ΣΤΟ (ΠΡΩΗΝ) ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΠΑΠΑΔΟΓΙΩΡΓΗ

Το πρώην Στρατόπεδο Παπαδογιώργη, στο τέρμα της οδού Αγίου Ελευθερίου στη συνοικία των Καμινίων Πειραιώς, εντός των γεωγραφικών ορίων του Δήμου Πειραιώς, στα σύνορα με τον Δήμο Αγίου Ιωάννη Ρέντη - Νικαίας, πλησίον των σιδηροδρομικών γραμμών του ΟΣΕ και του Μηχανοστασίου ΑΙΡ, αποτελεί στις μέρες μας (21ος αιώνας) μια ανεκμετάλλευτη δημοτική έκταση με έντονη ιστορική χροιά. 

Προτού αναφερθούμε εκτενέστερα στο εν λόγω Στρατόπεδο, του οποίου η ακριβής ονομασία συχνά παραποιείται ως "Παπαδογεώργη" ή "Παπαδογεωργή" ή "Παπαδογιωργή" ή "Παπαδογεωργάκη", ας αναφερθεί πως η ορθή του επωνυμία είναι Στρατόπεδο Μιχαήλ Παπαδογιώργου ή Παπαδογιώργη. Ο Ταγματάρχης του Μηχανικού / Πεζικού Μιχαήλ Παπαδογιώργος, του Νικολάου, γεννηθείς στη Λαμία Φθιώτιδος κατά το έτος 1899, εκτελέστηκε υπό την ιδιότητά του ως Αξιωματικός, στο Μοσχάτο, πλησίον του Ιλισού, στις 29 Σεπτεμβρίου 1944. Μετά την λήξη της Κατοχής, το ονοματεπώνυμο του Λοχαγού Β' Μιχαήλ Παπαδογιώργη περιλαμβανόταν στον πρώτο κατάλογο θυμάτων Στρατού και Χωροφυλακής που εκτελέστηκαν κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών. Σύμφωνα με μαρτυρίες, ο Παπαδογιώργος, ο οποίος είχε συμμετάσχει στην εποποιία του Ελληνό-ιταλικού Πολέμου, υπήρξε εξαίρετο στρατιωτικό στέλεχος και ένθερμος πατριώτης. 

Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, βάσει στοιχείων που προέρχονται από πρωτογενή έρευνα του παρόντος ιστολογίου, στο υπό εξέτασιν Στρατόπεδο στεγάζονταν οι κάτωθι στρατιωτικές υπηρεσίες: η Σχολή Πληροφοριών, ο 952 Λόχος της Ε.Σ.Α. και το Γραφείο της Υπηρεσίας Εφέδρων. 

Στα χρόνια της Δικτατορίας, το υπό εξέτασιν Στρατόπεδο αποτέλεσε έδρα-υποκατάστημα του 952ου Λόχου της Ελληνικής Στρατιωτικής Αστυνομίας (Λ.Ε.Σ.Α.), στις εγκαταστάσεις του οποίου έλαβαν χώρα πλήθος εγκλεισμών, ανακρίσεων και σκληρών βασανιστηρίων πολιτών, η πλειοψηφία των οποίων είχαν ανάμειξη σε αντιδικτατορικές οργανώσεις και δράσεις. Στο εν λόγω Στρατόπεδο έδρασαν διάφοροι βασανιστές της Χούντας, μεταξύ των οποίων και ο διοικητής του ως άνω Λόχου, ταγματάρχης και μετέπειτα αντισυνταγματάρχης Χάρης Ζουλίνος, ενώ εκεί φέρονται να φυλακίστηκαν και να ανακρίθηκαν αγωνιστές όπως λ.χ. ο Μηλιώνης, ο Αλέκος Ζωγράφος, ο στρατηγός Παπανικολάου, ο Θεοδώρου κ.α. πολλοί. Αξίζει να σημειωθεί πως εντός του προαναφερομένου Στρατοπέδου, υπήρχαν στάβλοι με παχνιά που είχαν σιδερένιες βάσεις, ενώ στους τοίχους υπήρχαν κρίκοι και χοντρά καρφιά όπου δένονταν τα αφιονισμένα άλογα και μουλάρια. Οι βασανιστές της Χούντας χρησιμοποιούσαν την εν λόγω υποδομή για να κρεμούν τους ανακρινόμενους κρατούμενους, τους οποίους άφηναν αιωρούμενους. Μετά την πτώση της Δικτατορίας, στα πλαίσια του Διαρκούς Στρατοδικείου, στον χώρο του Στρατοπέδου έλαβαν χώρα αρκετές αυτοψίες - αναπαραστάσεις, παρουσία επιτρόπων, δικηγόρων, στρατοδικών, δημοσιογράφων, ανθρώπων που είχαν φυλακιστεί και βασανιστεί στις εγκαταστάσεις της ΕΣΑ και των κατηγορουμένων - βασανιστών τους οι οποίοι βεβαίως αρνούνταν τις ευθύνες τους. Αξιομνημόνευτο είναι το γεγονός πως στις σχετικές δίκες είχαν εμφανιστεί και μάρτυρες ύποπτοι ψευδορκίας, ως κρατούμενοι του Στρατοπέδου, οι οποίοι υπερασπίζονταν τους βασανιστές, δηλώνοντας μάλιστα πως οι εν λόγω εγκαταστάσεις έμοιαζαν με "θερινό θέρετρο", την ίδια στιγμή που οι ίδιοι οι κατηγορούμενοι δήλωναν αθώοι και θύματα σκευωριών!

