ΟΙ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΦΑΛΗΡΟΥ

Η πρώτη εκκλησία του νέου Φαλήρου οικοδομήθηκε από τον Κωνσταντίνο Γιαννόπουλο, φερόμενο ως πρώτο οικιστή του νέου Φαλήρου, στο διάστημα 1880-1885. Ο πρώτος αυτός μικρός ιερός ναός βυζαντινού ρυθμού με την χαρακτηριστική κόκκινη πελεκητή πέτρα επί της τότε οδού Ευθυμίου Κεχαγιά (σσ. η σημερινή οδός Ελευθερίου Βενιζέλου) φέρεται να δωρήθηκε αργότερα από τον Κ. Γιαννόπουλο στον Επίσκοπο Τρίκκης και Σταγών, ο οποίος με τη σειρά του τον κληροδότησε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Από το 1890 έως το 1901, ως ιερέας του μικρού ναού καταγράφεται ο Στυλιανός Βλυσίδης - ο οποίος κατοικούσε στο υπόγειο της εκκλησίας - ενώ από το 1901, ανέλαβε ο υιός του προαναφερόμενου Δημήτριος Βλυσίδης. Τον Σεπτέμβριο του έτους 1906, ο ιερός ναός τέθηκε σε δημόσιο πλειστηριασμό από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και αγοράστηκε από την οικογένεια Βλυσίδη έναντι του ποσού των 10.010 δραχμών. Ο Δημήτριος Βλυσίδης παρέμεινε ιερέας του ιδιόκτητου ναού ο οποίος εν τω μεταξύ είχε ανακαινιστεί και αφιερωθεί στην "Κοίμηση της Θεοτόκου" μέχρι το έτος 1909, οπότε τοποθετήθηκε ως προϊστάμενος ιερέας στο 'Α Νεκροταφείο Αθηνών. 

Παρ'όλη την ακμή του κοσμικού προαστίου του νέου Φαλήρου στα τέλη του 19ου αιώνα και κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, ο εν λόγω ιδιόκτητος ναός αποτελούσε την μοναδική εκκλησία της περιοχής. Το 1922, η άφιξη από την Κέρκυρα του ιερέα Σπυρίδωνος Σάββα, έμελλε να σηματοδοτήσει τις εξελίξεις για την κατασκευή ενός νέου ιερού ναού στο νέο Φάληρο. Ο ιερέας Σπυρίδων Σάββας τοποθετήθηκε στο εκκλησάκι της Παναγίας Ευαγγελίστριας και γρήγορα αντιλήφθηκε πως ο μικρός ιερός ναός δεν μπορούσε να αντεπεξέλθει στις ανάγκες εκκλησιασμού του αυξημένου πληθυσμού του νέου Φαλήρου αλλά και του πλήθους προσφύγων που είχαν καταφθάσει στην περιοχή από την Μικρά Ασία μετά την Καταστροφή.

Ο παπά-Σάββας μπροστά στον Ι.Ν. της Ευαγγελίστριας (Πηγή: Το νέο Φάληρο και ο Πολιούχος του)

Η επιθυμία του παπά-Σάββα - ο οποίος δίδασκε ως καθηγητής στο ιδιωτικό σχολείο της Καρακάση - για την κατασκευή ενός νέου ιερού ναού βρήκε υποστηρικτές στα πρόσωπα αρχικά ορισμένων κατοίκων του νέου Φαλήρου (Σπύρος και Μαρία Ζερβού, Αθανάσιος και Μαρία Πρωτόπαπα, οικογένειες Πάτση, Σκληρού, Τσιάκου, Πονήρη, Σουβαλιώτη, Σελά, Μεταλληνού κ.α.). Μετά από μεγάλους αγώνες και προσπάθειες, η κατασκευή του νέου ιερού ναού του νέου Φαλήρου που έμελλε να τιμήσει την μνήμη του Αγίου Δημητρίου ξεκίνησε να οικοδομείται σε ένα οικόπεδο οικόπεδο ιδιοκτησίας Δήμου Πειραιώς, επί της οδού Θρασύβουλου Ζαΐμη, οικόπεδο το οποίο προσέφερε στις 22 Οκτωβρίου του 1923 το δημοτικό συμβούλιο Πειραιώς, επί δημαρχίας Αναστάσιου Παναγιωτόπουλου. 

