Η ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Η συνοικία του Αγίου Βασιλείου άρχισε δειλά δειλά να συγκροτείται μετά τα μέσα του 19ου αιώνα, στο νότιο-ανατολικό άκρο της Πειραϊκής Χερσονήσου, πλησίον του φυσικού όρμου της Φρεαττύδος. Εκείνη την εποχή, μοναδικό σημείο αναφοράς της ευρύτερης περιοχής υπήρξε η επιβλητική έπαυλις του Στεφάνου Σκουλούδη καθώς επίσης ορισμένες μεμονωμένες παραθεριστικές και μη οικίες. Οι εν λόγω οικίες συνιστούσαν ένα άτυπο "σύνορο", ένα "τέλος του πολιτισμού", καθώς πέρα από εκείνο το σημείο εκτεινόταν ένα δύσβατο και επικίνδυνο παραλιακό μονοπάτι με κατεύθυνση προς την ακατοίκητη περιοχή της σημερινής Σχολής Ναυτικών Δοκίμων - η οποία δεν είχε ακόμη οικοδομηθεί - όπου υφίσταντο, πέραν των ερειπίων των αρχαίων τειχών, λιγοστά παραπήγματα, ορισμένα κακόφημα καφενεία - χασισοποτεία - σεπαρέ και πλήθος παρανόμων και εγκληματιών, οι οποίοι εκμεταλλεύονταν την ερημική τοποθεσία βρίσκοντας κρησφύγετο σε βράχια και σπηλιές.

Προς την άλλη πλευρά, ο λόφος της Πειραϊκής Χερσονήσου, όπου σήμερα υφίσταται η συνοικία της (νέας) Καλλίπολης παρέμενε επίσης σχεδόν ακατοίκητος ενώ στο έτερο άκρο της Πειραϊκής Χερσονήσου, στο σημερινό Χατζηκυριάκειο, η κατασκευή του Ορφανοτροφείου Θηλέων θα σηματοδοτούσε και την ανάπτυξη ενός συνοικισμού πέριξ του ιδρύματος προς τα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα.

Σε εκείνο λοιπόν το ερημικό και απόμακρο σκηνικό, μακρυά από το κέντρο του τότε Πειραιώς, περί το έτος 1875, ένας αστυνομικός κλητήρας Β' Τάξεως ονόματι Κ.Β. Γεωργακάκος ολοκλήρωσε με δικά του έξοδα την οικοδόμηση ενός μικρού ναΐσκου τον οποίον αφιέρωσε στον Άγιο Βασίλειο.

Αρχειακό τεκμήριο από τα μέσα δεκαετίας του 1870 με αναφορά στον "κατά την Φρεαττύν ναό του Αγίου Βασιλείου" και στον κτήτορα αυτού Κ.Β. Γεωργακάκο:

Τα εγκαίνια του πρώτου εκείνου μικρού ιερού ναού του Αγίου Βασιλείου έλαβαν χώρα την Κυριακή 17 Αυγούστου του 1875. Στο ακόλουθο τεκμήριο βέβαια από τον Τύπο του θέρους του έτους 1875, ο κτήτορας καταγράφεται ως Βασίλειος Γεωργακάκος (αντιπρβλ. παραπάνω Κ.Β. Γεωργακάκος - ίσως να πρόκειται για λάθος και το "Βασίλειος" να ήταν το όνομα του πατρός του κτήτορος, υπέρ του οποίου ανοικοδόμησε τον μικρό ναό).

Στο μέσον της ακόλουθης ψηφιακά επεξεργασμένης λεπτομέρειας της ως άνω φωτογραφίας των τελών του 19ου αιώνα, παρατηρήστε τον πρώτο μικρό ιερό του Αγίου Βασιλείου, με τη δίρριχτη στέγη, την κόγχη του Ιερού Βήματος προς ανατολάς και το υπαίθριο καμπαναριό στη θέση όπου σήμερα υψώνεται η σημερινή εκκλησία του Αγίου Βασιλείου.

