Ο ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ ΤΟΥ ΧΑΡΙΔΗΜΟΥ

Το θέατρο σκιών, στη σύγχρονη εποχή, έχει σαφέστατα απολέσει το λαϊκό μαζικό χαρακτήρα που το χαρακτήριζε προ αρκετών δεκαετιών, όντας ένας από τους ελάχιστους διαθέσιμους τρόπους διασκέδασης κυρίως μικρών παιδιών. Ήταν τότε που μάντρες, θέατρα, πλατείες και αλάνες έσφυζαν από μικρούς και μεγάλους για να δουν λίγο ... "Καραγκιόζη", σε εποχές δύσκολες, διαφορετικές και πλέον πολύ μακρινές. Βασιζόμενο ουσιαστικά στα ελκυστικά "παιχνίδια" του φωτός με τις σκιές, το θέατρο σκιών αποτελεί ένα από τα πλέον αρχαία είδη θεατρικού θεάματος, με τις ρίζες του να "χάνονται" - σύμφωνα με αρκετούς μελετητές - στα βάθη της Ανατολής.

Στην Ελλάδα και στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο έχουν υπάρξει και διακριθεί πολλοί αξιόλογοι και αξιομνημόνευτοι καραγκιοζοπαίκτες. Ειδικότερα στον Πειραιά, το επώνυμο εκείνο που διαθέτει τη δική του ξεχωριστή ιστορική διαδρομή στο χώρο του θεάτρου των σκιών, όντας άμεσα συνδεδεμένο με την πόλη του Πειραιώς, είναι εκείνο του Χαρίδημου.

Πασσαλιμάνι - "Ερμής" Θέατρον Σκιών Καραγκιόζης Χρη. Χαρίδημος - Πειραιάς

Ο Χρήστος Χαρίδημος (1895-1970) γεννήθηκε στην Αθήνα των τελών του 19ου αιώνα, στη συνοικία του Αγίου Παύλου, πλησίον του Σιδηροδρομικού Σταθμού Λαρίσης. Η ενασχόλησή του με το θέατρο σκιών ξεκίνησε πολύ νωρίς, δίδοντας την πρώτη του παράσταση "Καραγκιόζη" κατά το έτος 1912, στα Μέθανα, όντας μόλις 17 ετών. Την ίδια χρονιά, ο Χρήστος Χαρίδημος, ακολουθώντας την κλίση του, πραγματοποίησε μια περιοδεία ως επαγγελματίας καραγκιοζοπαίκτης σε όλη την Ελλάδα. Η πρώτη επαφή του με τον Πειραιά του Μεσοπολέμου έγινε εργαζόμενος για μια θερινή σεζόν στο θέατρο Διονυσιάδη, στο χώρο όπου αργότερα θα λειτουργούσε ο κινηματογράφος "Σπλέντιτ", πλησίον της πλατείας Κανάρη, στο Πασαλιμάνι. Την εποχή εκείνη, στον Πειραιά οι πλέον γνωστοί καραγκιοζοπαίκτες ήταν ο Γεώργιος Κουτσούρης, πριν από αυτόν ο Δεδούσαρος απέναντι από τον Όμιλο Ερετών καθώς και ο Ιωάννης Μώρος στη Φρεαττύδα, πλησίον του γνωστού καφενείου του Φανού. 

Κατά το έτος 1923 (κατ'άλλους το 1925), ο Χαρίδημος απέκτησε σταθερή επαγγελματική στέγη στο θέατρο "Ερμής", δημιουργώντας ένα μόνιμο καραγκιοζοθέατρο, επί της παραλιακής ακτής Τρύφωνος Μουτζόπουλου στον αριθμό "32", στο λιμάνι της Ζέας (Πασαλιμάνι), απέναντι ακριβώς από το λεμβαρχείο του Ομίλου Ερετών. 

Ακτή Μουτζοπούλου 32 - Θέατρο Ερμής

Το Θέατρο "Ερμής", ευρισκόμενο παραπλεύρως του καφέ-ζαχαροπλαστείου που διατηρούσε ο ίδιος ο Χρήστος Χαρίδημος, διέθετε 220 ξύλινα καθίσματα για ενήλικες και 120 θέσεις σε μαδέρια για τα μικρά παιδιά. Αξιοσημείωτο το γεγονός πως στο καφέ-ζαχαροπλαστείο του Χ. Χαρίδημου σύχναζαν πολλές γνωστές προσωπικότητες του Πειραιώς και όχι μόνο.

