Η ΠΑΡΑΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΣΤΕΛΛΑΣ

Η παραθαλάσσια έκταση στους νότιους πρόποδες του λόφου της Καστέλλας από το ανατολικό άκρο του λιμένα της Ζέας (πλατεία Αλεξάνδρας) μέχρι το δυτικό άκρο του φυσικού λιμένα του Μικρολίμανου (Τουρκολίμανο, λιμήν Μουνιχίας) έχει να επιδείξει μια αξιόλογη διαδρομή στο χρόνο η οποία παρουσιάζεται μέσα από το παρόν φωτογραφικό / ιστορικό αφιέρωμα:

Στα μέσα του 19ου αιώνα, ο περίπατος από τον λιμένα της Ζέας (Πασαλιμάνι) προς τον λιμένα της Μουνιχίας, αποκαλούμενο και "Φανάρι" (μετέπειτα Τουρκολίμανο και Μικρολίμανο) αποτελούσε μια εκ των ομορφότερων πλην όμως ερημικών διαδρομών της πόλης. Στους νότιους πρόποδες της Καστέλλας άλλωστε, επέλεγαν σιγά-σιγά να οικοδομήσουν οικίες, επαύλεις και θέρετρα αρκετοί εύποροι Πειραιώτες, κυρίως έμποροι, εφοπλιστές, βιομήχανοι, ιατροί και γενικώς άνθρωποι διαθέτοντες περιουσία αλλά και μη Πειραιώτες διακεκριμμένοι αστοί με αποτέλεσμα προς τα τέλη του 19ου αιώνα, στη σημερινή ακτή ναυάρχου Κουντουριώτου και στη φυσική της συνέχεια σημερινή λεωφόρο Βασιλέως Παύλου (Αλέξανδρου Παπαναστασίου και παλαιότερα λεωφόρος Φαλήρου) να υφίστανται ήδη αρκετές αξιόλογες κατασκευές με θέα τον Σαρωνικό Κόλπο και η περιοχή να θεωρείται αριστοκρατική. Την εποχή των πρώτων Ολυμπιακών Αγώνων (1896), σε σχετικό άρθρο, αναφέρονταν συν τοις άλλοις τα παρακάτω: "Περίπατος Ζέας - Φαλήρου: Αρχόμενος από της πλατείας Κανάρη διατρέχων την ανατολικήν παραλίαν του Πειραιώς και φέρων μέχρι του όρμου Μουνυχίας (Κουμουνδούρου) καταλήγει εις Φάληρον."

Στη ζώνη μεταξύ συνοικίας Τσίλλερ και επαύλεως Οριγώνη, τα απόκρημνα βράχια της Καστέλλας οδηγούσαν σε μια μικρή παραλία η οποία είναι ευδιάκριτη σε καταγραφές όπως λ.χ. η κάτωθι: 

Έναντι της ήσυχης και ερημικής παραλίας υπήρχε το νησάκι του Κουμουνδούρου το οποίο αποτελούσε σημείο αναφοράς ρομαντικών βαρκάδων για ζευγάρια. Βαρκάρηδες, κυρίως από το γειτονικό Τουρκολίμανο ή από το Πασαλιμάνι (λιμήν Ζέας) αναλάμβαναν έναντι αντιτίμου τη μεταφορά των ενδιαφερομένων στη νησίδα.

Η ίδια περιοχή όπως αποτυπώθηκε μέσα από τον φωτογραφικό φακό του Γαλλοελβετού φωτογράφου Φρεντερίκ Μπουασονά (Fred Boissonnas, Γενεύη 18 Ιουνίου 1858 - 17 Οκτωβρίου 1946) ο οποίος επισκέφθηκε την χώρα μας - αρχής γενομένης το 1903 - πάμπολλες φορές κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα όντας πρωτοπόρος στην φωτογράφηση τοπίων ανά την ελληνική επικράτεια αλλά και όψεων της ελληνικής κοινωνίας του καιρού εκείνου.