Σε αυτό το σημείο, προτού προχωρήσουμε στη υπόλοιπη ανάλυση του παρόντος αφιερώματος, κρίνουμε σκόπιμο να παραθέσουμε εμβόλιμα την κάτωθι σύγχρονη φωτογραφική καταγραφή της συνοικίας του Αγίου Βασιλείου, όπως αποτυπώθηκε ψηφιακά κατά το έτος 2011, από τον λόφο της Καστέλλας.

Επανερχόμενοι στα μέσα της δεκαετίας του 1870, σύμφωνα με την μαρτυρία του δημοσιογράφου Θεόδωρου Βελλιανίτη όπως αυτή δημοσιεύεται στο φύλλο της Ημερήσιας Εθνικής Εφημερίδας "Εμπρός" την 1η Ιουνίου του 1926, πέρα από το "Τσιρλονέρι", δηλαδή την περιοχή της Φρεαττύδας όπου υπήρχε η εν λόγω ιαματική - καθαρτική πηγή, υπήρχαν μονάχα μερικές οικίες τις οποίες είχε κατασκευάσει ο "εκ Ταϊγανίου κατελθών Παπασταματιάδης", η έπαυλις του Γεωργίου Μαντζαβίνου, η έπαυλις του Σκουλούδη και ο ναΐσκος του "πρώην αστυνομικού κλητήρα μπάρμπα-Βασίλη". Επί της ουσίας, μέχρι τη δεκαετία του 1870 και μετά τον Σκουλούδη, στην περιοχή είχαν αγοράσει οικόπεδα ο Ανδρέας Συγγρός, ο Κωνσταντίνος Βούρος, ο Γεώργιος Μαντζαβίνος, η οικογένεια Κορωνιού κ.α.

Όπως προκύπτει από πρωτογενή έρευνα στον Τύπο των τελευταίων δεκαετιών του 19ου αιώνα, ο μικρός εξοχικός ναός, ο οποίος τοπογραφικά τοποθετείτο στη συνοικία της Φρεαττύδος, λειτουργούσε δίχως να διαθέτει μόνιμο ιερέα. Συχνές δε είναι αναφορές, όπως η κάτωθι ενδεικτική, στον Ρώσο αρχιμανδρίτη ο οποίος συνοδεία άλλων ιερέων και ψαλτών τελούσε τη λειτουργία στον μικρό ναό του Αγίου Βασιλείου.

Η αναφορά στο Ρώσο αρχιμανδρίτη δε πρέπει να ξενίζει καθώς στον Πειραιά υπήρχε μια δεδομένα ισχυρή ρωσική παροικία, η οποία ενισχυόταν από την παρουσία της βασίλισσας Όλγας στα κοινά της χώρας, στις στενές εμπορικές σχέσεις του Πειραιά με τη Ρωσία (εμπόριο σιτηρών κλπ) δίχως να ξεχνούμε και την ύπαρξη της εκ Μαντζουρίας οικογενείας Βρυώνη η οποία αποτελούσε έναν ισχυρό οικονομικό παράγοντα της εποχής εκείνης στην πόλη του Πειραιώς. Στις αρχές του 20ου αιώνα μάλιστα, η ρωσική παροικία του Πειραιά θα ενισχυόταν ακόμη περισσότερο με την ίδρυση του Ρωσικού Νοσοκομείου της πόλης από την Βασίλισσα Όλγα.

Η εξάπλωση της πόλης του Πειραιά κατά την δεκαετία 1880-1890 οδήγησε σε αύξηση του πληθυσμού και στη δημιουργία μιας νέας συνοικίας πέριξ της μικρής εκκλησίας. Προς τα τέλη του 19ου αιώνα, η δημοτική αρχή του Πειραιά αποφάσισε να προχωρήσει στην οικοδόμηση ενός νέου ιερού ναού, ο οποίος θα μπορούσε να καλύψει τις θρησκευτικές ανάγκες που είχαν προκύψει μετά την πληθυσμιακή αύξηση της συγκεκριμένης γεωγραφικής περιοχής.

