ΤΟ ΑΛΣΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΕΛΛΑ

Το Άλσος του Προφήτη Ηλία στο λόφο της Καστέλλας αποτελεί τον μοναδικό πνεύμονα "πρασίνου" της πόλης του Πειραιά. Με μια συνολική έκταση 27 στρεμμάτων και παρά τις "ατασθαλίες" των τελευταίων δεκαετιών που οδήγησαν σε συρρίκνωση τον υπό εξέτασιν χώρο πρασίνου, το άλσος το οποίο ορίζεται από τις οδούς Χανίων - Ρήγα Φεραίου - Ίδης - Σφακίων και Ηρακλείου προσφέρεται "θεωρητικά" - όντας ανοικτός και άνευ προφύλαξης / περίφραξης 24 ώρες το 24ώρο - για περίπατο, αναψυχή και ξεκούραση στη φύση.

Ακολουθώντας τη μοίρα της πλειοψηφίας των ούτως ή άλλως μετρημένων δημοσίων ελεύθερων χώρων στον Πειραιά, το άλσος του Προφήτη Ηλία του 21ου αιώνα χαρακτηρίζεται από απαξίωση / εγκατάλειψη, έλλειψη συντήρησης, βανδαλισμούς και βεβαίως απορρίμματα τα οποία αφήνουν πίσω οι νυχθημερόν άνευ παιδείας επισκέπτες του - διότι για την κατάντια του τόπου δεν φταίνε μονάχα οι διαχρονικά απούσες δημοτικές αρχές αλλά και οι "κακοί" απαίδευτοι πολίτες. 

Σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται σε επίσημες πηγές, το φυτικό υλικό του Άλσους του Προφήτη Ηλία αποτελείται από δέντρα δασικά (κυρίως χαλέπιο Πεύκη, Κουκουναριά, Πεύκη τύπου Θάσου, Κυπάρισσο κλπ) σε ποσοστό 80% και δέντρα καλλωπιστικά και θάμνους (πικροδάφνες και αγγελικές) σε ποσοστό σχεδόν 20%. Το σύνολο του φυτικού υλικού χαρακτηρίζεται σχεδόν από μονοκαλλιέργεια και ξηρόφυτο πράσινο μέτριας πυκνότητας.

Το άγριο και πετρώδες υπέδαφος του όρους της Καστέλλας ή όρους Μουνιχίας, όπως ήταν γνωστό παλαιότερα, είναι εμφανές σε αρκετά σημεία του άλσους του Προφήτη Ηλία. 

Δοθείσης της ευκαιρίας, αξίζει να σημειώσουμε πως στην κορυφή του λόφου της Καστέλλας, υφίστατο κατά τα αρχαιοελληνικά χρόνια φρούριο το οποίο χρησίμευε ως Ακρόπολη του αρχαίου Πειραιώς. Ο φρούραρχος Πειραιώς, ίλαρχος Γ. Αγγελόπουλος στο έργο του "Στατιστική Πειραιώς" (1852) είναι κατατοπιστικός καταγράφοντας τα αρχαία ερείπια της τότε πόλεως στα οποία συμπεριλαμβάνει τόσο τα ερείπια της αρχαίας Ακροπόλεως της Μουνιχίας όσο και τα ερείπια του αρχαίου Διονυσιακού Θεάτρου: "Ίχνη τινά του συνεχώς υπό των συγγραφέων αναφερομένου Διονυσιακού θεάτρου και λείψανα αρχαίου φρουρίου, όπερ το πάλαι εχρησίμευεν ως Ακρόπολις του Πειραιώς ευρίσκονται δ'αυτά επί του λόφου της Μουνυχίας, του νυν Καστέλι ονομαζομένου, όστις υψούται αριστερά του εξ Αθηνών κατερχομένου και τα μεν ίχνη του Διονυσιακού θεάτρου σώζονται επί της βορειοδυτικής πλευράς του λόφου, τα δε λείψανα του φρουρίου επί της κορυφής του."