Καστέλλα (φωτογράφος: Frederic Boissonas)

Παρόμοιες λήψεις, από το ύψος της σημερινής πλατείας Αλεξάνδρας, χρησιμοποιήθηκαν σε επιστολικά δελτάρια εποχής όπως τα παρακάτω:

Επιχρωματισμένο Επιστολικό Δελτάριο - Πειραιεύς: "Άποψις της Καστέλλας"

"Γενική Άποψις της Καστέλλας" - Έκδοσις της Ελληνικής Ταχυδρομικής Υπηρεσίας

Πειραιεύς: Περιοχή Καστέλλας

Κατά τη διάρκεια των πρώτων δεκαετιών του 20ου αιώνα, φωτογραφίες όπως οι παρακάτω, αποτυπώνουν τους βραχώδεις νότιους πρόποδες του λόφου της Καστέλλας και τις επιβλητικές επαύλεις που δέσποζαν πάνω από τα βράχια. Στον Πλήρη Οδηγό του Πειραιώς 1906-1907 αναφορά στην "ανατολικήν παραλίαν της από του λόφου της Μουνιχίας" γίνεται στην καταγραφή των αρχαιολογικών χώρων του Πειραιά στους οποίους μνημονεύεται βεβαίως το Σηράγγειον. Την ίδια εποχή (1906), ήδη λειτουργούσαν τα λουτρά του επιχειρηματία Παρασκευά ο οποίος συν τοις άλλοις διατηρούσε κοσμικό κέντρο στην περιοχή. Βεβαία, το κολύμπι στις ακτές της Καστέλλας εκτός των λουτρών αποτελούσε προνόμιο λίγων τολμηρών και βεβαίως απαγορευμένο στο γυναικείο φύλο το οποίο κινδύνευε να υποστεί "μαρτύριον εξευτελισμού απεριγράπτου" όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο παρακάτω δημοσίευμα του Τύπου του 1916:

Έτος 1916

Άποψις Καστέλλας - Αρχές δεκαετίας 1920

Η ίδια περιοχή, όπως αποτυπώθηκε μέσα από τον φακό του φωτογράφου Πέτρου Πουλίδη περί τα μέσα της δεκαετίας του 1920:

Άποψις Καστέλλας - Έτος 1925 (Φωτογράφος Πέτρος Πουλίδης - Αρχείο ΕΡΤ)

Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και τις ανταλλαγές πληθυσμών, προσφυγικός συνοικισμός με παραπήγματα δημιουργήθηκε πλησίον της θέσεως Τσοκαρόπουλου - όπου ευρισκόταν το ομώνυμο γνωστό ζυθοποιείο - πάνω στις βραχώδεις απολήξεις των προπόδων της Καστέλλας. 

Στις 6 Νοεμβρίου του έτους 1935, στην περιοχή άνωθεν των λουτρών του Παρασκευά καταγράφηκε μεγάλη αποκόλληση βράχων και χωμάτων (κατολίσθηση), τα οποία κατέληξαν στη θάλασσα δίχως να υπάρχουν ανθρώπινα θύματα, προκαλώντας πάντως αξιοσημείωτη ανησυχία στους κατοίκους της Καστέλλας.

Το 1937, σε σχετική απογραφή του Υπουργείου Κρατικής Υγιεινής και Αντιλήψεων, τα προαναφερόμενα ξύλινα προσφυγικά παραπήγματα περιλαμβάνονταν στη λίστα των "υπό καταδάφισιν οικημάτων".

Στα τέλη της δεκαετίας του 1930, επί δημαρχίας Μιχαήλ Μανούσκου (στα χρόνια της Εθνικής Κυβερνήσεως / δικτατορίας Ιωάννου Μεταξά) έλαβαν χώρα έργα υποστύλωσης στην περιοχή η οποία υπέφερε από συνεχείς κατολισθήσεις, ενώ επίσης καταγράφηκε η πρώτη απόπειρα ωραιοποίησης του χώρου με την δημιουργία ενός ρομαντικού περιπάτου άνωθεν των ακτών.

Προπολεμική άποψη του λόφου της Καστέλλας και των νότιο-ανατολικών ακτών της όπως διακρίνονταν από τη θαλάσσια περιοχή έναντι αυτής.

Η παραλία της Καστέλλας με τις εγκαταστάσεις των θαλασσίων λουτρών όπως καταγράφηκε κατά την περίοδο της Κατοχής:

Μεταπολεμικά οι φωτογραφικές αποτυπώσεις της ανατολικής παραλίας της Καστέλλας πληθαίνουν. Η παρακάτω ασπρόμαυρη φωτογραφική καταγραφή προέρχεται από επιστολικό δελτάριο των αρχών της δεκαετίας του 1950 των εκδόσεων Ν. Στουρνάρα.