Έτος 1897

Κατόπιν λοιπόν της σχετικής αποφάσεως του Δήμου Πειραιώς, η νέα ελληνοβυζαντινού ρυθμού εκκλησία του Αγίου Βασιλείου ξεκίνησε να οικοδομείται κατά τα έτη 1899-1900 σε σχέδια του δημοτικού αρχιτέκτονα Εμμανουήλ Παπακωνσταντίνου, μια κατασκευή η οποία έμελλε να καθυστερήσει δέκα ολόκληρα χρόνια.

Έτος 1900

Έτος 1900

Το κάτωθι εικονιζόμενο "Σχέδιον Ναού Αγίου Βασιλείου", με ημερομηνία 13 Ιουνίου του 1903, φέρει τις υπογραφές του Δημάρχου Πειραιώς Τρύφωνος Μουτζόπουλου και του Δημοτικού Μηχανικού Εμμανουήλ Παπακωνσταντίνου:

Η αλλαγή Δημάρχου η οποία προέκυψε από το αποτέλεσμα των δημοτικών εκλογών του έτους 1903 στην πόλη του Πειραιά έμελλε να "φρενάρει" αναπάντεχα την κατασκευή της υπό εξέτασιν εκκλησίας ενώ, την ίδια στιγμή, στον Τύπο της εποχής, γίνονταν σαφείς αναφορές σε σκάνδαλα οικονομικής φύσεως σχετικά με τον δημοτικό αρχιτέκτονα Εμμανουήλ Παπακωνσταντίνου ο οποίος ειρήσθω εν παρόδω είχε εμπλακεί σε πολλά άλλα έργα εκείνης της περιόδου. Εν τω μεταξύ, ο νέος ιερός ναός του Αγίου Βασιλείου παρέμενε ημιτελής, προς μεγάλη απογοήτευση των κατοίκων της περιοχής:

Συν τοις άλλοις, δεν εξέλειπαν ατυχή περιστατικά, όπως λ.χ. η κάτωθι αναφερόμενη ιερόσυλη βεβήλωση / κλοπή χαλκού και κεριών από τον ιερό ναό:

Με την εκλογή λοιπόν του Παύλου Δαμαλά στο δημαρχιακό θώκο της πόλης αντί του μακροβιότερου δημάρχου στην ιστορία της πόλη, Τρύφωνα Μουτζόπουλου, μετά τις εκλογές του 1903, αντικαταστάθηκε και ο προαναφερόμενος δημοτικός αρχιτέκτων Εμμανουήλ Παπακωνσταντίνου από τον Π. Ρόΐλο. Κατά τους πρώτους μήνες του έτους 1904, ο νέος δημοτικός αρχιτέκτων Π. Ρόϊλος κατηγόρησε τον προκάτοχό του Ε. Παπακωνσταντίνου ότι, κατά την παράδοση-παραλαβή του γραφείου του δημοτικού αρχιτέκτονα της πόλης η οποία είχε λάβει χώρα στις 29 Δεκεμβρίου του 1903, δεν είχε συμπεριλάβει στους φακέλους το σχέδιο της υπό ανέγερσης εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου ή μάλλον για την ακρίβεια είχε συμπεριλάβει ένα σχέδιο το οποίο δεν ήταν το πραγματικό και επίσημο εγκεκριμένο σχέδιο. Την ίδια στιγμή ο Παπακωνσταντίνου αρνιόταν το γεγονός υποστηρίζοντας πως είχε παραδώσει το σχέδιο στον Ρόϊλο ενώ, μαρτυρίες τρίτων, όπως λ.χ. αυτή του εργολάβου, αλλά και του επιτρόπου του ναού Γ. Ντεντιδάκη ο οποίος ανέφερε πως ο Παπακωνσταντίνου είχε αξιώσει το ποσό των 500 δραχμών για να παραδώσει το σχέδιο, έδιναν άλλη τροπή στην υπόθεση. Ο δε Ροϊλος, με αναφορές στους προϋπολογισμούς άλλων δημοτικών έργων που είχαν εκτελεστεί από τον Ε. Παπακωνσταντίνου όπως λ.χ. η ανέγερση του Ταχυδρομικού Μεγάρου, η ανέγερση του Ζαννείου Νοσοκομείου και η ανέγερση του ιερού ναού της Αγίας Σοφίας στην ομώνυμη συνοικία κ.α., κατηγορούσε ευθέως τον Παπακωνσταντίνου ότι σε κάθε δημοτικό έργο που εκτελούσε, κρατούσε και την προσωπική του προμήθεια πέραν του μισθού του ως δημοτικός αρχιτέκτονας!

