ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΗΛΙΑΔΗΣ: Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΑΠΟΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΚΑΙ Ο ΟΥΡΑΝΟΞΥΣΤΗΣ ΤΟΥ

Ήταν Δεκέμβριος του έτους 2008 και ενώ στην Αθήνα μαίνονταν τα "Δεκεμβριανά" επακόλουθα της δολοφονίας του νεαρού Α. Γρηγορόπουλου, ο γράφων το ιστολόγιο βρισκόταν αρκετές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στην πανέμορφη Αργεντινή, όπου μεταξύ των άλλων, εντός 28 ημερών, πρόλαβε να επισκεφθεί αρκετά μέρη της μοναδικής αυτής χώρας της λατινικής Αμερικής, από τον βορρά (Καταρράκτες του Ιγουασού, στα σύνορα με τη Βραζιλία και την Παραγουάη) μέχρι και τον νότο (Παταγονία και Γη του Πυρός).

• Η λουτρόπολη του Mar del Plata

Ανάμεσα στις διάφορες πόλεις του οδοιπορικού στην Αργεντινή, αξιομνημόνευτη υπήρξε, δίχως αμφιβολία, η επίσκεψη στην σπουδαία λουτρόπολη του Mar del Plata (προφέρεται "Μαρ δελ Πλάτα"), στις ακτές της χώρας που βρέχονται από τον Ατλαντικό Ωκεανό. Το Mar del Plata, εκτός από ένα πασίγνωστο καλοκαιρινό θέρετρο, αποτελεί επίσης ένα σημαντικό λιμάνι, ευρισκόμενο σε απόσταση 404 χιλιομέτρων από την πρωτεύουσα της χώρας Buenos Aires, εντός των γεωγραφικών ορίων της ομώνυμης επαρχίας του Buenos Aires (Provincia de Buenos Aires). Πρόκειται για μια πόλη με εκπληκτικές υποδομές, πολλούς ανοικτούς χώρους και πράσινο, μεγάλη πολιτιστική παράδοση και πλήθος μουσείων, έντονη νυχτερινή ζωή ιδίως κατά τους θερινούς μήνες, ιδιαίτερη και πολυποίκιλη αρχιτεκτονική κτιρίων στα πλούσια και αριστοκρατικά προάστια, η οποία διαθέτει ένα Καζίνο σημείο αναφοράς επί της κοσμοπολίτικης παραλίας Bristol, μια πόλη η οποία δικαίως αποκαλείται"το μαργαριτάρι του Ατλαντικού" (La Perla del Atlantico). 

Παρότι υπάρχουν διαθέσιμες δεκάδες φωτογραφίες από τούτο το απίθανο μέρος, επί του παρόντος θα αρκεστούμε σε μια μικρή γεύση από το κοσμοπολίτικο παραλιακό μέτωπο, με τις παραλίες, τους ουρανοξύστες αλλά και το φημισμένο προαναφερθέν Καζίνο: 

  

 

• Ο Ουρανοξύστης Demetrio Eliades

Ευρισκόμενος λοιπόν πλησίον μιας εκ των αρκετών οργανωμένων παραλιών της πόλης, την προσοχή του φωτογραφικού φακού κέντρισε ένας εκ των ουρανοξυστών του παραλιακού μετώπου, κυρίως λόγω της χαρακτηριστικής διαφημιστικής πινακίδας η οποία δέσποζε στην οροφή του. Η έκπληξή υπήρξε μεγάλη όταν οι συνομιλητές μου το ονομάτισαν ως "Edificio Eliades", ήτοι "Κτίριο/Μέγαρο Ελιάδες". Αρκετές χιλιάδες χιλιόμετρα μακρυά από την Ελλάδα και ένας ουρανοξύστης έφερε ως επωνυμία μια λέξη (αποδείχθηκε επώνυμο εν τέλει) η οποία έμοιαζε "ελληνική".

Η έρευνα και η συγκέντρωση στοιχείων επί του θέματος στάθηκε κάθε άλλο παρά εύκολη υπόθεση. Τελικά, προέκυψε πως το Edificio Demetrio Eliades (κτίριο Δημήτριος Ηλιάδης), γνωστό και ως Edificio Havanna (κτίριο Havanna - τον λόγο θα τον εξηγήσουμε παρακάτω), κατασκευάστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στη συμβολή της παραθαλάσσιας λεωφόρου Patricio Peralta Ramos με την οδό Olavarria. Ο συγκεκριμένο ουρανοξύστης, συνολικού ύψους 145 μέτρων, με τους 40 ορόφους, σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Juan Antonio Dompe, ο οποίος ειρήσθω εν παρόδω είχε σχεδιάσει κι άλλους ουρανοξύστες στην πόλη του Mar del Plata όπως λ.χ. το Edificio Cosmos ή το Palacio Eden.

