Ο ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΤΟΥ PASCAL SÉBAH

Ο Pascal Sébah (1823–1886) υπήρξε ένας πρωτοπόρος φωτογράφος ο οποίος γεννήθηκε και έζησε στην Κωνσταντινούπολη του 19ου αιώνα. Γόνος πολυμελούς οικογένειας, υπήρξε το τέταρτο παιδί του Χριστιανού το θρήσκευμα Σύριου Hanna Sébah και της αρμενικής καταγωγής συζύγου του τελευταίου Lisa Hichaftadjan. Ο Pascal σε ηλικία 34 χρονών (έτος 1857) άνοιξε το πρώτο του φωτογραφείο  στη γενέτειρά του Κωνσταντινούπολη στον αριθμό "10" της οδού Tom Tom Sokaği κοντά στο τότε Αυστριακό Ταχυδρομείο. Το φωτογραφείο του έφερε την επωνυμία "El Chark Societé Photographic" και γνώρισε γρήγορα μεγάλη επιτυχία η οποία του επέτρεψε να ανοίξει ένα δεύτερο φωτογραφείο στον άκρως πολυσύχναστο εμπορικό δρόμο του Πέραν (32 Grand Rue de Péra). Δυο χρόνια αργότερα, το 1859, η Γαλλική Εταιρία Φωτογραφίας του Παρισιού (Societé Française de Photographie in Paris) τίμησε τον Sebah με σχετικό βραβείο, ενώ την αμέσως επόμενη χρονιά (1860) το δεύτερο φωτογραφικό του στούντιο μετακόμισε στο αριθμό "439" της μεγάλης εμπορικής οδού του Πέραν. Εν τω μεταξύ, το πρώτο αρχικό φωτογραφείο του Sébah είχε μετατραπεί σε εργαστήρι φωτογραφικών πειραματισμών και γι'αυτό το λόγο ο Sébah είχε προσλάβει ως βοηθό και υπάλληλό του, τον Γάλλο A. Laroche, για το δεύτερο κατάστημά του.

Η Κωνσταντινούπολη στα μέσα του 19ου αιώνα, όντας πρωτεύουσα της αχανούς Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αποτελούσε ένα εμπορικό σταυροδρόμι στο οποίο ταξίδευαν και δραστηριοποιούνταν καθημερινά αναρίθμητοι άνθρωποι από όλες τις φυλές του κόσμου συνθέτοντας ένα πολυπολιτισμικό μείγμα. Οι καλοί φωτογράφοι της Κωνσταντινούπολης όπως οι αδελφοί Abdullah και μεταγενέστερα ο Pascal Sébah διέθεταν μια άκρως δυναμική αγορά επισκεπτών / τουριστών από τη Δύση τους οποίους έλκυε το "μυστήριο" της Ανατολής και της Κωνσταντινούπολης. Σε αυτούς του επισκέπτες / τουρίστες / περιηγητές κ.α. ο Sébah πωλούσε φωτογραφίες τοπίων της Πόλης, αρχαιολογικών μνημείων και ερειπίων της ευρύτερης περιοχής, πορτρέτα ανθρώπων με παραδοσιακές φορεσιές κ.α.

Εν γένει, η φωτογραφική δουλειά του Sébah χαρακτηρίζεται από αξιόλογες συνθέσεις και σωστά καδραρίσματα, προσεκτική χρήση φωτισμού, προσοχή στη λεπτομέρεια, ελκυστικά μοντέλα που χρησιμοποιούνταν στις φωτογραφήσεις ενώ η παρουσία του προαναφερομένου Γάλλου τεχνίτη A. Laroche αποτελούσε εγγύηση τέλειας ποιότητας ως προς την εμφάνιση των φωτογραφιών. Η καριέρα του Sébah ευνοήθηκε τα μέγιστα από την επαγγελματική συνεργασία με τον καλλιτέχνη / ζωγράφο Osman Hamdi Bey (1842-1910) ο οποίος υπήρξε εμπνευστής πολλών φωτογραφήσεων του Sébah με μοντέλα που έφεραν παραδοσιακές φορεσιές. Ο δε Osman Hamdi Bey χρησιμοποιούσε τις φωτογραφίες του Sébah για τους πίνακές του (ελαιογραφίες).

