτων Πειραιώς" και το "Ναυτικόν και Εμπορικόν Δελτίον Πειραιώς", καθώς και πλήθος περιοδικών ("Ακτίνες", "Δελτίον Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς", "Επαγγελματικά Νέα", "Επιθεώρησις Ανωνύμων Εταιριών Βιομηχανίας και Εμπορίου", "Εφημερίς των Σιδηροδρομικών", "Κοκκινιά Μας", "Μόδα - Τέχνη Υποδημάτων", "Ναυτικά Χρονικά", "Πρωτεργάτης" και "Φωνή του Πειραιώς"). 

Ενδεικτική κεφαλίδα της βραχύβιας εβδομαδιαίας πολιτικής εφημερίδας "Δημοκρατικός Κόσμος" ("όργανον της Βασιλευομένης Δημοκρατίας"), του Δρακούλη Ν. Μαντούβαλου, η οποία τυπωνόταν στην οδό Φίλωνος, από τα τέλη της δεκαετίας του 1940.

Κατά τις επόμενες μεταπολεμικές δεκαετίες, εκτός από την εφημερίδα "Χρονογράφος" που επανακυκλοφόρησε, στον Πειραιά εκδόθηκαν και κυκλοφόρησαν αρκετές εφημερίδες όπως η καθημερινή πρωινή εφημερίς του Πειραιώς "Νέα Πολιτεία", η ημερήσια απογευματινή εφημερίδα "Η Φωνή του Πειραιώς", η μεγάλη καθημερινή εφημερίδα "Πειραϊκή Ζωή", η ημερήσια πρωινή εφημερίδα "Κοινωνική", η καθημερινή πρωινή πολιτική και οικονομική εφημερίδα "Πειραϊκά Νέα", η πανελλήνιος καθημερινή εφημερίδα "Ο Δημότης", η εικονογραφημένη εφημερίς Νομού Πειραιώς "Ο Πειραιάς", η ημερήσια πρωινή εφημερίς ενημερώσεως επί των δημοπρασιών "Ηχώ των Δημοπρασιών" κ.α. πολλές, των οποίων η διάρκεια ζωής αποδείχθηκε βραχύβια. 

Πρωτοσέλιδο της Εικονογραφημένης Εφημερίδας "Ο Πειραιάς" - Έτος 1971 (Πηγή: ΕΛΙΑ)

Εκτός από τις καθημερινές εκδόσεις, στον Πειραιά κυκλοφόρησαν επίσης η μηνιαία εφημερίδα "Ελληνική Εποχή", η εβδομαδιαία εφημερίς "Πειραϊκή" του Γεωργίου Γ. Δρόσου, η εβδομαδιαία ανεξάρτητη εφημερίδα "Πειραϊκή Εβδομάς", η μεγάλη εβδομαδιαία κοινωνική και πολιτική εφημερίδα "Η Πραγματικότης", η ανεξάρτητος εφημερίδα "Η Φωνή του Λαού", η εβδομαδιαία εφημερίδα Πειραιώς και Νήσων "Πειραϊκός Ανένδοτος" και η επίσης εβδομαδιαία εφημερίς του Νομού Πειραιώς "Πειραϊκός Τύπος". 