Στο κάτωθι επιχρωματισμένο επιστολικό δελτάριο της πρώτης δεκαετίας του 20ου αιώνα, αξίζει να παρατηρήσει κάποιος τον ημιτελή και υπό κατασκευή ναό του Αγίου Βασιλείου, στα δεξιά των κωδωνοστασίων του ιερού ναού του Αγίου Σπυρίδωνα.

Στο επόμενο ασπρόμαυρο επιστολικό δελτάριο των αρχών του 20ου αιώνα, διακρίνεται εμφανέστατα ο ιερός ναός του Αγίου Βασιλείου σε φάση κατασκευής πάνω από τα ζυθοπωλεία της Φρεαττύδας! Ο δε δρόμος ο οποίος καταγράφεται στα αριστερά του ημιτελούς ιερού ναού, δεν είναι άλλη από τη σημερινή οδό Μπόταση!

Πειραιεύς: Φρεαττύς (Pirée: Freattys)

Κατά τη διάρκεια όλων αυτών των χρόνων βέβαια, παρότι ημιτελής, η εκκλησία του Αγίου Βασιλείου συνέχισε να λειτουργεί και να φιλοξενεί συγκεντρώσεις, όπως λ.χ. την εορτή του Συνδέσμου των Κρανιδιωτών:

Εν τέλει, κατά το έτος 1908, βρέθηκαν τα απαιτούμενα κονδύλια για τη συνέχιση του ημιτελούς έργου - δια της οδού της δανειοδότησης - και αποπερατώθηκε ο ναός υπό νέα εργολαβία, όπως χαρακτηριστικά τονιζόταν στο κάτωθι αρχειακό τεκμήριο μέσα από τις σελίδες του Τύπου:

Μετά την μακροχρόνια και "περιπετειώδη", όπως αποδείχθηκε, αποπεράτωση του ιερού ναού, τα επίσημα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν παρουσία του Μητροπολίτη Θεόκλητου στις 29 Νοεμβρίου του 1909, ήτοι δέκα περίπου χρόνια μετά την απόφαση για την ανέγερση της νέας εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου. Αξιοσημείωτο είναι δε το γεγονός πως τον Μάιο του ιδίου έτους, η εκκλησία του Αγίου Βασιλείου είχε πληγεί κατά τη διάρκεια σφοδρής θύελλας μετά κεραυνών που κατέρριψαν δυο στύλους του ιερού ναού!

Έτος 1909 - Γνωστοποίηση των εγκαινίων της εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου

Δυστυχώς, και μετά τα εγκαίνια της νέας εκκλησίας, δεν έλειψαν παράδοξα αλλά και άθλια φαινόμενα ιερόσυλων κλοπών. 

Στις αρχές της δεύτερης δεκαετίας του 20ου αιώνα, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στον Πανελλήνιο Οδηγό του έτους 1912 (υπό Κ. Σταματίου και Β. Μπουζούρα), ως ιερείς της εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου (πλησίον Φρεαττύδος) καταγράφονταν ο Γεώργιος Μακρής (βλέπε και παρακάτω) και ο Θεοδ. Μαργώνης.

