ΤΑ ΠΑΛΙΑ ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΑΡΙΑ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ

Τα κατά κύριο λόγο μαρμάρινα, φθαρμένα από την πολυκαιρία και την εγκατάλειψη, προσκυνητάρια - παγκάρια που απομένουν στους δρόμους του Πειραιά (και όχι μόνον) θυμίζουν με τη βουβή παρουσία τους - η οποία μάλλον περνά απαρατήρητη στον πολύ κόσμο - άλλες μακρινές περασμένες εποχές τούτου του τόπου. Εποχές κατά τις οποίες το θρησκευτικό στοιχείο ήταν μάλλον αρκετά πιο έντονο από ότι στις ημέρες μας και οι κατά τόπους ιεροί ναοί κατέφευγαν στην τοποθέτηση τέτοιου είδους κατασκευών, σε στρατηγικά σημεία συνάθροισης κόσμου, έξω από τις ίδιες τις εκκλησίες ή σε πολυσύχναστα σταυροδρόμια, με σκοπό κυρίως την ενίσχυση των πόρων τους δια των οβολών/συνδρομών των πιστών που έριχναν κέρματα ή χαρτονομίσματα στις ειδικά διαμορφωμένες σχισμές. 

Μέσα από το παρόν εικονογραφημένο αφιέρωμα επιχειρούμε να καταγράψουμε ορισμένα από τα προσκυνητάρια-παγκάρια που επιβιώνουν ακόμη σε διάφορες γωνιές της πόλεως του Πειραιώς. Η αρχή γίνεται από το παρακάτω εικονιζόμενο προσκυνητάρι, το οποίο βρίσκεται στη συμβολή της λεωφόρου Ιωάννου Χατζηκυριακού και της οδού Τομπάζη, στην παλιά υδραίικη συνοικία της πόλεως, έξωθεν του σημερινού 22ου/24ου δημοτικού σχολείου Πειραιώς (το οποίο βρίσκεται στο οικόπεδο όπου παλαιότερα υψωνόταν το νεοκλασικό κτίριο του Β' Δημοτικού Σχολείου Αρρένων της υδραίικης συνοικίας).  

Το συγκεκριμένο προσκυνητάρι αφορά τον ιερό ναό του Αγίου Νικολάου των Υδραίων (ο οποίος βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από το σημείο αυτό), μάλιστα υπάρχει και σχετική εικόνα του εν λόγω Αγίου ενώ αναγράφεται και το ονοματεπώνυμο του δωρητή που είχε αναλάβει τα έξοδα κατασκευής του, του γνωστού ιατρού-φαρμακοποιού Ανάργυρου Β. Πατσουράκου - ο οποίος καταγραφόταν άλλωστε με διεύθυνση επί της λεωφόρου Ιωάννου Χατζηκυριακού - καθώς και το έτος της δωρεάς - κατασκευής "1921":

Κοιτάζοντας το υπό εξέταση σημείο από λίγο μακρυά, αντιλαμβάνεται κάποιος πως "χάνεται" και απαξιώνεται μέσα στο σύγχρονο αστικό περιβάλλον, με το άθλιο βρώμικο πεζοδρόμιο και τους ακαλαίσθητους ανοικτούς σιδερένιους κάδους απορριμμάτων, ένα λαογραφικό ιστορικό στοιχείο που βρίσκεται στο σημείο σχεδόν 100 χρόνια! 

Κατηφορίζοντας προς την προαναφερόμενη εκκλησία του Αγίου Νικόλαου, μια διαφορετικής τεχνοτροπίας μαρμάρινη κατασκευή επιβιώνει έξω από την νότια είσοδο του εν λόγω ιερού ναού, επί της ομώνυμης οδού Αγίου Νικολάου αναγράφοντας "Συνδρομή υπέρ του ιερού ναού Αγίου Νικολάου": 

Στη συμβολή της οδού Σαχτούρη με την οδό Φρεαττύδος, έναντι της πλατείας Πηγάδας (Δεξαμενής), ακόμη ένας μαρμάρινος "ζητιάνος", όπως χαρακτηριστικά συχνά αποκαλούνταν αυτές οι κατασκευές, υπέρ του ιερού ναού του Αγίου Βασιλείου, στέκει παραμελημένος και εγκαταλειμμένος: 

Στο συγκεκριμένο προσκυνητάρι έχει ξηλωθεί μέχρι και η εικόνα του Αγίου ενώ, όπως συμβαίνει με την πλειοψηφία των σωζόμενων κατασκευών τέτοιου είδους, ο χώρος όπου συγκεντρώνονταν τα χρήματα, ήτοι οι δωρεές των πιστών, είναι παραβιασμένος. 