Στην κάτωθι έγχρωμη αρχειακή φωτογραφία εποχής, η οποία τοποθετείται χρονικά περί το έτος 1970, καταγράφεται ο τότε νεόδμητος ουρανοξύστης, με την χαρακτηριστική διαφημιστική πινακίδα Havanna στην οροφή του, προς τα αριστερά του κάδρου:

Mar del Plata, έτος 1970 - Πηγή: Wikipedia

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πηγές, την χρηματοδότηση του συγκεκριμένου έργου είχε αναλάβει η τεχνική εταιρία του Έλληνα Δημητρίου Ηλιάδη, με την επωνυμία Delco SCA (Delco = Demetrio ELiades COmpany). Μάλιστα, η αρχική ονομασία του κτιρίου φέρεται να υπήρξε Palacio Belvedere. Τα έργα ανοικοδόμησης του κτιρίου ξεκίνησαν τον Αύγουστο του 1966 και τερματίστηκαν τον Δεκέμβριο του 1969. Εν τω μεταξύ όμως, ο Δημήτριος Ηλιάδης είχε αποβιώσει τον Νοέμβριο του 1969 με αποτέλεσμα, εξαιτίας του συγκεκριμένου συμβάντος, να λάβει το κτίριο το ονοματεπώνυμό του προς τιμήν του.

Ο υπό εξέτασιν ουρανοξύστης όπως καταγράφηκε κατά το έτος 2008, με τη χαρακτηριστική διαφημιστική πινακίδα της εταιρίας Havanna πάντοτε στη θέση της:

• Ποιος όμως ήταν ο Δημήτριος Ηλιάδης;

Ο Δημήτριος Ηλιάδης φέρεται να γεννήθηκε στην Ελλάδα των αρχών του 20ου αιώνα. Στα χρόνια του Μεσοπολέμου, σε νεαρή ηλικία, ο Ηλιάδης ακολουθώντας το ρεύμα της εποχής μετανάστευσε στη Λατινική Αμερική καταλήγοντας στην Αργεντινή, σε μια χώρα όπου ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα υπήρχαν αρκετοί Έλληνες μετανάστες οι οποίοι έψαχναν για ένα καλύτερο μέλλον. Τα διαθέσιμα βιογραφικά στοιχεία για τον Δημήτριο Ηλιάδη είναι λιγοστά. Το μόνο σίγουρο είναι πως, κατά τη δεκαετία του 1930, ο νεαρός Ηλιάδης κατοικούσε στο Buenos Aires, στην πρωτεύουσα της Αργεντινής και δραστηριοποιείτο, όπως αρκετοί άλλοι Έλληνες της διασποράς, με το εμπόριο. Στα μέσα της δεκαετίας του 1930, ο Ηλιάδης φέρεται να διέθετε τουλάχιστον ένα εμπορικό κατάστημα ένδυσης στο Μπουένος Άιρες, με την επωνυμία "La Sorpresa" ("Η Έκπληξη"), στη συμβολή του εμπορικού δρόμου Florida με την οδό Diagonal Norte. Ο Ηλιάδης, εκτός από το προαναφερθέν εμπορικό κατάστημα, στο οποίο πωλούσε κυρίως πουκάμισα και γραβάτες, δραστηριοποιείτο επίσης σε άλλους εμπορικούς τομείς, συνεταιριζόμενος με άλλους ομογενείς, σε επιχειρήσεις που παραδοσιακά κατείχαν κυρίως Έλληνες, όπως λ.χ. στον κλάδο της παραγωγής καραμελών και γλυκών, στο εμπόριο καπνού κ.α.