• Η συνοικία του Αγίου Βασιλείου: Από το χθες στο σήμερα

Η αρχικά μικρή συνοικία του Αγίου Βασιλείου συνέχισε να γιγαντώνεται τόσο προς την Φρεαττύδα όσο και προς την έρημη Πειραϊκή Χερσόνησο κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Βέβαια, το μέγεθος της νεόδμητης εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου ήταν τέτοιο που την καθιστούσε σημείο αναφοράς - μαζί με την παρακείμενη έπαυλη του Στέφανου Σκουλούδη - σε όλες τις φωτογραφικές καταγραφές όπως λ.χ. στην κάτωθι προπολεμική λήψη:

Η μετεξέλιξη του αστικού τοπίου μέσα από φωτογραφίες που έχουν ληφθεί περίπου από το ίδιο σημείο με την ως άνω προς τα τέλη της δεκαετίας του 2010:

 

Ενδεικτικό απόσπασμα από χάρτη εποχής, εκδόσεως Ηλιάδη και Σώμου, στον οποίο διακρίνεται ξεκάθαρα η υπό εξέταση συνοικία του Αγίου Βασιλείου, με την έπαυλη του Σκουλούδη, τον Σηματόγραφο (Σηματώρειον) στα "ορεινά" της ακατοίκητης ακόμη νέας Καλλίπολης: 

Μετά την Καταστροφή του 1922, μοιραία οικογένειες προσφύγων εγκαταστάθηκαν στη συνοικία του Αγίου Βασιλείου - αρχικά σε σκηνές που έστησαν πρόσκοποι:

Όπως ήδη προαναφέραμε, σε μικρή απόσταση από τον ιερό ναό του Αγίου Βασιλείου, προϋπήρχε η έπαυλις του Στεφάνου Σκουλούδη, η οποία αποτελούσε μέγα σημείο αναφοράς της ευρύτερης περιοχής μέχρι το έτος 1957, οπότε και κατεδαφίστηκε. Η Έπαυλις Σκουλούδη όπως καταγράφηκε σε δίγλωσσο επιστολικό δελτάριο εποχής (Πειραιεύς: Η εν Φρεαττύδι Έπαυλις Σκουλούδη - Pirée: Chateau Scouloudis Freatis) και όπισθεν αυτής ο τρούλος του Αγίου Βασιλείου:

Κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου, στο τμήμα που βρίσκεται μεταξύ της "περιφραγμένης" εδώ και μερικά χρόνια λόγω κατολισθήσεων πλατείας Οινουσσών (κληροδότημα Κολοσούκα) και των ιδιωτικών γηπέδων tennis που αντικατέστησαν ένα δημόσιο γήπεδο καλαθόσφαιρας, βρίσκονταν τα φημισμένα "σεπαρέ" του Πάσαρη, στα οποία σύχναζαν μεταξύ των άλλων τα παράνομα ζευγάρια εκείνης της εποχής.

Μια φωτογραφική καταγραφή της εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου στα μέσα του 20ου αιώνα, πιθανότατα από την ταράτσα κάποιου κτιρίου μεταξύ των οδών Κωλέττη και Μπόταση. Στα αριστερά του φωτογραφικού κάδρου διακρίνεται μερικώς η οδός Μπόταση με χαμηλή δόμηση, όπισθεν του προαναφερθέντος ιερού ναού:

Η συνοικία του Αγίου Βασιλείου όπως αποτυπώθηκε σε χάρτη των μέσων του 20ου αιώνα, με τις καλύβες όπισθεν του ιερού ναού επί της οδού Μπόταση και προς την θάλασσα, με την σταθμό της ΗΕΑΠ στην οδό Σκουλουδη, με την έπαυλη Σκουλούδη και την κρημνώδη ακτή έναντι αυτής, με το κενό οικόπεδο του κληροδοτήματος Κολοσούκα και με την έξοδο του υπονόμου επί της ακτής στο τέλος της οδού Κωλέττη.

Ο ιερός ναός του Αγίου Βασιλείου, η συνοικία πέριξ αυτού και η έπαυλις Σκουλούδη με τα απόκρημνα βράχια, μέσα από δυο διαδοχικές μεταπολεμικές φωτογραφικές καταγραφές.