Στα χρόνια της Μεταπολίτευσης το στρατόπεδο παρέμεινε ενεργό, ενώ αργότερα στεγάστηκαν σε αυτό οι Υπηρεσίες της Στρατολογίας. 

Στις αρχές του έτους 1991, το υπό εξέτασιν στρατόπεδο το οποίο φέρεται να είχε παραχωρηθεί στο Ίδρυμα Παλιννοστούντων, καταγραφόταν σε διάφορα ρεπορτάζ του Τύπου εκείνων των καιρών, ως χώρος έτοιμος να υποδεχθεί Βορειοηπειρώτες πρόσφυγες παρότι νωρίτερα προοριζόταν ως χώρος φιλοξενίας Ποντίων προσφύγων από την πρώην ΕΣΣΔ, έχοντας εξοπλιστεί μάλιστα με λυόμενα κρεβάτια και κλινοσκεπάσματα, κατόπιν ενεργειών των Υπουργείων Πρόνοιας και Εξωτερικών. Λίγα χρόνια αργότερα, κατά το έτος 1995, έλαβε χώρα η πρώτη χρονικά παραχώρηση του στρατοπέδου στο Δήμο Πειραιώς, υπό την προϋπόθεση της μετεγκατάστασης των στρατολογικών υπηρεσιών με ευθύνη του Δήμου Πειραιώς, δίχως όμως να σημειωθεί κάποια εξέλιξη επί του θέματος.

Στα τέλη της δεκαετίας του '90, ο τότε υποψήφιος Δήμαρχος Πειραιώς Χρήστος Φωτίου, στις προεκλογικές δεσμεύσεις του, αναφερόταν μεταξύ των άλλων στην κατασκευή γηπέδου ποδοσφαίρου εντός του υπό εξέτασιν στρατοπέδου μετά την εξασφάλιση της μεταφοράς των γραφείων της Στρατολογίας. Μετά τον καταστρεπτικό σεισμό του '99, το στρατόπεδο Παπαδογιώργη καταγραφόταν ως πιθανός χώρος φιλοξενίας αστέγων. 

