Η "ΠΑΓΟΔΑ" ΤΟΥ ΟΛΠ

Ο Σταθμός Επιβατών του Αγίου Νικολάου πλησίον της ομώνυμης εκκλησίας και του Τελωνείου στο κεντρικό λιμάνι του Πειραιά αποτελεί σήμερα ένα ακόμη αναξιοποίητο και εγκαταλειμμένο κτίριο της πόλης, το οποίο αρκετοί Πειραιώτες και μη αναγνωρίζουν και αποκαλούν ακόμη ως "Εκθεσιακό Κέντρο ΟΛΠ" ή απλώς "Παγόδα", ονομασία που προέκυψε λόγω της ιδιόμορφης αρχιτεκτονικής κατασκευής του.

Το κτίριο του Σταθμού Επιβατών του Αγίου Νικολάου αποτελεί έργο των αρχιτεκτόνων Ιωάννη Λιάπη (1922-1993) και Ηλία Σκρουμπέλου (1921-2006) και οικοδομήθηκε κατά την περίοδο 1962-1969 από τον Οργανισμό Λιμένος Πειραιώς (ΟΛΠ) με πλήρη αναμόρφωση της περιοχής των πάλαι ποτέ Καρβουνιάρικων του Πειραιά.

Οι προαναφερθέντες Λιάπης και Σκρουμπέλος, οι οποίοι κέρδισαν το πρώτο βραβείο του σχετικού αρχιτεκτονικού διαγωνισμού το 1962, είχαν καταθέσει μια πλήρη πρόταση στην οποία το συγκεκριμένο υπό εξέταση κτίριο αποτελούσε τμήμα ενός ευρύτερου σχεδίου εκσυγχρονισμού του κεντρικού λιμένος Πειραιά το οποίο περιελάμβανε συν τοις άλλοις άλλη μία πτέρυγα στην ίδια προβλήτα Βασιλέως Κωνσταντίνου στη θέση του σημερινού λιμεναρχείου, ένα κτίριο γραφείων και ένα κτίριο γραφείων και τελωνείου - έργα τα οποία ουδέποτε πραγματοποιήθηκαν.

Εξετάζοντας το ιστορικό πλαίσιο εκείνης της εποχής, είναι άξιο μνείας το γεγονός ότι μεταπολεμικά, κατά τη δεκαετία του 1950, το λιμάνι του Πειραιά αποτελούσε μεγάλο κέντρο εισερχόμενου τουρισμού με την επίσκεψη μεγάλων υπερωκεάνιων πλοίων από διάφορα μέρη της Ευρώπης και της Αμερικής, αλλά και σημείο αναφοράς του εξερχόμενου μεταναστευτικού ρεύματος προς τις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Αυστραλία. Με βάση αυτές τις αυξημένες ανάγκες των καιρών, το λιμάνι του Πειραιά φάνταζε μικρό - με αποτέλεσμα τα μεγάλα κρουαζιερόπλοια είτε να μένουν στα ανοιχτά του λιμανιού του Πειραιά είτε στον φαληρικό όρμο - και φτωχό σε υποδομές. Ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός του 1962 προσδοκούσε να καλύψει αυτό ακριβώς το κενό στις υποδομές του κεντρικού λιμένος πλην όμως, όταν πλέον ολοκληρώθηκε το έργο του Επιβατικού Σταθμού στα τέλη της δεκαετίας του 1960, το έντονο μεταναστευτικό ρεύμα είχε πλέον καταλαγιάσει ενώ η παγκόσμια τάση στις κρουαζιέρες είχε ως σημείο αναφοράς τοποθεσίες σε άλλα κράτη εντός και εκτός Μεσογείου. 

Παρόλα ταύτα, το παραλληλόγραμμο κτίριο 185 μέτρων μήκους και 51 μέτρων πλάτους του νέου Επιβατικού Σταθμού του Αγίου Νικολάου, εγκαινιάστηκε επίσημα το φθινόπωρο του 1967 και αποτέλεσε σημείο αναφοράς του κεντρικού λιμένος Πειραιώς με τη ξεχωριστή και πρωτοποριακή αρχιτεκτονική του και κυρίως με την ιδιότυπη στέγη του. Βέβαια, όπως ήταν φυσικό, ο Επιβατικός Σταθμός εξ'αρχής λειτούργησε ελάχιστα για τη χρήση για την οποία σχεδιάστηκε και οικοδομήθηκε. 

