ΤΑ ΠΡΑΣΙΝΑ ΛΕΩΦΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΕΗΣ / ΗΣΑΠ

Η ιστορία των "πράσινων" λεωφορείων ξεκινά το 1954, όταν η κυβέρνηση του Στρατάρχη Αλέξανδρου Παπάγου επικύρωσε τη σύμβαση των Ε.Η.Σ. (Ελληνικοί Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι) με την Η.Ε.Μ (Ηλεκτρική Εταιρία Μεταφορών) και με βάση την ανωτέρω συμφωνία οι Ε.Η.Σ. ανέλαβαν την εκμετάλλευση της λεωφορειακής γραμμής Ζαππείου - Πειραιώς, μέσω της λεωφόρου Συγγρού, την οποία εκτελούσαν έως τότε ιδιωτικά λεωφορεία. Γι'αυτό ακριβώς το λόγο, την επόμενη χρονιά (1955) παρελήφθησαν 24 "πράσινα" λεωφορεία τα οποία είχαν παραγγελθεί από τον γαλλικό οίκο Chausson (Société des usines Chausson) και στις 11 Ιουνίου του ιδίου χρόνου (1955) ξεκίνησε η λειτουργία των λεωφορειακών γραμμών των Ε.Η.Σ. στα δρομολόγια Πειραιάς-Ζάππειο, Πειραιάς-Πέραμα και Τελωνείο-Σταθμός Λαρίσης. 

Στην επόμενη ασπρόμαυρη φωτογραφία καταγράφεται η διαδικασία εκφόρτωσης ενός εκ των πρώτων 24 λεωφορείων των Ε.Η.Σ., μάρκας Chausson, στο λιμάνι του Πειραιά. Οι πλέον παρατηρητικοί μπορούν να διακρίνουν στο βάθος το κτίριο του σιδηροδρομικού σταθμού Λαρίσης επί της παραλίας λιμένος στα όρια Πειραιώς - Δραπετσώνας. 

Τα παραπάνω λεωφορεία, πανομοιότυπα με τα ιδίας μάρκας αστικά λεωφορεία που κυκλοφορούσαν στο Παρίσι της Γαλλίας εκείνη την εποχή, δρομολογήθηκαν στις προαναφερθείσες γραμμές και είχαν ως σκοπό την μεταφορά επιβατών στους σταθμούς του Ηλεκτρικού. Το επόμενο έτος (1956) ξεκίνησε η κατασκευή του νέου αμαξοστασίου σιδηροδρόμου και λεωφορείων στην πλατεία Ιπποδάμειας (το οποίο ολοκληρώθηκε το 1958) ενώ παραλήφθηκαν 12 επιπρόσθετα λεωφορεία Chausson. 

Μια σύγχρονη άποψη του εγκαταλειμμένου πλέον αμαξοστασίου στην πλατεία Ιπποδάμειας στον Πειραιά: 

Στην επόμενη ασπρόμαυρη φωτογραφία, λεωφορείο των Ε.Η.Σ τύπου Chausson εκτελώντας το δρομολόγιο "32" Αθήνα-Πειραιεύς (το οποίο αργότερα έμελλε να γίνει "70/165" και τέλος το γνωστό "040") με φόντο την Πύλη του Αδριανού: 

Από τους πρώτους κιόλας μήνες της λειτουργίας τους, τα λεωφορεία των Ε.Η.Σ. διαφοροποιήθηκαν από τα υπόλοιπα λεωφορεία Αθηνών-Πειραιώς. Χαρακτηριστικό είναι δε το γεγονός πως ακόμα και σε περιπτώσεις απεργιών των αστικών/υπεραστικών λεωφορείων, στον Τύπο της εποχής παρουσιάζονταν ανακοινώσεις οι οποίες δήλωναν ότι "σήμερον θα λειτουργήσουν κανονικώς τα τρόλλευ, τα κίτρινα λεωφορεία, τα τραμ της ΗΕΜ, ο Ηλεκτρικός Σιδηρόδρομος και τα λεωφορεία των ΕΗΣ". Στα μέσα προς τέλη της δεκαετίας του 1950 βέβαια δεν έλειπαν οι απεργίες του προσωπικού των Ε.Η.Σ. που διεκδικούσαν ευνοϊκότερες αποδοχές και καλύτερες συνθήκες εργασίες, όπως επίσης διαμαρτυρίες επιβατών που αφορούσαν τις προσφερόμενες υπηρεσίες αλλά και τραγικά δυστυχήματα με νεκρούς (όπως λ.χ. αυτό που συνέβη τον Αύγουστο του 1958 λόγω ανατροπής του λεωφορείου στο δρομολόγιο Πειραιάς-Πέραμα) ή τραυματισμοί πεζών που παρασύρθηκαν από τα λεωφορεία των Ε.Η.Σ. (λ.χ. στο νέο Φάληρο ή στο ύψος των Τζιτζιφιών). 