Το έργο του Χρήστου Χαρίδημου αναγνωρίστηκε δεόντως τόσο από το κοινό όσο και από τους μελετητές του θεάτρου σκιών οι οποίοι τον ανέδειξαν κατά τη δεκαετία 1923-1933 ως "Πρύτανη των καραγκιοζοπαιχτών"! Αξιομνημόνευτο είναι το γεγονός πως ο Χρήστος Χαρίδημος εμφανίστηκε προπολεμικά σε όλες τις συνοικίες του Πειραιά, αλλά και εκτός ορίων Πειραιά. 

Έτος 1926 - Μικρόν Ζάππειον - Καραγκιοζοπαίκτης Χαρίδημος

Καφφενείον Σύνταγμα - Πειραιεύς - Ο Καραγκιοζοπαίκτης Χαρίδημος

Κατά την περίοδο από το 1933 έως το 1938, ο Χαρίδημος εργάστηκε εκ νέου στην πλατεία του Πασαλιμανίου, στο χώρο όπου μετέπειτα λειτούργησε το θέατρο "Ολύμπια" (σσ. στη σημερινήσ συμβολή των οδών Γρηγορίου Λαμπράκη και Σωτήρος Διός, στην πλατεία που υπάρχει σήμερα έναντι του παλαιού ΥΕΝ). Από το 1938, ο Χαρίδημος επέστρεψε στο θέατρο έναντι του Ομίλου Ερετών όπου εργάστηκε μέχρι το 1949, χρονιά κατά την οποία συνταξιοδοτήθηκε από το Ταμείο Συντάξεως Ηθοποιών.

Θέατρον Σκιών "Ερμής" - Χαρίδημος - Έναντι Λεμβαρχείου Πασσαλιμάνι (Έτος 1941 - Κατοχή)

Ο βομβαρδισμός του Πειραιά το 1944 βρήκε τον Χαρίδημο να εργάζεται στο θέατρο "Ηλύσια" με χρήση ασετυλίνης ελλείψει ηλεκτρικού ρεύματος ενώ, μετά τους καταστρεπτικούς βομβαρδισμούς της πόλεως, κατέφυγε για λίγο διάστημα στο Μοσχάτο, όπου έδιδε παραστάσεις σε ένα καφενείο και αργότερα, την ίδια περίοδο, στον κινηματογράφο "Ελλάς", στην οδό Αθηνάς σε συνεργασία με τον επίσης γνωστό καραγκιοπαίκτη Μόλλα. 

Ακτή Τρύφωνος Μουτζόπουλου - Θέατρο "Ερμής"

Μετά τη συνταξιοδότηση του Χρήστου Χαρίδημου, η διεύθυνση και η λειτουργία του θεάτρου "Ερμής" πέρασαν στα χέρια ενός εκ των έξι υιών του, του Γιώργου Χαρίδημου ή Χαρίτου (1924-1996). Ο Γιώργος Χαρίδημος, γεννημένος σχεδόν στην κυριολεξία μέσα στον μπερντέ του πατέρα του Χρήστου Χαρίδημου στο Άλσος της Κηφισιάς, αγάπησε υπερβολικά το θέατρο σκιών και ξεκίνησε να δίδει παραστάσεις για τους φίλους του και τα παιδιά της γειτονιάς του όντας μόλις 8 χρονών. Την πρώτη του επαγγελματική παράσταση ο Γιώργος Χαρίδημος την έδωσε το 1942, σε ηλικία 18 ετών, στο καφενείο "Πανελλήνιο", στο Χατζηκυριάκειο. Από το 1942 έως το 1949, ο νεαρός Γιώργος θήτευσε δίπλα στον πατέρα του, εργαζόμενος στο θέατρο "Ερμής", όντας αρχικά ο βοηθός του στις παραστάσεις και αργότερα δίδοντας ο ίδιος τις απογευματινές παραστάσεις με τον Χρήστο Χαρίδημο να κάνει τις βραδινές. 

Στο πλάι του πατέρα του, ο Γιώργος Χαρίδημος ανέπτυξε το ταλέντο του, μιμήθηκε πολλές φωνές, κατασκεύασε φιγούρες, ζωγράφισε σκηνικά. Μετά τη συνταξιοδότηση του Χρήστου Χαρίδημου, ο Γιώργος Χαρίδημος, όπως προαναφέραμε, ανέλαβε το θέατρον "Ερμής" στο Πασαλιμάνι και εργάστηκε εκεί έως το έτος 1959, οπότε το εν λόγω θέατρο κατεδαφίστηκε για να οικοδομηθεί η πολυκατοικία που υφίσταται στο σημείο μέχρι τις ημέρες μας. 