Στο ετήσιο περιοδικό Αρχιτεκτονικά Θέματα του έτους 1971 υπάρχει μια ολόκληρη σειρά σχεδίων, ντοκουμέντων αλλά και φωτογραφιών από το εξωτερικό αλλά και από το εσωτερικό του νεόδμητου τότε κτιρίου: 

Σύμφωνα με τα σχέδια των δυο αρχιτεκτόνων, στο ισόγειο επίπεδο του κτιρίου βρίσκονταν χωροθετημένες οι αίθουσες διακίνησης εμπορευμάτων και οι υπηρεσίες εκτελωνισμού. Στα ανώτερα επίπεδα κινούνταν οι επιβάτες, με πρόσβαση από την πλευρά του αστικού μετώπου του Αγίου Νικολάου, όπου είχε κατασκευαστεί ένας μεγάλος υπαίθριος χώρος οργανωμένης στάθμευσης οχημάτων τον οποίον διακρίνουμε σε πολλές σχετικές φωτογραφίες εποχής.

Για την κίνηση των επιβατών εντός του επιβατικού σταθμού είχαν προβλεφθεί εκτός από κλιμακοστάσια και ηλεκτρικές κυλιόμενες σκάλες ενώ, η αντίστοιχη κίνηση εμπορευμάτων γινόταν μέσω ειδικών μεταφορικών ταινιών. Στο πρώτο επίπεδο του κτιρίου, εκεί όπου όπως προείπαμε γινόταν η κίνηση των επιβατών, υπήρχαν χώροι αναμονής, τελωνείο, καφέ, αναψυκτήρια, εστιατόρια, γραφεία τουρισμού ενώ στον υπόστεγο ανοικτό χώρο υπήρχαν μικρά καταστήματα, αναψυκτήριο και γραφείο ταχυδρομικών υπηρεσιών. Στο δεύτερο επίπεδο υπήρχε ειδικά διαμορφωμένος χώρος αποχαιρετισμού (σσ. όπως και στο παλαιό αεροδρόμιο του Ελληνικού) στο ανοικτό υπόστεγο τμήμα ενώ στο αντίστοιχο κλειστό τμήμα λειτουργούσαν επίσης εστιατόριο και αναψυκτήριο. 

Οι εσωτερικοί χώροι του Επιβατικού Σταθμού του Αγίου Νικολάου στον Πειραιά, για όσους θυμούνται, έμοιαζαν αρκετά ως προς την διαμόρφωση / διαρρύθμισή τους με τους αντίστοιχους χώρους του παλαιού Ανατολικού Αερολιμένα στο Ελληνικό, ενός έργου της ιδίας χρονολογικής περιόδου. 

Το έτος 1976 ο Επιβατικός Σταθμός του Αγίου Νικολάου φιλοξένησε για πρώτη φορά τη ναυτική έκθεση "Ποσειδώνια". 

Ποσειδώνια 1976 - Επιβατικός Σταθμός ΟΛΠ Αγίου Νικολάου (Πηγή: ΕΟΑ)

Μέχρι το έτος 1984, τα "Ποσειδώνια", των οποίων η διοργάνωση ταυτίστηκε με το λιμάνι του Πειραιά και με τον Επιβατικό Σταθμό του ΟΛΠ, αποτελούσαν την μοναδική έκθεση που λάμβανε χώρα στο σημείο αυτό.

Τελικά, το 1985 αποφασίστηκε η μόνιμη χρήση του κτιρίου του Επιβατικού Σταθμού ως Εκθεσιακού Κέντρου.

Πηγή: Getty Images

Διαφημιστική καταχώρηση της Εκθέσεως Συγχρόνου Κατοικίας η οποία έλαβε χώρα στον Πειραιά, στο Εκθεσιακό Κέντρο ΟΛΠ, από 25 Οκτωβρίου έως 4 Νοεμβρίου του 1985:

Την ίδια εποχή ξεκίνησαν τα πρώτα έργα ανάπλασης / αναδιαμόρφωσης του κτιρίου του Επιβατικού Σταθμού σε Εκθεσιακό Κέντρο και της πλατείας - πάρκου στη δυτική πλευρά, όπου εν τέλει κατασκευάστηκε μεγάλος υπόγειος χώρος στάθμευσης ο οποίος αντικατέστησε τον υπαίθριο χώρο στάθμευσης:

Αρχές δεκαετίας 1980

Στο κτίριο του Εκθεσιακού πλέον Κέντρου στεγάστηκαν διάφορες υπηρεσίες του ΟΛΠ μέχρι και το 1996-1997, οπότε και εγκαινιάστηκε το νέο Μέγαρο του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς επί της ακτής Ξαβερίου: 

Η σύγχρονη εικόνα του παλαιού Επιβατικού Σταθμού του ΟΛΠ είναι μάλλον αποκαρδιωτική: Μετά το 2004, οπότε και πραγματοποιήθηκαν για τελευταία φορά τα "Ποσειδώνια" στον Πειραιά, το κτίριο παραμένει ουσιαστικά ανεκμετάλλευτο, αναξιοποίητο και δίχως καμία συντήρηση.

