JOSEFOV: Η ΕΒΡΑΪΚΗ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΠΡΑΓΑΣ

Το Josefov (το οποίο προφέρεται Γιόζεφοβ και στα γερμανικά ονομαζόταν Josephstadt) αποτελεί μια ιστορική συνοικία - τουριστικό πόλο έλξης της Πράγας καθώς παλαιότερα αποτελούσε το εβραϊκό γκέτο της πόλης. Η παλιά εβραϊκή συνοικία της Πράγας λοιπόν, η οποία εκτείνεται μεταξύ της Παλαιάς Πόλης (Staré Město) και του ποταμού Vltava, έχει μια μακραίωνη ιστορία.

Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν πως οι Εβραίοι πρώτο-εγκαταστάθηκαν στην Πράγα περί τον 10ο αιώνα μ.Χ. Ένα από τα πρώτα οργανωμένα πογκρόμ (από τη ρωσική λέξη погром (πογκρόμ), από το ρήμα "громить" (γκρομίτ) που σημαίνει "συντρίβω") έλαβε χώρα κατά των Εβραίων το έτος 1096, οπότε για πρώτη φορά συγκεντρώθηκαν μαζικά στην εν λόγω συνοικία η οποία μάλιστα περιφράχθηκε υπό μορφή γκέτο ghetto. Δυο αιώνες αργότερα, το 1262, ο τότε βασιλιάς Přemysl Otakar ΙΙ εξέδωσε ένα διάταγμα (Statuta Judaeorum), με το οποίο έδινε στην εβραϊκή κοινότητα ορισμένα προνόμια και έναν βαθμό αυτοδιοίκησης. Κυριακή του Πάσχα του έτους 1389 έλαβε χώρα ένα εκ των χειρότερων πογκρόμ κατά τη διάρκεια του οποίου σφαγιάστηκαν 1.500 Εβραίοι. Προς τα τέλη του 16υ αιώνα το εβραϊκό γκέτο γνώρισε μια περίοδο ανάπτυξης και ευημερίας, ιδίως λόγω της δράσης του εβραϊκής καταγωγής Δημάρχου Mordechai Maisel (1528-1601), ενός ανθρώπου με μεγάλη οικονομική επιφάνεια, ο οποίος επέδειξε πλούσιο φιλανθρωπικό έργο και βοήθησε στην ανάπτυξη της εβραϊκής συνοικίας. Το 1850 η εβραϊκή συνοικία μετονομάστηκε σε "Josefstadt" (ήτοι η "πόλη του Ιωσήφ"), προς τιμήν του Ιωσήφ Β' (Joseph Benedikt Anton Michael Adam, 13 March 1741 – 20 February 1790), Αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο οποίος το 1781 παραχώρησε προνόμια στους Εβραίους που ζούσαν στα εδάφη της Αυτοκρατορίας του ενώ δυο χρόνια αργότερα επετράπη στους Εβραίους να μπορούν να εγκαθίστανται και εκτός του εβραϊκού γκέτο. Απόρροια αυτής της άδειας μετεγκατάστασης υπήρξε η ραγδαία μείωση του πληθυσμού της εβραϊκής συνοικίας στην οποία παρέμειναν κατά κύριο λόγο μονάχα οι Ορθόδοξοι και οι πτωχοί Εβραίοι.

Το μεγαλύτερο τμήμα της παλαιάς εβραϊκής συνοικίας κατεδαφίστηκε μεταξύ των ετών 1893 και 1913 στα πλαίσια των έργων ανοικοδόμησης της Πράγας σύμφωνα με τα πρότυπα της πόλης του Παρισιού. Από την κατεδάφιση της παλαιάς εβραϊκής συνοικίας του Γιόζεφοβ διασώθηκαν μονάχα έξι συναγωγές, το παλιό εβραϊκό κοιμητήριο και το παλιό εβραϊκό Δημαρχείο.

Περπατώντας σήμερα στους δρόμους του πάλαι ποτέ εβραϊκού γκέτο, με δεδομένο το γεγονός πως η πλειοψηφία των υφιστάμενων κτιρίων έχουν ανεγέρθη στις αρχές του 20ου αιώνα, φαντάζει δύσκολο να φανταστεί ο επισκέπτης την εικόνα που παρουσίαζε η συγκεκριμένη περιοχή προ των τελών του 19ου αιώνα, τότε που σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ερευνητών, στο εν λόγω εβραϊκό γκέτο διέμεναν περί τους 18.000 κατοίκους!