Σύμφωνα πάντως με τα επίσημα στοιχεία, κατά το έτος 1958, 15.790.620 άτομα μετακινήθηκαν με τα λεωφορεία των Ε.Η.Σ. τα οποία αποτελούσαν ένα δημοφιλές μέσο μετακίνησης για πολλούς κατοίκους του Πειραιά και των Αθηνών. Το καλοκαίρι του 1959, λόγω της ανακατασκευής των λεωφόρων Βασιλίσσης Όλγας και Αμαλίας, τροποποιήθηκε η αφετηρία των λεωφορείων των Ε.Η.Σ. του δρομολογίου "Αθηνών-Πειραιώς":

Η αφετηρία της γραμμής "5" Πειραιεύς - Πέραμα έξω από τον Μέγαρο των ΗΣΑΠ (Ηλεκτρικός): 

Το 1960, μετά την κατάργηση του "κόκκινου" τροχιόδρομου της παραλίας λιμένος Πειραιώς, οι λεωφορειακές υπηρεσίες των Ε.Η.Σ. στη γραμμή Τελωνείο-Σταθμός Λαρίσης επεκτείνονται προς τα δυο άκρα, ήτοι προς το Βασιλικό Περίπτερο και προς τα Λιπάσματα ενώ τον Ιούνιο του έτους 1962 προχώρησε η προμήθεια άλλων 24 "πράσινων" λεωφορείων Chausson-Saviem προς ενίσχυση των υφιστάμενων λεωφορειακών υπηρεσιών των Ε.Η.Σ. (Ομόνοια-Πειραιάς, Ζάππειο-Πειραιάς, Πειραιάς-Πέραμα, Ξαβέρη-Λιπάσματα). 

Λεωφορείο Chausson-Saviem (η εταιρία Saviem - Société Anonyme de Véhicules Industriels et d'Equipements Mécaniques - θυγατρική της Renault από το 1959 υποστήριζε την Chausson στην παραγωγή λεωφορείων/φορτηγών) εκτελών το δρομολόγιο "65" Αθήναι-Πειραιεύς: 

Κατά το έτος 1968 ξεκινούν οι παραλαβές των πρώτων λεωφορείων (εκ των 25 παραγγελθέντων) από το εργοστάσιο της ΒΙΑΜΑΞ τύπου Mercedes (υπερμείζονος τύπου). Στις δυο επόμενες φωτογραφίες των τελών της δεκαετίας του 1960 εικονίζονται τα προαναφερόμενα λεωφορεία Mercedes στην προμετωπίδα των οποίων αναγράφεται η γραμμή 70/165 "Αθήναι-Πειραιεύς": 

Εκείνη την εποχή, το εν λόγω "πράσινο" λεωφορείο είχε αφετηρία (στον Πειραιά) επί της οδού Φίλωνος, παραπλεύρως του Μεγάρου Σπυράκη και του Τινανείου Κήπου και τέρμα (στον Πειραιά) στην οδό Σαχτούρη προς της συμβολής αυτής με την λεωφόρο Ι. Χατζηκυριακού, μπροστά από το σημερινό 22ο/24ο Δημοτικό Σχολείο (συνοικία Βρυώνη).  Στην δε Αθήνα, η αφετηρία του εν λόγω λεωφορείου ήταν στην Ομόνοια και το τέρμα στην οδό Φιλέλληνων.