Δημήτριος Ηλιάδης

Την ίδια δεκαετία ο Ηλιάδης γνωρίστηκε και σύμφωνα με κάποιες πηγές συνεργάστηκε με τον Αριστοτέλη Ωνάση (1906-1988), ο οποίος ως γνωστόν είχε επίσης μεταναστεύσει στην Αργεντινή στα μέσα της δεκαετίας του 1920 και δραστηριοποιείτο επίσης, προτού γίνει γνωστός, με το εμπόριο καπνού. Ο αστικός μύθος που θέλει τον απόδημο Έλληνα έμπορο γραβατών Δημήτριο Ηλιάδη να γίνεται εν τέλει εκατομμυριούχος, τον φέρει να πωλεί γραβάτες ως πλανόδιος πωλητής στο θέρετρο του Mar del Plata, στον πολυσύχναστο σημερινό πεζόδρομο San Martin, απέναντι από το Casino της πόλης, στα τέλη της δεκαετίας του 1930, ένα γεγονός το οποίο πολλοί μεν αναφέρουν, αλλά σίγουρα δε μπορεί να θεωρηθεί βέβαιο και αξιόπιστο. Το σίγουρο πάντως είναι πως ο Ηλιάδης κατά την δεκαετία του 1940 βρέθηκε στο Mar del Plata όπου δραστηριοποιήθηκε είτε σαν ιδιοκτήτης καταστήματος πώλησης ιατρικών ειδών είτε σαν ιδιοκτήτης - συνέταιρος ενός καφέ-ζαχαροπλαστείου υπό την επωνυμία Havanna στη συμβολή των οδών Rivadavia και Buenos Aires. 

Και σε αυτήν την περίπτωση, υπάρχουν διάφοροι μύθοι και εικασίες σχετικά με την "γνωριμία" του Ηλιάδη με την συνταγή του διάσημου παραδοσιακού γλυκού της Αργεντινής, του alfajor (προφέρεται "αλφαχόρ"). Ο Ηλιάδης, σύμφωνα με τις πηγές, φέρεται να μαγεύτηκε από τη γεύση ενός σπιτικού χειροποίητου γλυκού τέτοιου τύπου το οποίο του προσέφερε η ιδιοκτήτρια του καταστήματος που εκείνος ενοικίαζε. Αργότερα, ο Ηλιάδης απέκτησε τη συνταγή του γλυκίσματος με κάποιο τρόπο και το επόμενο βήμα υπήρξε το "στήσιμο" ενός εργαστηρίου παραγωγής Alfajor τα οποία διανέμονταν σε αρτοποιία και ζαχαροπλαστεία του Mar del Plata. Βέβαια, το alfajor ως γλυκό / έδεσμα ήταν ήδη ευρύτερα γνωστό, πλην όμως η συγκεκριμένη συνταγή είχε κάτι το ιδιαίτερο ως προς τη γεύση. Επίσης, ο Ηλιάδης, από καθαρά επιχειρηματική σκοπιά, είχε σκοπό να προωθήσει το συγκεκριμένο προϊόν, όχι τόσο προς κατανάλωση αλλά ως ένα είδος δώρου - souvenir που θα συμβόλιζε την πόλη του Mar del Plata. 

Συγκυριακές καταστάσεις, έφεραν στο δρόμο του Ηλιάδη, κάπου εκεί στα τέλη της δεκαετίας του 1940, τους Benjamin Sisterna και Luis Sbaraglini. Ο Benjamin Sisterna, γεννημένος σε ένα μικρό χωριό της επαρχίας Santa Fe, εργαζόταν από μικρός σε αρτοποιία της γενέτειράς του ή ως πλανόδιος πωλητής γλυκών που ο ίδιος παρασκεύαζε. Στα 18 του, ο Sisterna του κατέφυγε στο Buenos Aires, όπου εργάστηκε στο γνωστό παραδοσιακό ζαχαροπλαστείο "Los Dos Chinos" (Οι δυο Κινέζοι), ενώ ένα χρόνο αργότερα, άνοιξε το πρώτο ιδιόκτητο κατάστημά του στο Buenos Aires διανέμοντας alfajores σε διάφορα σημεία πώλησης. Αργότερα, ο Sisterna συνεργάστηκε με τον ιταλικής καταγωγής Luis Sbaraglini και ίδρυσαν την εταιρία παραγωγής alfajores Santa Monica, στο Buenos Aires. Μέσα από εμπορικές δοσοληψίες οι δυο προαναφερθέντες γνωρίστηκαν με τον Δημήτριο Ηλιάδη και στις 6 Ιανουαρίου του 1948, οι τρεις άνδρες ίδρυσαν επίσημα την εταιρία εκείνη η οποία έμελλε να κυριαρχήσει στην τοπική και όχι μόνο αγορά γλυκών της Αργεντινής, την "Havanna". 