Ο Πειραιώτης φωτογράφος Κωνσταντίνος Καρακάσης (περίοδος δράσης 1935-1960) αποτύπωσε την υπό εξέτασιν παραλία, κάποια φουρτουνιασμένη ημέρα, με τα μανιασμένα κύματα να σκάνε πάνω στα βράχια.

Η φυσική παραλία κάτω από την έπαυλη Οριγώνη και έναντι της μικρής νήσου του Κουμουνδούρου (νήσος Σταλίδα), καταγραφόμενη, όπως προαναφέραμε, ως "παραλία του Παρασκευά", λόγω της λειτουργίας των λουτρών του Παρασκευά, ενός επιχειρηματία ο οποίος διατηρούσε κοσμικό κέντρο / ταβέρνα εντός ενός αρχαίου βαλανείου (Σηράγγειον), το οποίο μεταπολεμικά, κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, έγινε ευρύτερα γνωστό και δημοφιλές με την επωνυμία "Η Σπηλιά" (του Παρασκευά).

Επιστολικό δελτάριο με κωδικό "Δ-1145" και τίτλο "Πειραιεύς. Γραφικά Ακρογιάλια" από τις εκδόσεις Δέλτα στο οποίο ως "γραφικό ακρογιάλι" περιγράφεται η παραλία της Καστέλλας, με το αναψυκτήριο του οποίου η πινακίδα διαφήμιζε τις πορτοκαλάδες/λεμονάδες "Ζενίθ" και τον καφέ "Παπαγάλο" του Λουμίδη. Αριστερά η πρώην οικία Οριγώνη, στο κέντρο η νήσος Κουμουνδούρου και στο βάθος πολεμικά πλοία (ίσως στα πλαίσια εορτασμών Ναυτικής Εβδομάδας).

Κατά την δεκαετία του 1950, στην υπό εξέτασιν παραθαλάσσια περιοχή υπήρξαν δυο ουσιαστικά παραλίες που χωρίζονται από βράχια: η οργανωμένη παραλία του επιχειρηματία Αδαμόπουλου (λουτρά Αδαμόπουλου) και η ελεύθερη παραλία.

Το καλοκαίρι του 1953, φωτογραφίες όπως η προηγούμενη, συνόδευαν άρθρα του Ημερησίου Τύπου στα οποία παρουσιάζονταν τα σχέδια του τότε Υπουργού Δημοσίων Έργων Κωνσταντίνου Καραμανλή τα οποία προέβλεπαν εξωραϊσμό της περιοχής από την πλατεία Αλεξάνδρας μέχρι της νησίδος Κουμουνδούρου, υποστύλωση οικημάτων που κινδύνευαν όπως και της ακτής Ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτου, ανακατασκευή του "ρομαντικού περιπάτου", δημιουργία εξεδρών, κλιμάκων, κρεμαστών κήπων ενώ τέλος γινόταν λόγος για ένωση της νησίδος Κουμουνδούρου με την Καστέλλα!

Ακολουθούν ορισμένες ασπρόμαυρες φωτογραφικές καταγραφές οι οποίος τοποθετούνται χρονικά στη δεκαετία του 1950-1960, στις οποίες διακρίνονται τα καφέ / αναψυκτήρια / ουζερί που λειτουργούσαν επί της παραλίας η οποία κατά τους θερινούς μήνες συγκέντρωνε, όπως και οι αντίστοιχες παραλίες του νέου Φαλήρου και της Φρεαττύδος, πλήθος κόσμου. 

Σπάνια έγχρωμη καταγραφή της υπό εξέτασιν λαοφιλούς, κατά τους θερινούς μήνες, παραλίας από τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες:

Έγχρωμη καρτ-ποστάλ της δεκαετίας του 1960 η οποία τιτλοφορείτο "Πειραιεύς: Στα μπάνια του Παρασκευά", από τις εκδόσεις Εμμ. Διακάκης και Υιός:

Η παραλία της Καστέλλας όπως καταγράφηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960 από τον Αμερικανό φωτογράφο και δημοσιογράφο Harrison Forman (15.06.1904 – 31.01.1978).