Η ευκαιριακή ανάδειξη και εκμετάλλευση του θέματος της δήθεν αξιοποίησης του κτιρίου - άλλοτε ως ξενοδοχείο πέντε αστέρων και άλλοτε ως έδρα των Δικαστηρίων Πειραιά - από τοπικούς και μη δημαγωγούς καιροσκόπους - επαγγελματίες ψεύτες πολιτικάντηδες είναι απλά άλλο ένα τραγικό φαινόμενο των καιρών μας. 

Επί της ουσίας, ο παλαιός Επιβατικός Σταθμός του Αγίου Νικολάου, είναι άλλο ένα έργο της δεκαετίας του 1960 το οποίο έρχεται να προστεθεί στον μακρύ κατάλογο αναξιοποίητων ή ημιτελών έργων της ιδίας δεκαετίας στην πόλη του Πειραιά, όπως είναι ο Ουρανοξύστης (Πύργος - Έμπορο-ναυτιλιακό Κέντρο) του Πειραιά, το κτίριο-γιαπί στο οικόπεδο της Ραλλείου Σχολής και το Κέντρο Τεχνών στο οικόπεδο της παλαιάς επαύλεως Ζαχαρίου στην Καστέλα.

• Ο επιβατικός σταθμός του Αγίου Νικολάου κατά τον 21ο αιώνα

Ακολουθούν ορισμένες σύγχρονες φωτογραφίες του πρώην Επιβατικού Σταθμού / Εκθεσιακού Κέντρου του Ο.Λ.Π. από το 2008 έως τις ημέρες μας: 

Το εγκαταλειμμένο και αναξιοποίητο πρώην Εκθεσιακό Κέντρο του ΟΛΠ όπως καταγράφηκε φωτογραφικά κατά τις βραδινές ώρες, το καλοκαίρι του 2020. Αξιομνημόνευτο ότι στα πέριξ της κατασκευής, κατοικεί πλήθος αστέγων.

Ο αναξιοποίητος πρώην επιβατικός σταθμός του Αγίου Νικολάου όπως καταγράφηκε από τα σκαλιά της ομωνύμου εκκλησίας τον Νοέμβριο του έτους 2020:

Ο υπό εξέτασιν πρώην επιβατικός σταθμός του Αγίου Νικολάου όπως καταγράφηκε το χιονισμένο πρωινό της 16ης Φεβρουαρίου του έτους 2021:

 

 

 

Το υπό εξέτασιν κτίριο όπως καταγράφηκε στις αρχές Μαρτίου του έτους 2021:

 

 

Ο εγκαταλειμμένος πρώην Επιβατικός Σταθμός του Αγίου Νικολάου όπως καταγράφηκε φωτογραφικά στις αρχές του έτους 2022:

 

 

Πρωταπριλιά του έτους 2022, με αφρικανική σκόνη:

Απογευματάκι, μέσα Μαΐου του έτους 2022, στην ακτή Μιαούλη, με φόντο την "Παγόδα":

Αρχές Ιουνίου του έτους 2023 με τον σταθερά εγκαταλειμμένο και αναξιοποίητο πρώην Επιβατικό Σταθμό του Αγίου Νικολάου:

 

Το υπό εξέτασιν κτίριο όπως καταγράφηκε φωτογραφικά κατά τον μήνα Μάιο του έτους 2024:

Ανήμερα του Αγίου Νικολάου, 6 Δεκεμβρίου του 2024, με το Φ/Γ "Αιγαίον" πλαγιοδετημένο στα δυτικά του αναξιοποίητου κτιρίου:

Ο εγκαταλειμμένος πάλαι ποτέ επιβατικός σταθμός / εκθεσιακό κέντρο όπως καταγράφηκε στις αρχές Φεβρουαρίου του έτους 2025:

  

Τέλη Μαρτίου του έτους 2025, με την ιταλική φρεγάτα Carlo Margottini να βρίσκεται πλαγιοδετημένη στον προβλήτα του πάλαι ποτέ Επιβατικού Σταθμού του Αγίου Νικολάου:

 

Διαβάστε σχετικά θέματα:

Η ιστορία της διεθνούς ναυτιλιακής εκθέσεως "Ποσειδώνια"

Κάτω στα Καρβουνιάρικα

Στα Καρβουνιάρικα του Πειραιά (1949)

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• Αρχιτεκτονικά Θέματα - Ετήσια Επιθεώρηση, Τεύχος 5/1971 
• Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο (ΕΟΑ) 
• Τύπος Εποχής

Φωτογραφίες:

• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED). 
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο. 
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.