Δημήτρης Ηλιάδης - Luigi Sbaraglini - Benjamin Sisterna (Πηγή: Havanna)

Όπως παρατηρούμε, για την εταιρία που συστάθηκε από τους Ηλιάδη, Sisterna και Sbaraglini επιλέχθηκε ως επωνυμία η προϋπάρχουσα ονομασία του καφέ-ζαχαροπλαστείου του Ηλιάδη, "Havanna". Ακόμη όμως και γύρω από την συγκεκριμένη ονομασία ("Havanna") υφίσταται ένα παράδοξο γεγονός και ένας σχετικός αστικός μύθος, καθώς μπορεί μεν να υποστηρίζεται πως το εν λόγω όνομα επιλέχθηκε από τον Ηλιάδη εμπνεόμενος από την πρωτεύουσα της Κούβας, Αβάνα, πλην όμως η ορθογραφία της λέξεως στα ισπανικά είναι εντελώς λανθασμένη! Το πρώτο εργαστήριο παραγωγής της νεοσύστατης εταιρίας Havanna στήθηκε στην γωνία απέναντι από το καφέ-ζαχαροπλαστείο του Ηλιάδη, το οποίο ονοματιζόταν και ως "confiteria del griego", ήτοι το "ζαχαροπλαστείο του Έλληνα". Η ιδιαιτερότητα του συγκεκριμένου εργαστηρίου παραγωγής υπήρξε ότι οι εγκαταστάσεις του βρίσκονταν σε δημόσια θέα, επιτρέποντας στους περαστικούς να παρατηρούν την διαδικασία παραγωγής των γλυκών:

Η εταιρία παραγωγής γλυκών Havanna γιγαντώθηκε και εκτόξευσε τις πωλήσεις της κατά την δεκαετία του 1950, την ίδια στιγμή που η πόλη του Mar del Plata ζούσε μια εποχή παρατεταμένης ακμής και έντονης οικοδομικής δραστηριότητας. Μέχρι τα τέλη της ίδια δεκαετίας, η εταιρία Havanna διέθετε ήδη οκτώ κέντρα παραγωγής και αποτελούσε κυρίαρχη δύναμη στην τοπική αγορά. Ο Δημήτριος Ηλιάδης, με τα κεφάλαια που διέθετε, στράφηκε προς το real estate και τις κατασκευές. Η τεχνική του εταιρία Delco SCA κατασκεύασε μερικά από τα υψηλότερα κτίρια της πόλης του Mar del Plata με αποτέλεσμα ο Ηλιάδης, στις αρχές της δεκαετίας του 1960, να θεωρείται ένας από τους μεγιστάνες της χώρας. Λίγο χρόνια πριν τον θάνατό του, στα μέσα της δεκαετίας του 1960, η φήμη του Δημήτριου Ηλιάδη είχε ξεπεράσει τα στενά όρια της Αργεντινής, όντας γνωστός ως "el corbatero millonario" (ήτοι ο "εκατομμυριούχος έμπορος γραβατών"). Όπως προκύπτει από σχετική πρωτογενή έρευνα, μετά τον θάνατο του Ηλιάδη, παρουσιάστηκε μια διαθήκη η οποία είχε συνταχθεί μόλις τρεις ημέρες πριν τον θάνατο του πλουσίου Έλληνα μετανάστη, σύμφωνα με την οποία, ο λογιστής του θα λάμβανε το 20% της περιουσίας του. Όμως, τον Δεκέμβριο του 1971, ήτοι δυο χρόνια μετά τον θάνατο του Ηλιάδη, αρμόδιο δικαστήριο της Αργεντινής ακύρωσε την συγκεκριμένη διαθήκη, ενώ ταυτόχρονα επικύρωσε ως έγκυρη παλαιότερη διαθήκη του έτους 1966. Σύμφωνα με την διαθήκη του έτους 1966, η χήρα του Δημητρίου Ηλιάδη, Maria Concepcion Diaz θα λάμβανε το 60% της περιουσίας του ενώ η κόρη του, Φωτεινή Ηλιάδου - Βλαχάκη, το υπόλοιπο 40%, δίχως τα ακριβή ποσά να γίνουν γνωστά.

Εισερχόμενοι στην σύγχρονη πόλη του Mar del Plata του 21ου αιώνα, προερχόμενος από την πρωτεύουσα Buenos Aires, ένα από τα πρώτα κτίρια που θα συναντήσει κανείς, είναι το κάτωθι εικονιζόμενο πρώτο εργοστάσιο της Havanna επί της λεωφόρου Ανεξαρτησίας (Avenida Independencia):

Από τα εγκαίνια του πρώτου εργοστασίου Havanna στο Mar del Plata (Πηγή)

Το εν λόγω εργοστάσιο και το αντίστοιχο κέντρο διανομής έγιναν γρήγορα σημεία αναφοράς της πόλεως. Κατά τη δεκαετία του 1950-1960, ακόμη και εντός της ιδίας της Αργεντινής, πολλοί γνώστες και λάτρεις της συγκεκριμένης φίρμας περίμεναν κάποιος γνωστός τους να ταξιδέψει μέχρι το Mar del Plata για να τους φέρει alfajores Havanna. 