Μετά την ανασύσταση της πόλεως του Πειραιώς κατά τον 19ο αιώνα, η εξάπλωση προς τον λόφο της Καστέλλας "άργησε" λόγω κυρίως της ιδιομορφίας του εδάφους του υψώματος. Προς τα τέλη του 19ου αιώνα και πιο συγκεκριμένα στα 1876 καταγράφεται επίσημο "Ρυμοτομικόν Διάγραμμα της συνοικίας και πόλεως Πειραιώς κατά την Ακρόπολιν της Μουνιχίας". Αργότερα καταγράφονται το Βασιλικό Διάταγμα 28.11.1889 "περί εγκρίσεως αποσπάσματος του Σχεδίου Πόλεως Πειραιώς" - ΦΕΚ 291/29.11.1889, καθώς και πολλές αναθεωρήσεις / τροποποιήσεις όπως ενδεικτικά αναφέρουμε αυτή της 3ης Σεπτεμβρίου του 1890 "περί τροποποιήσεως του Σχεδίου της Πόλεως Πειραιώς κατά την Καστέλλα" και της 22ης Ιουλίου του 1898 "περί τροποποιήσεως του Σχεδίου της Πόλεως Πειραιώς κατά τη συνοικία Δεξαμενής". Στο παρακάτω τοπογραφικό έχουν επισημανθεί οι τοποθεσίες του Πυροβολείου της Καστέλλας (εκεί όπου σήμερα το Βεάκειο Θέατρο), η αρχική εκκλησία του Προφήτη Ηλία, η Δεξαμενή καθώς και το "Στόμιον του Σπηλαίου της Αρετούσας".

ΦΕΚ 1161 Ιουλίου 1898 - Τροποποίηση Σχεδίου Πόλεως συνοικία Προφήτου Ηλία

Ο ιερός ναός του Προφήτη Ηλία Καστέλλας και τμήμα του υπό εξέτασιν ομωνύμου άλσους όπως καταγράφηκε σε ασπρόμαυρη μεταπολεμική καρτ-ποστάλ των εκδόσεων Ν. Στουρνάρα.

Στην κάτωθι λεπτομέρεια από αεροφωτογραφία - χάρτη της ευρύτερης περιοχής έχει επισημανθεί με χρώμα η σύγχρονη έκταση του άλσους του Προφήτη Ηλία το οποίο δημιουργήθηκε κατόπιν προσπαθειών δενδροφύτευσεις που έλαβαν χώρα (ενδεικτικά) κατά τα έτη 1914 και 1932, κατά τη διάρκεια της Κατοχής και τέλος κατά το έτος 1948.

Ενδεικτική απόδειξη της υπάρξεως σπουδαίων αρχαίων ευρημάτων τα οποία βρίσκονται καταχωμένα στο λόφο της Καστέλλας, το κάτωθι ιστορικό τεκμήριο από το έτος 1971, με αναφορά στην ανακάλυψη 3 αρχαίων στοών κατά τη διάρκεια εργασιών κατασκευής πεζοδρομίου.

Σωζόμενο τμήμα των αρχαίων οχυρώσεων της Καστέλλας στο βόρειο τμήμα του άλσους του Προφήτη Ηλία:

 

Φωτογραφικές καταγραφές του άλσους του Προφήτη Ηλία από το έτος 2015:

 

 

 

 

 

Περπατώντας στο άλσος του Προφήτη Ηλία την βροχερή τελευταία ημέρα του έτους 2020:

 

 

 

Διαβάστε σχετικά θέματα:

Η "Εορτή του Πρασίνου" και η δενδροφύτευση της Καστέλλας

Bowling Center (Καστέλλα)

Η οδός Μιχαήλ Κόρακα στην Καστέλλα

Έργα και Ημέραι των Εκδρομέων | Δενδροφυτεύσεις στον Πειραιά

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων.

Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• "Πειραιάς 1834-1912", Σταματίνα Μαλικούτη, Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς
• "Στατιστική Πειραιώς" (1852), Γ. Αγγελόπουλου, Ελεύθερη Σκέψις
• Τύπος Εποχής - Οδηγοί Εποχής - Συλλεκτικοί Χάρτες

Φωτογραφίες: 

• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος και οι συνθέσεις / αντιπαραβολές ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.