Όταν κατά το έτος 1873 ο Osman Hamdi Bey προσελήφθη από τα Ανάκτορα του Σουλτάνου για να οργανώσει την παρουσία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Έκθεση της Βιέννης, ανέθεσε στο φίλο του και συνεργάτη Pascal Sébah την παραγωγή πλήθους φωτογραφιών μεγάλων διαστάσεων με ανθρώπους φέροντες παραδοσιακές φορεσιές. Η συγκεκριμένη συλλογή φωτογραφιών και η παρουσίασή τους στην έκθεση της Βιέννης απέφεραν στον φωτογράφο Pascal Sébah μεγάλη δημοσιότητα καθώς και το χρυσό μετάλλιο από τους Αυστριακούς εκθέτες ενώ, ο Σουλτάνος Abdülaziz, με τη σειρά του, τον βράβευσε δεόντως για τις υπηρεσίες του. Την ίδια άκρως πετυχημένη χρονιά (1873), ο Sébah επέκτεινε τις δραστηριότητές του στην Αίγυπτο ανοίγοντας νέο φωτογραφείο στο Κάιρο!

Περίπου εκείνη την εποχή, περί τα μέσα τα μέσα της δεκαετίας του 1870, ο  Pascal Sébah βρέθηκε τουλάχιστον μια φορά στην Αθήνα περνώντας μοιραία από το λιμάνι του Πειραιά το οποίο αποτύπωσε στην παρακάτω εξαιρετική φωτογραφία διαστάσεων 26,3 x 34,9 εκατοστών, η οποία φυλάσσεται και διατηρείται στη Βιβλιοθήκη της Έδρας του Πανεπιστημίου Ανθρωπιστικών Επιστημών της Αλσατίας (Bibliothèque de la Maison Interuniversitaire des Sciences de l'Homme – Alsace) αποτελώντας τμήμα της συλλογής του Μουσείου του Ινστιτούτου Κλασικής Αρχαιολογίας του Στρασβούργου (Collections du musée de l'Institut d'Archéologie classique de Strasbourg): 

Όπως προείπαμε, η ως άνω φωτογραφία του κεντρικού λιμένος Πειραιώς τοποθετείται χρονικά από ειδικούς ερευνητές περί τα μέσα της δεκαετίας του 1870 - ίσως να πρόκειται για το έτος 1874. Ο φωτογράφος Pascal Sébah βρίσκεται σε κάποιο σημείο της ερημικής και βραχώδους Πειραϊκής Χερσονήσου, στη σημερινή συνοικία της (νέας) Καλλιπόλεως, σε κάποιο ύψωμα άνωθεν της ακτής Μιαούλη / ακτής Ξαβερίου.

Η υψηλής ανάλυσης ψηφιοποίηση της υπό εξέτασιν φωτογραφίας μας επιτρέπει να "εμβαθύνουμε" σε ορισμένες λεπτομέρειες του Πειραιά εκείνων των καιρών, όπως λ.χ. η παρακάτω: ένα παράπηγμα στην όχθη της παραλίας, μια μικρή ξύλινη προβλήτα όπου δένει μια μαούνα και τα ιστιοφόρα "φουνταρισμένα" λίγα μέτρα παραπέρα.

Πίσω από τα ιστιοφόρα, στην επόμενη λεπτομέρεια της φωτογραφίας, οι εγκαταστάσεις του Τελωνείου πλησίον της παλαιάς υδραίικης συνοικίας της πόλης. Στο φόντο, εντελώς ακατοίκητη και έρημη η πλαγιά του λόφου της Καστέλλας.

Προς τα αριστερά του φωτογραφικού κάδρου του Pascal Sébah, με τη βοήθεια της τεχνολογίας, "απομονώνουμε" τις δυο παρακάτω λεπτομέρειες. Στην πρώτη διακρίνουμε ξεκάθαρα το τριγωνικό αέτωμα της παλαιάς οικίας Μελετόπουλου - μετέπειτα Ξενοδοχείου "Πειραιεύς" (έτος κατασκευής 1872) επί της οδού Βουβουλίνας (Μπουμπουλίνας) στη συμβολή με την παραλιακή ακτή Μιαούλη. Όπισθεν του νεοκλασικού κτιρίου, διακρίνεται ευκρινώς ο τρούλος της εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνος.

