ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΚΑΡΠΑΘΟΥ [ΚΑΡΠΑΘΙΚΟ]

Η ανάγκη της επιβίωσης "έσπρωξε" τους Καρπαθιώτες και τις Καρπαθιώτισσες μακριά από το νησί τους προς αναζήτηση μιας καλλίτερης τύχης. Ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα αρκετοί Καρπάθιοι μετοίκησαν στο λιμάνι του Πειραιά, όπως επίσης στην Σμύρνη και στην Κρήτη, προσδοκώντας σε μια νέα καλλίτερη αρχή. Το μεταναστευτικό ρεύμα από τα νησιά των Δωδεκανήσων και ιδίως από την Κάρπαθο προς τον Πειραιά διατηρήθηκε αμείωτο κατά τη διάρκεια του πρώτου μισού του 20ου αιώνα. Άλλωστε στα Δωδεκάνησα, τόσο κατά τη διάρκεια της περιόδου κατά την οποία παρέμεναν υπό την Οθωμανική Αυτοκρατορία (σσ. μέχρι το 1911, έτος κατά το οποίο ξεκίνησε ο Ιταλό-τουρκικός πόλεμος), όσο και κατά τη διάρκεια της Ιταλοκρατίας (από το 1912 μέχρι το 1948, έτος κατά το οποίο έλαβε χώρα η ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στο ελληνικό κράτος), οι κάτοικοι αντιμετώπιζαν πολλά προβλήματα τα οποία τους ωθούσαν προς την μετανάστευση στο ελεύθερο ελληνικό κράτος. 

Η μακροχρόνια παρουσία των Καρπαθίων στην πόλη του Πειραιά πιστοποιείται από την ύπαρξη και λειτουργία του Συλλόγου των Απανταχού Καρπαθίων, ο οποίος ιδρύθηκε στον Πειραιά κατά το έτος 1895, αρχικά με την ονομασία "Εργάνη" και 36 αρχικά ιδρυτικά μέλη. 

Ως γνωστόν, οι Δωδεκανήσιοι και οι κάτοικοι της Ανατολικής Θράκης καταγράφονται, περί τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα, ως εκ των πρώτων οικιστών της τότε βραχώδους και ερημικής Πειραϊκής Χερσονήσου. Πιο συγκεκριμένα, οι Δωδεκανήσιοι μετανάστες εγκαταστάθηκαν ως επί το πλείστον σε οικόπεδα της σύγχρονης συνοικίας της (νέας) Καλλίπολης, από το ύψος της σημερινής πλατείας Καρπάθου και μέχρι τη συνοικία πέριξ του Αγίου Βασιλείου. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι κατά την περίοδο 1927 - 1931 παραδόθηκαν με την έγκριση της Αεροπορικής Αμύνης, οικόπεδα στην Πειραϊκή Χερσόνησο σε 268 δικαιούχους, σε μειωμένες τιμές, ύστερα από μεγάλες προσπάθειες του Συλλόγου Καρπαθίων (επί προεδρίας Σ. Χιωτάκη) με το όραμα της δημιουργίας του Καρπαθιακού Συνοικισμού. Κατά τα επόμενα χρόνια βέβαια η συνοικία της (νέας) Καλλίπολης εξαπλώθηκε και γιγαντώθηκε, κυρίως μετά την έλευση Μικρασιατών προσφύγων, προ και μετά της Μικρασιατικής Καταστροφής του 1922 όπως επίσης και άλλων νησιωτικών πληθυσμών. Τέλος, αξιομνημόνευτο είναι το γεγονός πως αρκετοί Δωδεκανήσιοι εγκαταστάθηκαν, εκτός από την (νέα) Καλλίπολη Πειραιώς, στην συνοικία των Καμινίων και, αργότερα, στην Αμφιάλη Κερατσινίου. 

Η ονομασία της οδού Καρπάθου, η οποία άρχεται από το ύψος του Χατζηκυριάκειο Ορφανοτροφείου και τερματίζει στις ακτές της Πειραϊκής (ακτή Θεμιστοκλέους), της οδού Κάσου, της οδού Χιωτάκη και βεβαίως η ύπαρξη της πλατείας Καρπάθου, γύρω από την οποία αναπτύχθηκε η καθημερινή δραστηριότητα των ξενιτεμένων Καρπαθίων, αποτελούν μάρτυρες της μακροχρόνιας παρουσίας των Δωδεκανησίων και ιδίως των Καρπαθίων στην (νέα) Καλλίπολη Πειραιώς.  