Εν τέλει, το καλοκαίρι του έτους 2002 αποφασίστηκε η μεταφορά των υπηρεσιών της Στρατολογίας από το Στρατόπεδο Παπαδογιώργη, στο Ρουφ, κατόπιν σχετικής πρωτοβουλίας του Υπουργείου Εθνικής Αμύνης. Τον Απρίλιο του 2005, το υπό εξέτασιν Στρατόπεδο παραχωρήθηκε επίσημα από την ηγεσία του Υπουργείου Εθνικής Αμύνης στο Δήμο Πειραιώς. Πιο συγκεκριμένα σε σχετική συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου στις 26 Απριλίου του 2005, παρουσία του τότε Υφυπουργού Εθνικής Αμύνης και Βουλευτή (και μετέπειτα δημάρχου) Πειραιώς Βασιλείου Μιχαλολιάκου, ο τότε δήμαρχος Πειραιά Χρήστος Αγραπίδης αποδέχθηκε την παραχώρηση με σκοπό τη δημιουργία χώρων πρασίνου, πολιτισμού και αναψυχής. Τονιζόταν δε πως η παραχώρηση του Στρατοπέδου Παπαδογιώργη όπως και η επικείμενη παραχώρηση του έτερου Στρατοπέδου Σακελίωνα, αποτελούσαν σημαντική εξέλιξη σε μια συνοικία υποβαθμισμένη (Καμίνια) με έλλειψη ελεύθερων χώρων. Σύμφωνα δε με τον Χ. Αγραπίδη, εκτός από τη δημιουργία χώρων άθλησης, γηπέδου ποδοσφαίρου, αναμενόταν η μεταφορά ορισμένων δημοτικών υπηρεσιών του Δήμου ώστε να μειωθεί το κόστος των ενοικιαζόμενων από τον Δήμο Πειραιώς κτιρίων. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός πως την συγκεκριμένη έκταση του Στρατοπέδου διεκδικούσε επίσημα, με σχετικά αιτήματα, και η Τοπική Αυτοδιοίκηση (Νομαρχία Πειραιώς) κατά την ίδια χρονική περίοδο.

Τα χρόνια κύλησαν δίχως ο Δήμος Πειραιώς να ενδιαφερθεί για την αξιοποίηση της παραχωρηθείσας έκτασης. Στα τέλη του έτους 2013, επί ημερών δημαρχίας Βασιλείου Μιχαλολιάκου, υπήρξε οριστική δικαστική απόφαση σύμφωνα με την οποία οι καταπατητές του χώρου (αλλοδαποί, άστεγοι, περιθωριακοί κ.α.), οι οποίοι επί χρόνια εκμεταλλεύτηκαν την ανυπαρξία και την αβουλία των δημοτικών αρχών, αναγκάζονταν να τον εγκαταλείψουν. Εκείνη την εποχή, βάσει των διακηρύξεων του Δήμου, εκτός των άλλων, στο χώρο του Στρατοπέδου προβλεπόταν η διαμόρφωση ενός κτιρίου, ως ξενώνα, στο οποίο θα φιλοξενούνταν ηλικιωμένοι και άτομα με κινητικά προβλήματα. Τον Απρίλιο του 2014, κατά τις τελευταίες εβδομάδες της δημαρχίας Βασιλείου Μιχαλολιάκου, ο τότε Δήμαρχος κατά την προσφιλή του συνήθεια, εγκαινίασε στους χώρους του υπό εξέτασιν Στρατόπεδου, για σκοπούς καθαρά επικοινωνιακούς "ακόμα ένα μεγάλο πάρκο για τους Πειραιώτες", "έναν χώρο πρασίνου και αναψυχής για μικρούς και μεγάλους, με πολλά δέντρα, συντριβάνι, παιδική χαρά", όπως έγραφε χαρακτηριστικά η προπαγανδιστική διαδικτυακή Piraeus Press του Σ. Ευσταθόπουλου, η οποία επιμελώς προέβαλε τα ανύπαρκτα έργα της δημοτικής αρχής. Δυστυχώς, μετά την αποτυχία επανεκλογής Μιχαλολιακου, ακολούθησε ακόμα μια δεκαετία απραξίας, με την δημοτική αρχή Γιάννη Μώραλη να αδιαφορεί, παρά τις προεκλογικές δεσμεύσεις, για την αξιοποίηση του πρώην Στρατοπέδου. 

Μόλις στα μέσα της δεκαετίας του 2020, επί ημερών της τρίτης συνεχόμενης θητείας του Γιάννη Μωραλη (σσ. το καλό πράγμα αργεί να γίνει), έλαβαν χώρα ορισμένες εξωραϊστικές παρεμβάσεις μικρής κλίμακας στο χώρο του πάλαι ποτέ Στρατοπέδου. 