Πλησίον της εισόδου του Τζανείου Νοσοκομείου, στο τέρμα της οδού Αφεντούλη στη συμβολή αυτής με την οδό Ζαννή, καταγράφεται το κάτωθι εικονιζόμενο μαρμάρινο προσκυνητάρι υπέρ του Ιερού Ναού των Αγίων Αναργύρων (πρόκειται για το μικρό παρεκκλήσιο που βρίσκεται όπισθεν του Τζανείου Νοσοκομείου). Επί της κατασκευής διαβάζουμε σχετικά με τον δωρητή τα εξής: 

Δαπάνη Γεωργ. Α. Βασιλειάδου

Πλοιαρ. Μηχ. Β.Ν.Ε.Α.

1937

Επόμενος σταθμός στη συνοικία της Ευαγγελίστριας, έξω από τον ομώνυμο ιερό ναό, όπου το παρακάτω εικονιζόμενο περίτεχνο προσκυνητάρι, διατηρείται σε σχετικά καλή κατάσταση, επιβιώνοντας της επελάσεως των παράνομα σταθμευμένων οχημάτων, του τραμ και των βανδάλων. 

Συνδρομή υπέρ του Ιερού Ναού Ευαγγελιστρίας: 

Οι δωρηταί Άγγελος Γ. Παπαδόπουλος και Μαρία Α. Παπαδοπούλου: 

Δείτε το προαναφερόμενο προσκυνητάρι όπως καταγράφηκε τον δεκεπενταύγουστο του έτους 2022 εδώ.

Ανηφορίζοντας προς το λόφο της Καστέλλας, επί της οδού Ελευθερίου Βενιζέλου, στη συμβολή αυτής με την οδό Θεάτρου, συναντάμε στην άκρη του πεζοδρομίου το παρακάτω σχεδόν ξεριζωμένο και βανδαλισμένο μαρμάρινο προσκυνητάρι υπέρ του Ιερού Ναού του Προφήτη Ηλία: 

Μεταφερόμαστε στα όρια Πειραιώς και Δραπετσώνας, καταγράφοντας μια εικόνα από τις αποβάθρες του παλαιού εγκαταλειμμένου σταθμού του Αγίου Διονυσίου, εκεί όπου βρίσκεται η κάτωθι εντυπωσιακή μαρμάρινη κατασκευή, υπέρ του γειτονικού ιερού ναού του Αγίου Διονυσίου: 

Επόμενη στάση στην Παλαιά Κοκκινιά και πιο συγκεκριμένα στην Αγία Σωτήρα, έξωθεν του ιερού ναού της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, εκεί όπου συναντάμε την κάτωθι κατασκευή, επί της οδού Αγίων Αναργύρων. Όπως μπορεί κάποιος να παρατηρήσει, σαφέστατα πρόκειται για ένα παλιό προσκυνητάρι από το οποίο έχουν αφαιρεθεί όλα τα στοιχεία που το χαρακτήριζαν ενώ έχει βαφτεί με μπογιά με αποτέλεσμα να διακρίνεται ελάχιστα επιγραφή που αναγράφει "Ιερός Ναός της Μεταμορφώσεως"

Αντί επιλόγου, πιστεύω πως αξίζει να αφιερώσουμε δυο λόγια στην μόνιμη κατάσταση απαξίωσης, εγκατάλειψης και αδιαφορίας που χαρακτηρίζει τους δημόσιους χώρους αυτής της πόλεως. Τα εν λόγω παραδείγματα δημόσιας εκκλησιαστικής τέχνης, πέραν της αδιαμφισβήτητης ιστορικής τους αξίας, αποτελούν αδιάψευστο μάρτυρα ηθών και παραδόσεων άλλων εποχών. Η καταγραφή, η αποκατάσταση, η προστασία, η συντήρηση και η ανάδειξη τέτοιων κατασκευών ως εκθεμάτων στο σημείο όπου βρίσκονται τοποθετημένες σίγουρα δεν είναι η πλέον κοστοβόρα. Στην ανάγκη, αυτές οι μη χρησιμοποιούμενες πλέον κατασκευές, θα μπορούσαν να απομακρυνθούν από τα σημεία που βρίσκονται τοποθετημένες, έρμαια του χρόνου και των ορέξεων του κάθε βανδάλου, και να φυλαχθούν σε κάποιον ειδικά διαμορφωμένο μουσειακού τύπου χώρο. 

Κείμενο :

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων.

Φωτογραφίες:

• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.