Η πλατεία Καρπάθου και το "Καρπάθικο"

Οι Καρπάθιοι του Πειραιά, με τα ιδιαίτερα ήθη και έθιμα τα οποία διατήρησαν και μεταλαμπάδευσαν στις νέες γενιές, ίδρυσαν το δικό τους δημοτικό σχολείο κατά το έτος 1915. Το εν λόγω σχολείο (ως "13ο Δημοτικό Σχολείο Πειραιώς") αρχικά στεγάστηκε σε κτίριο επί της οδού Φίλωνος 1, πλησίον της συνοικίας του Βρυώνη, ενώ από το 1938, μεταστεγάστηκε σε ακίνητο επί ιδιόκτητου οικοπέδου στην πλατεία Καρπάθου, στον αριθμό "10" της σημερινής οδού Α. Ανδριανοπούλου (σσ. πρώην οδός Ολυμπιτών). Σύμφωνα με τις υπάρχουσες πηγές, οι Καρπάθιοι μαθητές, μέχρι την εποχή της ενσωμάτωσης των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα, εγγράφονταν στο εν λόγω σχολείο, το οποίο έχει μείνει γνωστό ως το "Καρπάθικο", ως αλλοδαποί με ιταλική υπηκοότητα! Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι κατά το πρώτο έτος λειτουργία του σχολείου (1915-1916), το τετρατάξιο τότε "Καρπάθικο" είχε 82 άρρενες μαθητές, οι οποίοι διπλασιάστηκαν κατά την επόμενη σχολική περίοδο (1916-1017) φθάνοντας τους 157. 

To 34ο Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πειραιώς, στη συμβολή της οδού Καρπάθου με την πεζοδρομημένη οδό Α. Ανδριανόπουλου όπως καταγράφηκε φωτογραφικά στις αρχές της δεκαετίας του 2010.

 

Το προαναφερθέν σχολικό κτίριο όπως καταγράφηκε κατά τον μήνα Νοέμβριο του έτους 2023 μετά την ολοκλήρωση των έργων ανάπλασης της πλατείας Καρπάθου.

Στις μέρες μας (21ος αιώνας), περπατώντας κάποιος στους δρόμους της Καλλίπολης, σπανίως θα αντικρίσει κάποια ηλικιωμένη Ελυμπίτισσα (από το ορεινό γραφικό χωριό Όλυμπος ή Έλυμπος της Καρπάθου) με την χαρακτηριστική τοπική ενδυμασία (μαύρο φουστάνι - "καβάι", δερμάτινα κεντημένα "στιβάνια" - μπότες και πολύχρωμη μαντίλα). 

Παρόλα ταύτα, η δράση του αρχαιοτέρου εκ των Δωδεκανησιακών Συλλόγων, του Συλλόγου Απανταχού Καρπαθίων (όπως μετονομάστηκε η προαναφερόμενη "Εργάνη" το 1926, αφού προηγουμένως, το 1919, είχε αρχικά μετονομαστεί για μικρό χρονικό διάστημα σε Σύλλογο Καρπαθίων) είναι έντονη και πολυποίκιλη, ενώ πέραν αυτού υφίστανται, από το έτος 1953 ο Όμιλος Καρπαθίων Νέων (ΟΚΝ) αλλά και η Αδελφότητα Ολυμπιτών Καρπάθου "Η Δήμητρα" (έτος ιδρύσεως 1959), με έδρα στον Πειραιά. 

Περισσότερα ενδιαφέροντα σχετικά με την ιστορία του Συλλόγου των Απανταχού Καρπαθίων μπορεί κάθε ενδιαφερόμενος να αναζητήσει στο εξής βιβλίο: 

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• "Ο Νόστος του Καρπάθιου", Φραγκίσκη Σταυράκη, Εκδόσεις Νόης
• 13η Σχολική Επιτροπή Δήμου Πειραιά - 34ο Δημοτικό Σχολείο Πειραιά, Σχολικό Ενθύμημα. Ιστορική αναδρομή 90 χρόνων. Αφιέρωμα Κάρπαθος, Δωδεκάνησα, Πειραιάς, 2005.
• "Από την Ιστορία του Συλλόγου των Απανταχού Καρπάθιων", Νίκος Γ. Μαστρομηνάς, Πειραιάς, 1985
• 34ο Δημοτικό Σχολείο Πειραιά - Ιστοσελίδα
• Ομοσπονδία Δωδεκανησιακών Σωματείων Αθηνών-Πειραιώς - Ιστοσελίδα
• Όμιλος Καρπαθίων Νέων - Ιστοσελίδα

Φωτογραφίες:

• Οι ιστορικές φωτογραφίες παρατίθενται για εκπαιδευτικούς σκοπούς - κάθε νόμιμο δικαίωμα ανήκει στους νομίμους κατόχους αυτών.
• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.