Η ΞΕΧΑΣΜΕΝΗ ΠΙΝΑΚΙΔΑ ΣΤΗΝ ΟΔΟ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΗ ΚΑΙ Ο ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΡΕΠΟΥΛΗΣ

Βαδίζοντας στα "ορεινά" του πάλαι ποτέ προσφυγικού συνοικισμού της νέας Καλλιπόλεως, στο υψηλότερο ίσως σημείο της Πειραϊκής Χερσονήσου, πλησίον του παλαιού Σηματώρειου (Σηματολόγου) της πόλεως στη θέση που αναφερόταν ως "Σταυρός", φθάνουμε στο "πλάτωμα" που δημιουργείται στη συμβολή των οδών Ηρακλειδών, Παπανικολή, Φλέσσα και Ζαΐμη. 

Στο ως άνω σημείο, ο φωτογραφικός φακός καταγράφει το κάτωθι εικονιζόμενο ισόγειο τρίφατσο εγκαταλειμμένο κτίριο, το οποίο στέκει επί των οδών Ηρακλειδών, Φλέσσα και Παπανικολή. 

Εντύπωση προκαλεί το γεγονός πως, στο τμήμα του κτιρίου που βρίσκεται επί της οδού Παπανικολή, υπάρχει αναρτημένη η κάτωθι σκουριασμένη πινακίδα η οποία καταγράφει τον συγκεκριμένο δρόμο - ήτοι την οδό Παπανικολή - ως οδό Εμμανουήλ Ρέπουλη!

• Εμμανουήλ Ρέπουλης

Ο Εμμανουήλ Ρέπουλης (Κρανίδι, 1863 - Κρανίδι,14 Μαΐου 1924) υπήρξε ένας διακεκριμένος δημοσιογράφος και πολιτικός των τελών του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα. Γεννημένος στο Κρανίδι Αργολίδος, ο Ρέπουλης, αφού ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές του σπουδές στο Ναύπλιο και στην Αθήνα, φοίτησε εν συνεχεία στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, ξεκινώντας παράλληλα  την επαγγελματική του διαδρομή ως δημοσιογράφος - εργαζόμενος αρχικά διορθωτής στην εφημερίδα "Καθημερινή" (1889). 

Εμμανουήλ Ρέπουλης

Ο Εμμανουήλ Ρέπουλης, ως δημοσιογράφος συνεργάστηκε με πολλές γνωστές εφημερίδες της εποχής (Ακρόπολις, Εστία, Νέον Άστυ, Σκριπ) και περιοδικά, αναπτύσσοντας μεγάλη και πρωτοφανή δράση, κατακρίνοντας μέσα από τα πύρινα άρθρα του τις παλαιοκομματικές μεθόδους των καιρών του, τη βία της τότε χωροφυλακής, την στρατοκρατία και τις παρεκτροπές των φιλοβασιλικών αξιωματικών και τα κακώς κείμενα της Ελλάδος των τελών του 19ου αιώνα. Ο Εμμανουήλ Ρέπουλης πολιτευόμενος εκλέχθηκε για πρώτη φορά βουλευτής Ερμιονίδος κατά το έτος 1899, με το κόμμα του Γεωργίου Θεοτόκη κάνοντας αισθητή την παρουσία του στο Ελληνικό Κοινοβούλιο. Επανεκλέχθηκε στις εκλογές του 1905, εντάχθηκε στην επονομαζόμενη "Ομάδα των Ιαπώνων" υπό τον Στέφανο Δραγούμη την επόμενη χρονιά (1906) ενώ, από το 1910 συντάχθηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο, εξελισσόμενος σε Υπαρχηγό του Κόμματος των Φιλελευθέρων. Επί των ημερών Ελευθερίου Βενιζέλου, στα δύσκολα χρόνια του Εθνικού Διχασμού, ο Ρέπουλης διατέλεσε Υπουργός των Εσωτερικών (1910-1915 και 1917-1920), Υπουργός Οικονομικών (1915), Γενικός Διοικητής Μακεδονίας και Αντιπρόεδρος της Κυβερνήσεως. Μετά τη δολοφονική απόπειρα κατά του Βενιζέλου τον Ιούνιο του 1920, ο εκτελών χρέη Αντιπροέδρου της Κυβερνήσεως Εμμανουήλ Ρέπουλης διέταξε τη φυλάκιση όλων των επιφανών αντί-βενιζελικών πολιτικών - υπό το πρόσχημα της προστασίας τους από τυχόν αντίποινα. Εν τέλει, μετά την ήττα της βενιζελικής παράταξης στις εκλογές του Νοέμβρη του 1920, ο Ρέπουλης ακολούθησε τον Βενιζέλο στην αυτοεξορία του στο Παρίσι. Με την επάνοδό του στην Ελλάδα, επανεκλέχθηκε βουλευτής το 1923, αλλά δεν προσήλθε ποτέ στη Βουλή για λόγους υγείας. 