Επισκεπτόμενοι τον χώρο του πρώην Στρατοπέδου κατά το μήνα Μάιο του έτους 2026, είναι σαφές πως παρά τα μεγαλεπήβολα σχέδια του επίσημου σχεδιασμού του Δήμου Πειραιώς ως προς την δημιουργία μεγάλου κοινόχρηστου πολυχώρου πάρκου αναψυχής και παιδικής χαράς, την αξιοποίηση των παλαιών κτιριακών εγκαταστάσεων με προοπτική μεταφοράς δημοτικών υπηρεσιών (δημοτικό ραδιόφωνο, υπηρεσίες Δ' Δημοτικού Διαμερίσματος, βρεφονηπιακός σταθμός, ΚΑΠΗ, δημοτική αστυνομία) και την ταυτόχρονη ανάδειξη / διατήρηση της ιστορικής μνήμης του χώρου, ελάχιστη πρόοδος έχει καταγραφεί. Αξίζει στο σημείο αυτό να σημειωθεί πως στα τεχνικά προγράμματα του Δήμου Πειραιώς για τα έτη 2025 και 2026 υπάρχουν εγκεκριμένες δαπάνες για "υποστήριξη πολεοδομικού σχεδιασμού στο ακίνητο του πρώην Στρατοπέδου Παπαδογιώργη".

Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός και η είσοδος του πρώην Στρατοπέδου - νυν δημοτικού χώρου προδιαθέτει για το τι θα συναντήσει ο επισκέπτης εντός:

 

Με την εξαίρεση κάποιων κτιριακών εγκαταστάσεων πλησίον της εισόδου του πάλαι ποτέ Στρατοπέδου που χρησιμοποιούνται από υπηρεσίες της Δ' Κοινότητας του Δήμου Πειραιώς και μια μικρή παιδική χαρά, στο υπόλοιπο χώρο κυριαρχεί η εγκατάλειψη. 

Το εντυπωσιακό συντριβάνι του δημοτικού πάρκου στο πάλαι ποτέ Στρατόπεδο Παπαδογιώργη! 

Παρότι ο Δήμος Πειραιώς και διάφορες οργανώσεις και σύλλογοι αντιστασιακών διοργανώνουν σε ετήσια βάση, εδώ και αρκετά χρόνια, εκδηλώσεις μνήμης στον χώρο του Στρατοπέδου, το κάτωθι εικονιζόμενο μνημείο του εκτελεσθέντα Μιχαήλ Παπαδογιώργου παραμένει βεβηλωμένο, βυθισμένο στην απαξίωση και στην αφάνεια:

Πλησίον της προαναφερθείσης μικρής παιδικής χαράς, υφίσταται ο εικονιζόμενος Ιερός Ναός των Αγίων Αποστόλων:

Ακολούθως παρουσιάζονται ορισμένες ενδεικτικές φωτογραφικές καταγραφές των εγκαταλειμμένων εγκαταστάσεων του πάλαι ποτέ Στρατοπέδου, εγκαταστάσεις οι οποίες όπως προαναφέρθηκε, παραχωρήθηκαν για πρώτη φορά, υπό προϋποθέσεις, στον Δήμο Πειραιώς το μακρινό έτος 1995! Οι αναξιοποίητες εγκαταστάσεις στέκουν, ανάμεσα σε αγριόχορτα, μπάζα και απορρίμματα, σιωπηλοί μάρτυρες της διαχρονικής ανυπαρξίας και αχρηστίας των δημοτικών αρχών που ο πάνσοφος πειραϊκός λαός επιλέγει και εκλέγει. 

   

 

 

   

Αναχωρώντας από το Στρατόπεδο Παπαδογιώργη, ευχή όλων αποτελεί η πλήρης αξιοποίηση του δημοτικού χώρου προς όφελος των κατοίκων της συνοικίας των Καμινίων, με τη δημιουργία καλαίσθητων χώρων πρασίνου, αναψυχής και ποιοτικών αθλητικών εγκαταστάσεων, καλύπτοντας επίσης το πάγιο αίτημα δημιουργίας ενός χώρου ιστορικής μνήμης ή/και μουσείου. 

Χώρος υπάρχει, η βούληση και τα έργα απουσιάζουν! 

Σημαντική Σημείωση:

Περισσότερα στοιχεία, πληροφορίες και αρχειακά τεκμήρια εκ πρωτογενούς έρευνας για το υπό εξέτασιν θέμα βρίσκονται στη διάθεση του γράφοντος το ιστολόγιο, πλην όμως θα δημοσιευτούν μελλοντικά, λόγω των συνεχών περιπτώσεων λογοκλοπής και υπεξαίρεσης πνευματικής εργασίας από διάφορους "ερευνητές", "συγγραφείς", "δημοσιογράφους" κτλ.

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• Τύπος Εποχής

Φωτογραφίες: 

• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος καθώς και οι συνθέσεις / αντιπαραβολές ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο και διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας.
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.