Το θέατρον σκιών "Ερμής" όπως καταγράφηκε φωτογραφικά περί τα μέσα της δεκαετίας του 1950, λίγα χρόνια προ της κατεδαφίσεώς του, δια χειρός Ανδρέα Εμπειρίκου.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1950, ο Γιώργος Χαρίδημος βρέθηκε σε μια συνεχή αναζήτηση στέγης για το θέατρο σκιών το. Αρχικά, κατά την περίοδο 1958-1959 βρέθηκε στην οδό Παρνασσού στον Καραβά της Νίκαιας, όπου ένας κινηματογράφος μετατράπηκε σε καραγκιοζοθέατρο με την επιγραφή "Εδώ ο Χαρίδημος με το οικογενειακό θέατρο σκιών" να ξεχωρίζει από μακρυά. Από το 1959 έως το 1961 δραστηριοποιήθηκε στο ομώνυμο θεατράκι στο συνοικισμό του Απολλωνα ενώ παράλληλα εκλέχθηκε για πρώτη φορά πρόεδρος του Σωματείου Ελλήνων καλλιτεχνών Θεάτρου Σκιών, θέση στην οποία επανεξελέγη άλλες δύο φορές. Αργότερα, κατά την περίοδο 1961-1965, ο Χαρίτος δημιούργησε τη "Χαρούμενη Ακτή", πλησίον της Σχολή Ναυτικών Δοκίμων στην Πειραϊκή, ενώ κατά τους χειμερινούς μήνες εμφανιζόταν στο θέατρο Παπά. 

Έτος 1961 - Ο Καραγκιόζης του Χαρίδημου (Τέρμα Πειραϊκής)

Έτος 1961 - Ο Καραγκιόζης του Χαρίδημου (Τέρμα Πειραϊκής)

Έτος 1963 - Θέατρον Σκιών (Τέρμα Πειραϊκής) - Γ. Χαρίδημος

Από το 1965 έως και το 1969, ο Χαρίδημος μετακόμισε στο θέατρο του Αλέκου Χρυσοστομίδη στα Ταμπούρια του Κερατσινίου, γνωρίζοντας πρωτοφανή επιτυχία, κόβοντας κατά μέσο όρο 1.300 εισιτήρια τη βραδιά! 

Θέατρο Χρυσοστομίδη - Ταμπούρια (Κερατσίνι)

Από το 1969 και για σχεδόν είκοσι χρόνια, ο Γιώργος Χαρίδημος δραστηριοποιήθηκε στην Πλάκα, όπου μετέτρεψε μια μάντρα οικοδομών στο γραφικό θεατράκι 150 θέσεων με την ονομασία "Το Φανάρι του Διογένη". Το θεατράκι της Πλάκας σταμάτησε την λειτουργία του άκομψα στις 29 Σεπτεμβρίου 1987, όταν ο Χαρίδημος κλήθηκε να το εγκαταλείψει ώστε να διαμορφωθεί ο χώρος σε ... πιτσαρία. Ο ίδιος έλεγε χαρακτηριστικά: "Μετά το πάθημα αυτό δεν έχω κουράγιο... Όταν έκλεισε το θεατράκι αρρώστησα από τη στεναχώρια μου, περπάταγα και παραμιλούσα, ήταν η ώρα της παράστασης και έπαιζα Καραγκιόζη. Με πείραξε γιατί μου είχαν τάξει πολλά, αλλά ήταν ψέματα". Ο Γιώργος Χαρίδημος, με την ανεκτίμητη συνεισφορά στο λαϊκό θέατρο σκιών για πάνω από 50 χρόνια, έφυγε από τη ζωή στις 11 Απριλίου του 1996 και κηδεύτηκε δημοσία δαπάνη στο νεκροταφείο της Αναστάσεως. 

"Όσο άκουγα γέλιο ενθουσιαζόμουν και δημιουργούσα. Όταν άκουγα γέλιο, εγώ πέταγα πίσω από τον μπερντέ. Ο κόσμος ήταν ο θησαυρός και τα πλούτη μου. Φρόντιζα με τον τρόπο μου και την τέχνη μου να συμμετέχει ο θεατής".