Το μικρό βυζαντινό εκκλησάκι της οικογένειας Βλυσίδη συνέχισε να λειτουργεί επικουρικά ως ιδιόκτητος ναός. Το 1982, ο μικρός ιερός ναός αγοράστηκε από τον ιερό ναό του Αγίου Δημητρίου και έκτοτε λειτουργεί ως παρεκκλήσι αυτού. Κατά τη δεκαετία του 1990, στο υπόγειο του ναού, δημιουργήθηκε κατακόμβη στο όνομα του Αγίου Γερασίμου (προσφορά οικογενείας Μιλάτου). 

Στις μέρες μας (21ος αιώνας), ο μικρός ιερός ναός της Παναγίας Ευαγγελίστριας παρουσιάζει την εξής όψη:

Όπως προείπαμε, οι προσπάθειες του ιερέα Σπυρίδωνος Σάββα και των διαφόρων οικογενειών του νέου Φαλήρου περί τις αρχές προς μέσα της δεκαετίας του 1920 (δωρεές, έρανοι, λαχειοφόρες αγορές κ.α.) απέδωσαν καρπούς με την θεμελίωση του νέου ιερού ναού του νέου Φαλήρου στις 6 Αυγούστου του 1925, Ο εργοστασιάρχης Σπύρος Ζερβός και η σύζυγός του Μάρθα προσέφεραν ένα μεγάλο ποσό για τη θεμελίωση του ιερού ναού ο οποίος κατασκευάστηκε σε ρυθμό τρίκλιτης βασιλικής άνευ τρούλου σε σχέδια του αρχιτέκτονα Γεράσιμου Μεταξά από το Αργοστόλι. Ο Γεράσιμος Φραγκισκάτος, το επώνυμο του οποίου φέρει μια οδός του νέου Φαλήρου, υπήρξε μέλος της πενταμελούς επιτροπής ανεγέρσεως του νέου ναού και πλήρωσε τα έξοδα του αρχιτέκτονα Γεράσιμου Μεταξά.

Πηγή Εικόνας: Ιερά Μητρόπολη Πειραιά

Η προαναφερόμενη πενταμελής επιτροπή η οποία έφερε το δύσκολο έργο της συγκέντρωσης των απαιτούμενων πόρων αποτελούταν από τους: Σπυρίδωνα Ζερβό, Χρήστο Πιτσούλη, Αθανάσιο Πρωτόπαπα, Στυλιανό Παπαδόπουλο και τον Γεράσιμο Φραγκισκάτο. Η ονομασία του νέου ναού (Άγιος Δημήτριος) προέκυψε κατόπιν σχετικής κληρώσεως. Στους μεγάλους ευεργέτες του ιερού ναού του Αγίου Δημητρίου αναφέρονται επίσης ο βιομήχανος Κουγιούλης, του οποίου το εργοστάσιο σιδήρου βρισκόταν απέναντι από τον νέο-ανεγειρόμενο ναό, στο οικόπεδο όπου σήμερα υπάρχει σχολικό συγκρότημα, όπως επίσης το ζεύγος Κρίτωνος και Αθηνάς Δηλαβέρη. Ο μεν Κουγιούλης προσέφερε πλήθος υλικών για την κατασκευή του ναού καθώς και το εργατικό του δυναμικό, ο δε Δηλαβέρης προσέφερε μεταξύ των άλλων τα τούβλα για την τοιχοποιία και τα κεραμίδια του ναού.

Ο ιερός ναός του Αγίου Δημητρίου λειτούργησε για πρώτη φορά την Κυριακή των Βαΐων, στις 17 Απριλίου του 1927, ενώ εγκαινιάσθηκε επίσημα στις 27 Αυγούστου του 1927 από τον τότε Μητροπολίτη Κέρκυρας Αθηναγόρα, μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Αμερικής και Οικουμενικό Πατριάρχη. Την πρώτη επέκταση του ναού προς ανατολάς, αμέσως μετά το τέλος της κατασκευής του, ανέλαβε ο νέο-Φαληριώτης εργολάβος μηχανικός Γρηγόριος Χατζηδημητρίου. 

Ο Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου και ο ανθόκηπός του (δεκαετία 1960)

Αξιομνημόνευτο το γεγονός πως στα δεξιά του ναού του Αγίου Δημητρίου, κατόπιν νέας πρωτοβουλίας του ιερέα Σπυρίδωνος Σάββα, ο οποίος διετέλεσε πρώτος εφημέριος του ιερού ναού από το 1926 έως και το θάνατό του (1936), δημιουργήθηκε ένας στεγασμένος χώρος όπου λειτούργησε από το 1932 μέχρι το 1986 η Νυχτερινή Σχολή "Απόρων Εργαζομένων Παίδων". 

Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, έλαβε χώρα μεγάλη ανακαίνιση της εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου: 

Έτος 1968

Έτος 1969

Έτος 1970

Η σύγχρονη όψη του ιερού ναού του Αγίου Δημητρίου, Πολιούχου Αγίου του νέου Φαλήρου όπως καταγράφηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2010: 

Παραπλεύρως του ιερού ναού, στο οικόπεδο όπου κάποτε βρισκόταν το κτίριο που στέγαζε την προαναφερθείσα Νυχτερινή Σχολή, σήμερα υφίσταται το Πνευματικό Κέντρο του ναού του Αγίου Δημητρίου, σε σχέδια του νεοφαληριώτη αρχιτέκτονα Αγγέλου Κυρίτση.

Το τρίτο, μεταγενέστερο, εκκλησάκι το οποίο καταγράφεται εντός των ορίων του νέου Φαλήρου, είναι το κάτωθι εικονιζόμενο παρεκκλήσι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, επί της οδού N. Κανελλοπούλου 52, στο άκρο του οικοπέδου του παλαιού εργοστασίου - κλωστοϋφαντουργίας Ι.Γ. Γαβριήλ - νυν Factory Outlet:

Διαβάστε σχετικά με το νέο Φάληρο θέματα:

Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός του νέου Φαλήρου

Ακταίον Palace Hotel

Το Μέγα Ξενοδοχείο του Φαλήρου (Grand Hotel du Phalere)

Η εξέδρα του νέου Φαλήρου

Η Ταραντέλλα του νέου Φαλήρου

Ένας Τσελεμεντές στο νέο Φάληρο

Το Περίπτερο του Ναυτικού Ομίλου νέου Φαλήρου

Η Σούδα του νέου Φαλήρου

Ο "Διεθνής" Σταθμάρχης του νέου Φαλήρου

Οι εκκλησίες του νέου Φαλήρου

Οι αλιείς του νέου Φαλήρου - Τζιτζιφιών

Η Αύρα του Φαλήρου (La Brise du Phalere)

Στο νέο Φάληρο στα 1880

Το "αυτόνομο" νέο Φάληρο

Ο Ατμό-Ηλεκτρικός Σταθμός (ΑΗΣ) του νέου Φαλήρου

Το Μνήμα του Γάλλου (Μέρος Α')

Το Μνήμα του Γάλλου (Μέρος Β')

Ο νεοφαληριώτης Αττίκ

Τα Λουτρά του νέου Φαλήρου

"Αι πρωιναί ώραι εις τα φαληρικά ύδατα"

Το Θέατρο του νέου Φαλήρου

Η Έπαυλις του Ευθυμίου Κεχαγιά

Η Έπαυλις Mertzanoff

Το Αστυνομικό Τμήμα του νέου Φαλήρου

Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Σμολένσκυ (Νέο Φάληρο).

Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Δαβάκη-Πίνδου (Νέο Φάληρο).

Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Δημητρίου Φαληρέως (Νέο Φάληρο).

Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Ελευθερίου Βενιζέλου (πρώην Κεχαγιά) (Νέο Φάληρο).

Φωτογραφικό Οδοιπορικό στην οδό Θρασύβουλου Ζαΐμη (Νέο Φάληρο).

Η εξοχική οικία του Γεωργίου Σουρή στο νέο Φάληρο

Η οικία Χρ. Χριστοφή στο νέο Φάληρο

Η οικία του στρατηγού Σμολένσκυ στο νέο Φάληρο

Τα ξενοδοχεία του νέου Φαλήρου στα 70s και στα 80s

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• Το Νέο Φάληρο και ο Πολιούχος του, Αγγελική Β. Αλμυρά-Μεταλληνού, Νέο Φάληρο, 2001
• Ιερά Μητρόπολη Πειραιώς
• Τύπος Εποχής - Συλλεκτικοί Χάρτες - Οδηγοί Πόλεως

Φωτογραφίες:

• Οι ιστορικές φωτογραφίες παρατίθενται για εκπαιδευτικούς σκοπούς - κάθε νόμιμο δικαίωμα ανήκει στους νομίμους κατόχους αυτών.
• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.