• Η οδός Σωτήρος, ο Ρεπούλης και ο McEnzie King

Αξιομνημόνευτο είναι το γεγονός πως ο προαναφερθείς Εμμανουήλ Ρέπουλης, επί ημερών των κυβερνήσεων του Ελευθερίου Βενιζέλου κατά τη δεύτερη δεκαετία του 20ου αιώνα, κατερχόταν συχνότατα εν Πειραιεί υπό την ιδιότητα του Υπουργού των Εσωτερικών προς επίλυση διαφόρων θεμάτων. Οι διάφορες επισκέψεις του Ε. Ρέπουλη καταγράφονται σε πάμπολλες σχετικές αναφορές στον Τύπο της εποχής. 

Αναφορές στον Εμμανουηλ Ρέπουλη από τον Τύπο της εποχής

Στην παρακάτω ασπρόμαυρη φωτογραφία από το καλοκαίρι του έτους 1917, ο Εμμανουήλ Ρέπουλης προλογίζει τον επερχόμενο Ελευθέριο Βενιζέλο στο συγκεντρωμένο πλήθος από τον εξώστη του εν Πειραιεί Δημαρχείου (Ωρολόγιον) με φόντο το Δημοτικό Θέατρο της πόλεως, το Μέγαρο Σπυράκη και τον Τινάνειο Κήπο. Βρισκόμαστε στα δύσκολα χρόνια του Εθνικού Διχασμού, μετά τα Νοεμβριανά του 1916, με το λιμάνι του Πειραιά να βιώνει τον δεύτερο ναυτικό αποκλεισμό - κατοχή από τις γαλλικές δυνάμεις, μετά από αυτόν της περιόδου 1854-1857. 

Φωτογράφος: Pierre Machard - Πηγή: Αρχείο Γαλλικής Εθνικής Βιβλιοθήκης

Τον Οκτώβριο του 1917, ο άκρως βενιζελικός τότε Δήμαρχος του Πειραιώς Αναστάσιος Παναγιωτόπουλος (Λάβδας Ηλείας 1859 - 22 Οκτωβρίου 1939) και το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης αποφάσισαν να τιμήσουν τον εν ζωή ακόμη Εμμανουήλ Ρέπουλη - ο οποίος είχε φροντίσει για την οικονομική ενίσχυση / σωτηρία του υπό χρεωκοπία Δήμου Πειραιώς με το ποσό των 2.000.000 δραχμών - μετονομάζοντας την οδό Σωτήρος Διός (η οποία σε διάφορες πηγές αναφερόταν και ως οδός Σωτείρας ή και οδός Σωτήρας) σε οδό Εμμανουήλ Ρέπουλη. Προς επιβεβαίωση των παραπάνω, πράγματι, στις σελίδες του Μέγα Οδηγού της πόλης του Πειραιώς της περιόδου 1929-1930, η οδός Εμμανουήλ Ρέπουλη καταγράφεται ως "πρώην οδός Σωτείρας, από λεωφόρο Μιαούλη μέχρι Μουνιχία". 

Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και την Κατοχή, τον Νοέμβριο του 1947, η οδός Εμμανουήλ Ρέπουλη μετονομάστηκε εκ νέου, αυτή τη φορά σε οδό Μάκενζυ Κίνγκ, προς τιμήν του Καναδού Πρωθυπουργού William Lyon Mcenzie King, ονομασία η οποία διατηρήθηκε μέχρι το έτος 1961, όταν η οδός Σωτήρος Διός ανέκτησε την αρχική της ονομασία την οποία κρατά μέχρι τις ημέρες μας.

Έτος 1950 - Οδός Μάκενζυ Κίνγκ

• Η οδός Παπανικολή

Ας επανέλθουμε όμως στο αρχικό έναυσμα για τη συγγραφή του παρόντος αφιερώματος και στην παρουσία της πολυκαιρισμένης πινακίδας με το όνομα του Εμμανουήλ Ρέπουλη στα "ορεινά" της Καλλιπόλεως. 

Η οδός Παπανικολή, η οποία τιμά με την ονομασία των Ψαριανό πυρπολητή του Εθνικό-απελευθερωτικού Αγώνα του 1821 Δημήτριο Παπανικολή, υφίσταται με αυτήν την ονομασία από τα τέλη του 19ου αιώνα, όπως πιστοποιείται σε σχετικό χάρτη του Πειραιώς του έτους 1896.

Στον Πλήρη Οδηγό του Πειραιώς του 1906-1907, η οδός Παπανικολή καταγράφεται ως "εν τη συνοικία Αγίου Βασιλείου".

Ενδεικτικό ιστορικό τεκμήριο από τον Τύπο του έτους 1908:

Έτος 1908 - Πυρκαγιά στη συμβολή των οδών Φραγγιάδου (Φραγκιάδων) και Παπανικολή

Στον Μέγα Οδηγό της πόλης του 1929-1930, η οδός Παπανικολή ορίζεται ως "παράλληλη της οδού Κοτζιαδών" ενώ στον Νέο Πλήρη Οδηγό Αθηνών-Πειραιώς, Περιχώρων και Συνοικισμών του 1931-1932 καταγράφεται ως "από ναόν Αγίου Βασιλείου έως Λατομεία"! Ομοίως, σε χάρτη της μεταξικής περιόδου, η οδός Παπανικολή άρχεται από τις ακτές της Πειραϊκής Χερσονήσου στην Τερψιχόρη και τερματίζει στη συμβολή με την οδό Ηρακλειδών στην Καλλίπολη. Μελετώντας τον Οδηγό Αθηνών-Πειραιώς, Περιχώρων και Συνοικισμών του 1947 καθώς και έτερο σχετικό μεταπολεμικό χάρτη του Πειραιώς της δεκαετίας του 1950, πιστοποιούνται ξανά τα ως άνω ως προς τη θέση της υπό εξέτασιν οδού Παπανικολή. Τέλος, σχετική έρευνα σε αντίστοιχους Οδηγούς με καταλόγους των Οδών του Πειραιώς από τη δεκαετία του 1960, δεν έδωσαν κάποια εξήγηση για την παρουσία της πινακίδας που αναφέρει "Οδός Εμμανουήλ Ρέπουλη" στην Καλλίπολη του Πειραιώς.

Ως εκ τούτου, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα πως μάλλον πρόκειται για λάθος τοποθέτηση πινακίδας η οποία όμως παραμένει λανθασμένα αναρτημένη επί δεκαετίες στο ίδιο σημείο! 

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων.

Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• Βιβλιοθήκη Γαλλικού Υπουργείου Πολιτισμού
• "Οδωνυμικά του Πειραιά", Μάρω Βουγιούκα / Βασίλης Μεγαρίδης, Εκδόσεις Φιλιππότη, 1996
• Τύπος Εποχής - Συλλεκτικοί Χάρτες - Οδηγοί Πόλεως

Φωτογραφίες:

• Οι ιστορικές φωτογραφίες παρατίθενται για εκπαιδευτικούς σκοπούς - κάθε νόμιμο δικαίωμα ανήκει στους νομίμους κατόχους αυτών.
• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.