Γιώργος Χαρίδημος ή Χαρίτος

Ο εν Πειραιεί γεννηθείς κατά το έτος 1941 Σωτήρης Χαρίδημος, αδελφός του Γιώργου Χαρίδημου, ανδρώθηκε στο Πασαλιμάνι, στην Πειραϊκή και την Καλλίπολη ανάμεσα στις εναλλαγές των φωνών του πατέρα του Χρήστου και του αδελφού του και στα χειροκροτήματα των θεατών. Παρόλο που ο ίδιος δεν κατάφερε λόγω των ιδιότυπων νέων συνθηκών στα μέσα ψυχαγωγίας να σταδιοδρομήσει ως καραγκιοζοπαίκτης στα χνάρια του πατέρα του και του αδελφού του, διακρίθηκε ως σκηνογράφος, κατασκευαστής φιγούρων θεάτρου σκιών - με τον παραδοσιακό εδώ και 110 χρόνια τρόπο με χρήση δέρματος, χαρτονιού και ζελατίνης - αλλά και ως συγγραφέας σχετικών βιβλίων. Μετά και τη συνταξιοδότησή του, ο Σωτήρης Χαρίδημος αφιερώθηκε απόλυτα στο Θέατρο Σκιών με εκθεσιακή δραστηριότητα και συμμετοχές σε πολιτιστικές εκδηλώσεις, σε προγράμματα Λαϊκής Επιμόρφωσης του Δήμου Αθηναίων κατασκευής φιγούρας και σκηνικών, συνεχίζοντας κατ'αυτόν τον τρόπο την τέχνη του πατέρα του και του αδελφού του.

Στο Μουσείο - Θέατρο Σκιών Χαρίδημος φιλοξενείται στο παλαιό εργοστάσιο της πιλοποιίας Πουλόπουλου (Πίλ-Πούλ) - νυν Πολιτιστικό Κέντρο Μελίνα Μερκούρη, επί της οδού Ηρακλειδών 66 και Θεσσαλονίκης στο Θησείο, παρουσιάζονται 900 περίπου εκθέματα, έργα των Χρήστου, Γιώργου και Σωτήρη Χαρίδημου ενώ δίδονται και παραστάσεις από διάφορους καλλιτέχνες. Στο εκθεσιακό υλικό του Μουσείου Θεάτρου Σκιών περιλαμβάνονται χνάρια κατασκευής επαγγελματικής φιγούρας και σκηνικών του Θεάτρου Σκιών σε χαρτί, χρονολογούμενα από το 1925 μέχρι το 1955, σκηνικά από χαρτόνι και συνδυασμούς χαρτονιού με διαφανείς κόλλες ή δέρμα ή ζελατίνα (1925 - 1980), καθώς και σκηνικά ζωγραφισμένα σε πανί, κοπιδιαστές (σκαλιστές) προπολεμικές επαγγελματικές φιγούρες από χαρτόνι, φιγούρες από δέρμα ή ζελατίνα (1965 - 2000), διάφορα εργαλεία κατασκευής φιγούρας που χρησιμοποιούσαν οι Χαρίδημοι, χρηστικά αντικείμενα της τέχνης του καραγκιοζοπαίχτη (κοπίδια, ψαλίδια, ροκάνες, μπουρούδες, κουδούνια, σούστες, κ.α.). Το εκθεσιακό υλικό συμπληρώνουν 89 τίτλοι βιβλίων, μπροσούρων και περιοδικών, πλήθος δημοσιευμάτων, cartes postales, φωτογραφίες καθώς και πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό. Στην προσπάθεια αυτή συμμετέχει και ο υιός του Σωτήρη Χαρίδημου, Χρήστος Σ. Χαρίτος ή Χαρίδημος, με το επώνυμο των Χαρίδημων να περνάει κατ'αυτόν τον τρόπο σε μια τρίτη γενιά προσφοράς στο λαϊκό θέατρο σκιών.

Διαβάστε σχετικά θέματα:

Ο Χαρίδημος στο "Σινεάκ"

Σταύρακας: Ο Πειραιώτης μάγκας του Θεάτρου Σκιών

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες ελήφθησαν από τις κάτωθι πηγές:

• Μουσείο Θεάτρου Σκιών Χαρίδημος
• http://www.haridimos.gr/
• Τύπος Εποχής

• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.