Επίσης, αξιομνημόνευτες είναι διάφορες εκδόσεις τοπικού ή/και προσφυγικού χαρακτήρα που εκδόθηκαν και κυκλοφόρησαν στον μεταπολεμικό Πειραιά του β' μισού του 20ου αιώνα όπως λ.χ. ενδεικτικά η "Καρπαθιακή Ηχώ",  η "Παγκαππαδοκική Ηχώ", η "Ερμιονική Ηχώ", η "Φωνή των Κυθήρων", το "Γαλαξείδι", τα "Λεριακά Νέα", η "Νέα Μύκονος", η "Νέα Λακωνία", τα "Σιφναϊκά Νέα", ο "Φάρος της Λακωνίας", η "Φωνή της Κιμώλου", η "Φωνή της Κρήτης", η "Φωνή της Μήλου", η "Φωνή των Χωριών του τέως Δήμου Βαλτετσίου", το "Χιακόν Μέλλον", τα "Θηραϊκά Νέα" κ.α. Σε αυτές, πρέπει να προστεθούν διάφορες περιοδικές εκδόσεις επαγγελματικών σωματείων και συλλόγων όπως λ.χ. ο "Εκτελωνιστής" (δεκαπενθήμερη), η "Σιδηροδρομική Ηχώ", τα "Τελωνειακά Νέα" (δεκαπενθήμερη), πληθώρα εργατικών / συνδικαλιστικών εκδόσεων όπως λ.χ. ενδεικτικά η "Εργατική Σημαία", ο "Εργατοϋπάλληλος Πειραιώς", η "Ναυτική Αλλαγή", η "Ναυτεργατική", η "Ναυτιλιακή Ναυτεργατική", ο "Πρωτεργάτης", ο "Συνδικαλιστικός Σοσιαλιστικός Αγώνας", ο "Εργατικός Αγώνας", δελτία ειδικού περιεχομένου όπως λ.χ. το (τριμηνιαίο) "Δελτίο του Ναυτικού Επιμελητηρίου της Ελλάδος" και το "Δελτίον του ΟΛΠ" καθώς επίσης εκδόσεις ειδικής θεματολογίας όπως λ.χ. η δεκαπενθήμερη οικονομική και ναυτική εφημερίδα "Ελληνική Ναυτιλιακή", η μηνιαία έκδοση των σπουδαστών της Ανωτάτης Βιομηχανικής Σχολής Πειραιώς "Φοιτητική Πορεία", η εβδομαδιαία ανεξάρτητος εφημερίδα "Η Φωνή της Επαρχίας", το μηνιαίο επίσημο όργανο του συλλόγου διδασκάλων της Δ' Εκπαιδευτικής Περιφέρειας Πειραιώς "Διδασκαλικόν Κύμα", η εβδομαδιαία εφημερίδα με θέμα το αυτοκίνητο "Το Βολάν", εκδόσεις ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων της πόλεως (λ.χ. το δελτίον ενημερώσεως των γονέων και κηδεμόνων του εκπαιδευτικού οργανισμού "Ο Πλάτων", η περιοδική έκδοση των μαθητών του Ελληνογαλλικού Κολλεγίου Πειραιώς "Ο Άγιος Παύλος" υπό τον τίτλο "Η Ηχώ του Κολλεγίου Μας") και η τρισεβδομαδιαία "Εφημερίς Αγγελιών και Δημοσιότητος". Τέλος θα ήταν παράλειψη να μην γίνει μια έστω ονομαστική αναφορά στα έντυπα που εξέδιδαν οι πειραϊκοί φυσιολατρικοί - πνευματικοί - εκπολιτιστικοί - μορφωτικοί πεζοπορικοί σύλλογοι όπως λ.χ. το μηνιαίο δελτίο του Φυσιολατρικού Ομίλου Πειραιώς (ΦΟΠ), η μηνιαία έκδοση "Φυσιολατρική Σκέψη" επίσης του Φυσιολατρικού Ομίλου Πειραιώς (ΦΟΠ), το Δελτίον Εκδρομικών και Πνευματικών Εκδηλώσεων του Φυσιολατρικού - Μορφωτικού Ομίλου "Ο Πλάτων", οι εκδόσεις του Πνευματικού Εκπολιτιστικού Φυσιολατρικού Ομίλου Παλαιάς Κοκκινιάς - Καραβά Πειραιώς, η δεκαπενθήμερος εικονογραφημένη φυσιολατρική ορειβατική και τουριστική επιθεώρησις "Ο Ορειβάτης", το μηνιαίο / τριμηνιαίο περιοδικό "Κρυστάλλης", οι εκδόσεις του φυσιολατρικού συνδέσμου Πειραιώς "Ζήνων" κ.α.

• Ο Πειραϊκός Τύπος στο Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Πειραιά

Σε έναν τοίχο του Ιστορικού Αρχείου του Δήμου Πειραιά υφίσταται το κάτωθι εικονιζόμενο ενδιαφέρον κάδρο (εκ του αρχείου Ιωάννου Μελετόπουλου) στο οποίο αναφέρονται όλες οι πειραϊκές εφημερίδες από το 1846 έως και το 1945, με τα έτη ιδρύσεώς τους και τους ιδρυτές-εκδότες-διευθυντές αυτών. 

Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν η προαναφερθείσα εβδομαδιαία εφημερίδα "Ο Ερμής του Πειραιώς" του Καμπούρογλου (1850), ο "Πειραιεύς" του Πατρινού (1860), η "Φωνή του Πειραιώς" του Κωνσταντινίδη (1864), η "Εθνική Σημαία" του Δεμάθα (1868), ο "Ερμής" του Καλοστύπη (1874), η "Τάξις" του Αντωνόπουλου (1875), ο "Πειραιεύς" του Ν. Ρουσσόπουλου (1876), η "Σύγκλητος" του Γ. Λαζαρίμου (1877), η "Ηχώ" και η "Πρόνοια" του Θ. Λυμπεράκη (1880-1881), η "Σφαίρα" του Καλοστύπη (1883) κ.α. 

Εφημερίδα "Σύγκλητος" - 10 Μαΐου 1877

Στον εν λόγω κατάλογο εμφανίζονται επίσης ο "Αμερόληπτος" και ο "Αστήρ" του Σακελλαρόπουλου, ο οποίος εξέδιδε και ένα φιλολογικό περιοδικό, τον "Απόλλωνα" (μέχρι και το 1898), στο οποίο αρθρογραφούσαν σημαντικοί εκπρόσωποι του Πειραϊκού Πνευματικού Κόσμου, όπως λ.χ. ο Π. Νιρβάνας και ο Γ. Στρατήγης. Στον ίδιο πίνακα εμφανίζονται οι πλέον γνωστές εκδόσεις των αρχών του 20ου αιώνα, όπως το "Θάρρος", η "Σημαία", η "Πειραϊκή" του Πατσουράκου (1921), οι "Νέοι Καιροί" των αδερφών Πιτσάκη (1929), καθώς και η "Φωνή του Πειραιώς" των Τσουνάκου-Μπουκουβάλα την περίοδο της Κατοχής (1944). 

Ενδεικτική κεφαλίδα από την εβδομαδιαία πειραϊκή εφημερίδα "Αναγέννησις", των Α. Φαρμακόπουλου και Γ. Κριτή:

Άξια μνείας είναι επίσης τα οικονομικά, εμποροβιομηχανικά και ναυτιλιακά φύλλα του Πειραιά, τα οποία απέκτησαν ευρεία αναγνωρισιμότητα και εκτός της πόλης του Πειραιά. Ενδεικτικά αναφέρουμε την "Ναυτεμπορική" του Πάνου Αθανασιάδη (πρώτη έκδοση το 1923), τα "Ναυτικά Χρονικά" του Δ. Κωττάκη και την "Ναυτιλία" του Γ. Ιωαννίδη.

• Αντί Επιλόγου

Όπως είναι αντιληπτό, η έρευνα περί πειραϊκού Τύπου δεν δύναται να καλυφθεί παρά μονάχα περιληπτικά και ενδεικτικά στο παρόν αφιέρωμα. Οι ενδιαφερόμενοι να εντρυφήσουν στην ιστορία του πειραϊκού Τύπου μπορούν να ανατρέξουν στις πηγές που αναφέρονται παρακάτω και ιδίως στο Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Πειραιώς και τη Δημοτική Βιβλιοθήκη όπου υφίστανται διαθέσιμα αρκετά αρχειακά φύλλα παλαιών πειραϊκών εφημερίδων και περιοδικών. Επίσης, ορισμένα εξ αυτών μπορούν να βρεθούν στις ψηφιοποιημένες συλλογές της Βουλής των Ελλήνων (online).

Σημαντική Σημείωση:

Περισσότερα στοιχεία, πληροφορίες και αρχειακά τεκμήρια εκ πρωτογενούς έρευνας για το υπό εξέτασιν θέμα βρίσκονται στη διάθεση του γράφοντος το ιστολόγιο, πλην όμως θα δημοσιευτούν μελλοντικά, λόγω των συνεχών περιπτώσεων λογοκλοπής και υπεξαίρεσης πνευματικής εργασίας από διάφορους "ερευνητές", "συγγραφείς", "δημοσιογράφους" κτλ.

Διαβάστε σχετικά θέματα:

Ο Νέος Πειραιεύς [Οδός Σκουζέ 17]

Ναυτικά Χρονικά

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• "Πειραιάς: 1835-2005: Το χρονικό μιας πολιτείας" - Γιάννης Χατζημανωλάκης, Πειραιάς, 2005
• Ιστορικό Αρχείο Δήμου Πειραιά
• Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων
• Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο
• Τύπος Εποχής - Οδηγοί Πόλεως

• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.