Για τον επισκέπτη της Πράγας που θα περπατήσει στους δρόμους της παλαιάς εβραϊκής συνοικίας, τα πάντα περιστρέφονται γύρω από την παρουσία του Εβραϊκού Μουσείου της Πράγας (Jewish Museum in Prague) το οποίο ιδρύθηκε το 1906 και αποτελεί το μεγαλύτερο μουσείο του είδους του στην Ευρώπη διαθέτοντας μια εκ των πλέον εκτενών συλλογών ιουδαϊκής τέχνης σε παγκόσμιο επίπεδο, αριθμώντας περί τα 40.000 εκθέματα και 100.000 βιβλία. Βέβαια, το Jewish Museum in Prague δεν είναι ένα ενιαίο κλασικό μουσείο αλλά αποτελείται από διάφορα ιστορικά κτίρια της παλαιάς εβραϊκής συνοικίας στα οποία εκτίθενται τμήματα των προαναφερόμενων πολύτιμων συλλογών του εν λόγω Μουσείου. Το παρακάτω εισιτήριο επέτρεπε την είσοδο σε όλες σχεδόν τις εβραϊκές συναγωγές (πλην της Συναγωγής Μάισελ που ήταν κλειστή λόγω έργων ανακατασκευής) ενώ, όπως σε αρκετά άλλα σημεία της Πράγας, υπήρχε ειδικό fee για όσους επιθυμούσαν να βγάλουν φωτογραφίες.

Ορισμένα ενδεικτικά φυλλάδια που μοιράζονταν δωρεάν στους ενδιαφερόμενους επισκέπτες:

Δεδομένου λοιπόν ότι η Συναγωγή Μάισελ (Maisel Synagogue / Maiselova Synagoga) η οποία κατασκευάστηκε από τον προαναφερθέντα Δήμαρχο Mordechai Maisel βρισκόταν κλειστή λόγω έργων ανακατασκευής, μοιραία, το φωτογραφικό οδοιπορικό μας στα σημεία αναφοράς του Γιόζεφοβ ξεκινά από την Παλαιά-Νέα Συναγωγή (Old New Synagogue / Staronová Synagoga), ένα κτίριο του 13ου αιώνα σε γοτθικό ρυθμό, σημείο αναφοράς της παλαιάς εβραϊκής συνοικίας και μια από τις παλαιότερες εβραϊκές συναγωγές όλης της Ευρώπης.

Δίπλα στην Παλαιά-Νέα Συναγωγή, επί της οδού Maiselova, το επιβλητικό κτίριο με το ρολόι του παλαιού Δημαρχείου της Πράγας (Jewish Town Hall / Židovská Radnice), ανακατασκευασμένο το 1577 μετά από μια πυρκαγιά, υπήρξε για πολλούς αιώνες διοικητικό κέντρο της εβραϊκής κοινότητας της Πράγας. 

Επόμενη στάση στη Συναγωγή Κλάους (Klausen Synagogue / Klausova Synagoga), την μεγαλύτερη συναγωγή της παλιάς εβραϊκής συνοικίας η οποία κάποτε υπήρξε η δεύτερη κύρια συναγωγή των Εβραίων της Πράγας. Η ιστορική διαδρομή της εν λόγω συναγωγής ξεκινά από τα χρόνια του εβραϊκού γκέτο την περίοδο της Αναγέννησης. Σήμερα, στο εσωτερικό της συναγωγής , φιλοξενείται μια μόνιμη έκθεση εβραϊκών παραδόσεων και κοστουμιών η οποία είναι επισκέψιμη: 

Εικόνες από το εσωτερικό της συναγωγής Κλάους:

Ακριβώς δίπλα επισκεπτόμαστε την εβραϊκή αίθουσα εκδηλώσεων (Obřadní síň - Ceremonial Hall) η οποία κτίστηκε την περίοδο 1906-1908 στα ερείπια ενός προγενέστερου κτιρίου και βρίσκεται δίπλα στην προαναφερόμενη Συναγωγή Κλάους αλλά και στο παλιό εβραϊκό κοιμητήριο: 

Στο εσωτερικό του κτιρίου, το οποίο μέχρι την εποχή του Α' Παγκοσμίου Πολέμου φιλοξενούσε στους ορόφους του ένα δωμάτιο-καθαρτήριο για τους νεκρούς, φιλοξενείται η συνέχεια της προαναφερόμενης έκθεσης περί εβραϊκών παραδόσεων και κοστουμιών. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίδεται στις δραστηριότητες που λάμβαναν χώρα με τον θάνατο ενός ανθρώπου και στα περί ταφής. Στην έκθεση συμπεριλαμβάνεται και μια μοναδική σειρά 15 έργων ζωγραφικής που απεικονίζουν τα έθιμα ταφής και τις διάφορες δραστηριότητες, κειμήλια, παλαιές ταφόπλακες, χάρτες εβραϊκών κοιμητηρίων κ.α.