Στις μέρες μας (21ος αιώνας), τα προϊόντα Havanna έχουν ξεφύγει από τα στενά γεωγραφικά όρια του Mar del Plata, αλλά η χαρακτηριστική πινακίδα, με την επωνυμία που εμπνεύστηκε ο Δημήτριος Ηλιάδης, βρίσκεται εκεί, στο ίδιο κτίριο / εργοστάσιο και στο ίδιο σημείο,πλησίον της εισόδου της πόλεως, με φόντο τους ουρανοξύστες και τις παραλίες:

• Τι εστί Alfajor (όπως προείπαμε προφέρεται "αλφαχόρ");

Το alfajor, για το οποίο τόσος λόγος έγινε πρωτύτερα, αποτελεί ένα παραδοσιακό γεμιστό γλύκισμα του οποίου οι καταβολές "χάνονται" στα βάθη των αιώνων στην Ιβηρική χερσόνησο, έχοντας βέβαια επηρεαστεί τα μέγιστα από τους Άραβες. Το εν λόγω γλύκισμα "μετανάστευσε" από την Ευρώπη στην Λατινική Αμερική μέσω των Ισπανών conquistadores (κατακτητές) και διαδόθηκε σε διάφορες παραλλαγές σε όλες σχεδόν τις χώρες της νέας ηπείρου. Πρόκειται επί της ουσίας για δυο ή τρία μπισκότα, μεταξύ των οποίων παρεμβάλλονται διάφορα είδη γέμισης, φρούτα, ξηροί καρποί, μαρμελάδες, σοκολάτα κ.α. Επίσης, είναι σύνηθες το φαινόμενο το alfajor να "μπανιάρεται" εξωτερικά σε σοκολάτα, γλάσο ή ζάχαρη άχνη.

Αυτή είναι μια αντιπροσωπευτική εικόνα του εν λόγω δημοφιλούς γλυκίσματος:

Για να κατανοήσει κάποιος τη δημοτικότητα του συγκεκριμένου γλυκίσματος, αρκεί να αναφέρουμε ότι σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, μονάχα στην Αργεντινή, καταναλώνονται περί τα 11 εκατομμύρια alfajores διαφόρων ειδών και επωνυμιών σε ημερήσια βάση!

• Η Havanna κατά τον 21ο αιώνα

Η εταιρία Havanna, κατά το έτος 1998 πωλήθηκε στον όμιλο Exxel Group, πλην όμως η οικονομική κρίση που έπληξε την Αργεντινή στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και στις αρχές του 21ου αιώνα, η χρεωκοπία της χώρας και η αδυναμία εξόδου στις αγορές οδήγησε στην μεταπώληση της εταιρίας σε ένα γκρουπ επενδυτών υπό την επωνυμία DyG Group.

Η επόμενη πετυχημένη επιχειρηματική κίνηση της Havanna υπήρξε το άνοιγμα των Havanna Café, ενός πρωτότυπου είδους καφετέριας εντός της οποίας όμως πωλούνται όλα τα προϊόντα της Havanna. Στην Αργεντινή των τελών της δεκαετίας του 2000 υπήρχαν εν λειτουργία περί τα 250 Havanna Café, τα οποία γνώριζαν αξιοσημείωτη επιτυχία. Συν τοις άλλοις, με τη μέθοδο του franchise, τέτοιου είδους Café είχαν ανοίξει επίσης στις γειτονικές χώρες της Λατινικής Αμερικής (Χιλή, Βολιβία, Βραζιλία, Παραγουάη, Περού, Βενεζουέλα), στο Μεξικό, στις ΗΠΑ, στην Κόστα Ρίκα αλλά και πέρα από τον Ατλαντικό στην Ισπανία και στο Ισραήλ.

Η συσκευασία ενός mini alfajor της Havanna, στην οποία φιγουράρει ο ουρανοξύστης σήμα κατατεθέν της εταιρίας στο Mar del Plata:

Αντί επιλόγου, στο video που ακολουθεί, μπορεί κάποιος να παρακολουθήσει μια ιστορική αναφορά στην εταιρία Havanna, με το όνομα του αγνώστου στην Ελλάδα απόδημου Έλληνα Δημητρίου Ηλιάδη να καταγράφεται ως ενός εκ των τριών ιδρυτών.

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο που συνοδεύει τις εικόνες είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες ελήφθησαν από τις κάτωθι πηγές:

• Critica Digital
• Opiniones en Libertad
• Εφημερίδα - Το Έθνος
• Εφημερίδα - La Nacion
• http://www.lacapitalmdp.com

Φωτογραφίες:

• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος καθώς οι συνθέσεις / αντιπαραβολές ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.