Στην επόμενη φωτογραφία, οι προαναφερθείσες αφετηρίες επί της οδού Φίλωνος: 

Στην επόμενη φωτογραφία εποχής, ένα λεωφορείο Mercedes παραλαβής 1968 ενώ εκτελεί το δρομολόγιο της ήδη μετονομασμένης γραμμής "040" (Αθήναι-Πειραιεύς) στον κόμβο του νέου Φαλήρου με φόντο την Καστέλλα: 

Το 1981, οι κρατικοί πλέον Η.Σ.Α.Π. (που είχαν αντικαταστήσει του Ε.Η.Σ. από το 1976) παρέλαβαν 60 νέα λεωφορεία μείζονος τύπου από τον οίκο VOLVO σε συνεργασία με τους Αδελφούς Σαρακάκη οι οποίοι από το 1950 είχαν την αποκλειστική εισαγωγή και διανομή των επιβατικών αυτοκινήτων, φορτηγών, λεωφορείων της σουηδικής εταιρίας. 

Τα εν λειτουργία δρομολόγια των πράσινων λεωφορείων μετά τη νέα αρίθμηση που υιοθετήθηκε από τον ΟΑΣ τον Μάρτιο του έτους 1981:

Για την ιστορία, οι τελευταίες γραμμές που εξυπηρετήθηκαν από τέτοια "πράσινα" λεωφορεία ήταν οι εξής: "040" Πειραιάς - Σύνταγμα, "912" Καλλιθέα - Χαροκόπου, "859" Πειραιάς - Δεξαμενές, "843" Πειραιάς - Πέραμα, "844" Πειραιάς - Άγιος Γεώργιος Κερατσινίου και "874" Πειραιάς - Άνω Πέραμα. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως ειδικά τα δρομολόγια "843" και "844" επί της ουσίας αντικατέστησαν τον καταργημένο (από το 1977) τροχιόδρομο του Περάματος.  

Τα "πράσινα" Volvo SB756, με τα 300 άλογα και το χειροκίνητο κιβώτιο ταχυτήτων όπως το κάτωθι εικονιζόμενο, έχουν μείνει ανεξίτηλα αποτυπωμένα στις μνήμες πολλών Πειραιωτών που τα πρόλαβαν προ της αποσύρσεώς τους από τη λειτουργία στα τέλη της δεκαετίας του 1990, τόσο για την ταχύτητά τους όσο και για την συχνότητα των δρομολογίων τους. 

Ακολουθούν ορισμένες ενδεικτικές φωτογραφίες των δυο πιο δημοφιλών "πράσινων" λεωφορείων του Πειραιά, του "040" (Πειραιάς-Σύνταγμα) και του "843" (Πειραιάς-Πέραμα):

Στην ακτή Μιαούλη στον Πειραιά (φωτογραφίες Ton V.D. Burg & Cees Bos από τον ιστότοπο www.bus-planet.com) ανάμεικτες δυο γενιές "πράσινων" λεωφορείων: 

Εκ της ιδίας πηγής, ένα "πράσινο" Volvo στην οδό Δημοσθένους Ομηρίδου Σκυλίτση: 

"Πράσινο" λεωφορείο Mercedes επί της τότε λεωφόρου Βασιλέως Κωνσταντίνου στη συμβολή αυτής με την οδό Φιλελλήνων: 

Μια ενδεικτική σύνθεση τεσσάρων φωτογραφιών (του Kim Loevenskjold και λοιπών αγνώστων φωτογράφων) που καταγράφουν "πράσινα" λεωφορεία Volvo περί τα μέσα προς τέλη της δεκαετίας του 1990 στις αφετηρίες της ακτής Ξαβερίου και έναντι του Μεγάρου των ΗΣΑΠ:

Πηγές - Κείμενο: 

Το κείμενο που συνοδεύει τις φωτογραφίες είναι πρωτότυπο. 

Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις ακόλουθες πηγές: 

• "130 χρόνια Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι Αθηνών Πειραιώς Α.Ε.", Αθήνα, 1999 
• "Ελληνικοί Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι 1869-1969", Αθήνα, 1970 
• Τύπος Εποχής - Οδηγοί Πόλεως

Φωτογραφίες:

• Οι ιστορικές (παλαιές) φωτογραφίες παρατίθενται για εκπαιδευτικούς σκοπούς - κάθε νόμιμο δικαίωμα ανήκει στους νομίμους κατόχους αυτών.

• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.