Τόσο κατά τα προπολεμικά χρόνια όσο και μετά τον Πόλεμο, βαρκάρηδες με μικρές ατμακάτους αναλάμβαναν έναντι μικρού χρηματικού αντιτίμου τη μεταφορά επισκεπτών στο νησάκι του Κουμουνδούρου, ενώ οι νεαροί της εποχής έβαζαν στοιχήματα για το ποιος θα φθάσει πιο γρήγορα και κολυμπούσαν μέχρι τη νησίδα.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1960 (1965), η παραλία της Καστέλλας διαφημιζόταν στον Τύπο με καταχωρήσεις όπως η παρακάτω: "Πόσο απέχει από την Αθήνα η Καστέλλα; Μισή ώρα δρόμο; Ε, πολύ είναι; Μπορείτε να πάτε εκεί από το μεσημέρι που θα τελειώσετε τη δουλειά σας μέχρι το βράδι. Που θα βρήτε καλύτερα;"

Η παραλία του Παρασκευά και το νησάκι του Κουμουνδούρου όπως προβάλλονταν στην Εικονογραφημένη Έκδοση Πειραϊκής Προβολής "Πειραιεύς 1966":

Έχοντας ως βάση την ως άνω ασπρόμαυρη φωτογραφία των μέσων της δεκαετίας του 1960 παρουσιάζουμε την ακόλουθη σύνθεση / αντιπαραβολή του Πειραιά του "χθες" και του "σήμερα", στα πλαίσια του πρωτότυπου προσωπικού project Πειραιάς Retronaut:

Στα χρόνια της Χούντας, κατά την περίοδο δημαρχίας του διορισμένου δημάρχου Πειραιώς Αριστείδη Σκυλίτση ανακοινώθηκαν εκτεταμένα έργα επιχωμάτωσης σε βάθος 12-14 μέτρων για τη δημιουργία μιας νέας μεγαλύτερης παραλίας, η οποία θα διέθετε με δυο εισόδους με κλίμακες, συγκρότημα αποδυτηρίων και ντους, πολυτελές πενταώροφο εστιατορίου, χώρους αθλοπαιδιών (τένις, βόλεϊ, πινγκ πονγκ) κ.α.

Αρχίζουν τα έργα διαμορφώσεως στα "Βοτσαλάκια" Καστέλλα - Έτος 1969

Εκείνη την εποχή, η φαντασία οργίαζε και στις σελίδες του Τύπου παρουσιάστηκαν μέχρι και ... πρωτοποριακά υποβρύχια νυχτερινά κέντρα τα οποία θα κατασκευάζονταν στην περιοχή: 

Στις επόμενες συλλεκτικές έγχρωμες φωτογραφικές καταγραφές της δεκαετίας του 1970 καταγράφεται η παραλία (πλαζ) της Καστέλλας - ακτή "Βοτσαλάκια" - όπως διαμορφώθηκε επί δημαρχίας Αριστείδη Σκυλίτση, με τις πολύχρωμες τέντες και τις χαρακτηριστικές σκηνές, τις οποίες αρκετοί Πειραιώτες αποκαλούσαν "κατασκήνωση του Ξέρξη":

Δείτε εδώ την πλαζ Βοτσαλάκια όπως καταγράφηκε από τον εξώστη της οικίας Οριγώνη.

Η παραλία "Βοτσαλάκια" στις αρχές της δεκαετίας του 1980:

• Η παραλία της Καστέλλας κατά τον 21ο αιώνα

Ακολούθως, μπορείτε να δείτε μια σειρά σύγχρονων φωτογραφικών καταγραφών της υπό εξέταση παραλίας της Καστέλλας κατά τον 21ο αιώνα (εκ προσωπικού αρχείου) σε χρονολογική σειρά:  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Αντί επιλόγου, δείτε το σχετικό video (προτείνεται θέαση σε full screen mode):

Διαβάστε σχετικά θέματα:

Η Έπαυλις του Οριγώνη: Εικονογραφημένο Ιστορικό Αφιέρωμα

Η Έπαυλις Μαυρομιχάλη: Εικονογραφημένο Ιστορικό Αφιέρωμα

Η νήσος του Κουμουνδούρου

Το Εν Πειραιεί Σηράγγειον

Πτώσις βράχου εις την Καστέλλαν [1935]

Πόσο απέχει από την Αθήνα η Καστέλλα [1965]

Πλαζ Βοτσαλάκια

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• Τύπος Εποχής - Οδηγοί Πόλεως - Συλλεκτικοί Χάρτες
• Προφορικές Μαρτυρίες

Φωτογραφίες:

• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.