Στην επόμενη λεπτομέρεια της υπό εξέτασης φωτογραφίας στο άκρο δεξιά του "κάδρου" παρατηρήστε τον πυργίσκο του νεόδμητου τότε κτιρίου του Χρηματιστηρίου, το γνωστό σε όλους Ρολόι. Ο Pascal Sebah όπως προείπαμε βρέθηκε στον Πειραιά κατά πάσα πιθανότητα κατά το έτος 1874, η δε κατασκευή του Ωρολογίου είχε τελειώσει το προηγούμενο έτος (1873).

Βεβαίως, ο πρωτοπόρος φωτογράφος Pascal Sébah, αποτύπωσε μέσα από τον φωτογραφικό του φακό κυρίως τα σημεία αναφοράς της πόλης της Αθήνας και ιδιαίτερα τα αρχαιολογικά μνημεία της. Η παρακάτω ενδεικτική φωτογραφία του Pascal Sébah είναι από το λόφο της Ακροπόλεως:

Στην Κωνσταντινούπολη, όπως προείπαμε, ο Pascal Sébah έγινε γρήγορα διάσημος για τις φωτογραφίες τοπίων και τις φωτογραφίες ανθρώπων με παραδοσιακές φορεσιές. Βέβαια, εκτός αυτών, ο ίδιος αποτέλεσε και ικανότατο πορτρετίστα τον οποίο προτιμούσαν προσωπικότητες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (λ.χ. ο ίδιος ο Σουλτάνος, εμίρηδες, ξένοι διπλωμάτες που είχαν την έδρα τους στην Πόλη κ.α.) αλλά και απλοί πολίτες.

Πορτρέτο του Σουλτάνου Abd-ul-Aziz

Πορτρέτο του Ανδρέα Λαμπαδάριου

Ο γεννημένος στο Πέρα της Κωνσταντινούπολης Στέφανος Σκουλούδης (23 Νοεμβρίου 1838 - 20 Αυγούστου 1928), επιχειρηματίας, τραπεζίτης, αργότερα βουλευτής και πρωθυπουργός της Ελλάδος φωτογραφίζεται σε νεαρή ηλικία από τον Pascal Sébah. Ο Στέφανος Σκουλούδης, ως γνωστόν, διατηρούσε εξοχική έπαυλη πλησίον της Φρεαττύδος, στον Πειραιά, την περίφημη βίλα Σκουλούδη.

Στέφανος Σκουλούδης (Φωτογράφος: Pascal Sebah) - Πηγή: ΕΛΙΑ

Ο Pascal Sébah απεβίωσε στις 25 Ιουνίου του 1886 σε ηλικία 63 ετών. Λόγω του θρησκεύματος του (Καθολικός Χριστιανός) ετάφη στο Λατινικό κοιμητήριο του Ferikoy. Από το 1886 έως το 1888, τα φωτογραφεία του Pascal Sébah έμειναν υπό τη διεύθυνση του αδερφού του Cosmi, ενώ από το 1888 τα ανέλαβε ο γιος του, Jean Pascal Sébah (28.01.1872 - 06.06.1947). 

Λεπτομέρεια από πασπαρτού του πρώτου φωτογραφείου του Pascal Sebah

Λεπτομέρεια από μεταγενέστερο πασπαρτού του Pascal Sebah

Στην ακόλουθη ασπρόμαυρη καρτ-ποστάλ της δεύτερης δεκαετίας του 20ου αιώνα (circa 1910) στην οποία καταγράφεται η Μεγάλη Οδός του Πέραν (İstiklal Caddesi) καταγράφεται το φωτογραφείο του προαναφερόμενου υιού του Pascal Sebah με τον τότε συνεργάτη του (Sebah & Joaillier).

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο που συνοδεύει τις εικόνες είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες ελήφθησαν από τις κάτωθι πηγές:

• The American College of Greece
• Bibliotheque National de France
• Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο

Φωτογραφίες:

• Οι ιστορικές φωτογραφίες παρατίθενται για εκπαιδευτικούς σκοπούς - κάθε νόμιμο δικαίωμα ανήκει στους νομίμους κατόχους αυτών.
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.