Το παλαιό εβραϊκό κοιμητήριο όπως διακρίνεται από ένα μικρό παράθυρο του άνω ορόφου του Obřadní síň:

Επόμενος φωτογραφικός σταθμός στη Συναγωγή Πίνκας (Pinkas Synagogue / Pinkasova synagoga), την δεύτερη παλαιότερη συναγωγή του παλαιού εβραϊκού γκέτο. Η συναγωγή αυτή, κτισμένη περί το 1535, έχει μετατραπεί σήμερα σε έναν χώρο μνήμης των θυμάτων του εβραϊκού Ολοκαυτώματος και της γενοκτονίας των Εβραίων της Βοημίας και της Μοραβίας από τους Ναζί. 

Στους τοίχους της Συναγωγής Πίνκας υπάρχουν περίπου 77.000 ονόματα Εβραίων, με τις αντίστοιχες ημερομηνίες γέννησης και θανάτου, θυμάτων του Ολοκαυτώματος. 

Το Παλαιό Εβραϊκό Νεκροταφείο (Old Jewish Cemetery / Starý židovský hřbitov) αποτελεί ένα από τα πλέον επιβλητικά μέρη της παλαιάς εβραϊκής συνοικίας. Το εν λόγω κοιμητήριο φέρεται να ιδρύθηκε - σύμφωνα με εκτιμήσεις - στις αρχές του 15ου αιώνα και αποτελεί ένα από τα πλέον καλοδιατηρημένα εβραϊκά κοιμητήρια της Ευρώπης. 

Ο ακριβής αριθμός των νεκρών που έχουν ταφεί στο παλαιό εβραϊκό κοιμητήριο της Πράγας είναι άγνωστος. Υπολογίζεται πως υπάρχουν περί τις 12.000 ορατές ταφόπλακες αλλά δεδομένου ότι οι ταφές των Εβραίων λάμβαναν χώρα σε στρώσεις / επίπεδα, ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν πως υπάρχουν περί τους 100.000 νεκροί που έχουν ενταφιαστεί στο εν λόγω νεκροταφείο σε 12 στρώσεις / επίπεδα σύμφωνα με την εβραϊκή παράδοση που απαγορεύει την καταστροφή υφισταμένων τάφων. 

Ο τελευταίος φωτογραφικός σταθμός στο οδοιπορικό στην παλαιά εβραϊκή συνοικία της Πράγας λαμβάνει χώρα στην Ισπανική Συναγωγή (Spanish Synagogue / Španělská Synagoga) η οποία κτίστηκε το 1868 σε ρυθμό αραβικό-αναγεννησιακό. 

Στην Ισπανική Συναγωγή, η οποία χρησιμοποιείται και ως αίθουσα συναυλιών, φιλοξενείται το δεύτερο μέρος της έκθεσης "Η ιστορία των Εβραίων της Βοημίας και της Μοραβίας" καθώς και άλλες μουσειακές εκθέσεις. 

Το εσωτερικό της Ισπανικής Συναγωγής είναι άκρως εντυπωσιακό ενώ αξιοσημείωτες είναι όλες εκείνες οι λεπτομέρειες που πιστοποιούν τον "ισλάμικό" της αρχιτεκτονικό χαρακτήρα. 

Για όσους ενδιαφέρονται, δείτε περισσότερες προσωπικές φωτογραφίες από το ταξίδι στην Πράγα εδώ.

Διαβάστε σχετικά θέματα από την επίσκεψή μου στην πόλη της Πράγας:

Το Αστρονομικό Ρολόι της Πράγας

Obecni Dum [Praha]

Το "Σπίτι που Χορεύει" (Dancing House)

Στο κάστρο του Vysehrad

Βόλτα στο "χρυσό σοκάκι" της Πράγας

Πηγές - Κείμενο:

Το κείμενο που συνοδεύει τις φωτογραφίες είναι πρωτότυπο. 

Στοιχεία και πληροφορίες αντλήθηκαν από τα εξής:

• Wikipedia
• Jewish Museum in Prague
• Έντυπο υλικό από το Εβραϊκό Μουσείο της Πράγας

Φωτογραφίες:

• Όλες οι φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.