Στις επόμενες δυο ενδεικτικές φωτογραφίες από το έτος 2015, παρατηρήστε το μέγεθος της εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου και την κάλυψή της από τα πολυώροφα κτίρια που οικοδομήθηκαν πέριξ αυτής καθώς και από το Ε.Α. Νοσοκομείο Πειραιά "Μεταξά":

Η συνοικία του Αγίου Βασιλείου όπως καταγράφηκε σε αεροφωτογραφία της δεκαετίας του 1960 - διαβάστε περισσότερα στο αφιέρωμα "Πετώντας πάνω από την Πειραϊκή της δεκαετίας του 1960".

Στην κάτωθι έγχρωμη φωτογραφία από το καλοκαίρι του έτους 1960 δια χειρός Elva Hunting, μπορεί κάποιος να παρατηρήσει πως τόσο η ανέγερση του Ειδικού Αντικαρκινικού Νοσοκομείου "Μεταξά" (αρχικά ως "Διαγνωστικό και Θεραπευτικό Κέντρο εις μνήμη Σπυρίδωνος και Δέσποινας Μεταξά") στα τέλη της δεκαετίας του 1950 όσο και οι πρώτες πολυκατοικίες, ξεκίνησαν αργά αλλά σταθερά να "καλύπτουν" την εκκλησία του Αγίου Βασιλείου. 

Λεπτομέρεια έτερης ασπρόμαυρης φωτογραφίας προερχόμενης από τα ψηφιοποιημένα αρχεία του ΕΛΙΑ από την ίδια χρονική περίοδο:

Μοιραία, η συνοικία του Αγίου Βασίλειου "ενώθηκε" τόσο την Φρεαττύδα όσο και με τον συνοικισμό της νέας Καλλίπολης - ο οποίος δημιουργήθηκε και γιγαντώθηκε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή - σε σημείο τέτοιο που στις μέρες μας (21ος αιώνας), τα όρια της κάθε συνοικίας να είναι σχετικά δυσδιάκριτα, εκτός κι αν κάποιος θεωρήσει ως όρια της συνοικίας του Αγίου Βασιλείου τα ακριβή όρια της ενορίας του Αγίου Βασιλείου.

Ο ιερός ναός του Αγίου Βασιλείου και η συνοικία πέριξ αυτού όπως καταγράφηκε κατά το θέρος του έτους 1964:

Πάντως, στα μέσα της δεκαετίας του '60, η συνοικία του Αγίου Βασιλείου, παρά την πληθυσμιακή της γιγάντωση, εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει αρκετά σοβαρά προβλήματα, τα οποία δεν επιλύονταν παρά τα συνεχή παράπονα των κατοίκων προς τους αρμοδίους και τα διαβήματα του τοπικού Εξωραϊστικού Συλλόγου. Πιο συγκεκριμένα, οι δρόμοι της ευρύτερης περιοχής βρίσκονταν σε πρωτόγονη κατάσταση, με πέτρες, χαλίκια, σκόνη και άπλετη σκόνη, με αποτέλεσμα αρκετοί κάτοικοι να χρειάζονται ορειβατικές ικανότητες για να φθάσουν στα σπίτια τους. Εκτός από τα ζητήματα οδοποιίας, η συνοικία του Αγίου Βασιλείου στερείτο επαρκούς δημοτικού ηλεκτροφωτισμού, με πολλούς δρόμους να πλέουν κυριολεκτικά στο σκοτάδι. Επίσης, η συχνότητα της μοναδικής συγκοινωνίας (λεωφορείο "21", Παλαμηδίου - Άγιος Βασίλειος) απασχολούσε τους κατοίκους της περιοχής, όπως επίσης το γεγονός πως στην περιοχή δεν υπήρχε κέντρο παιδικής χαράς για να παίζουν τα παιδιά, ούτε κάποιος χώρος ψυχαγωγήσεως της νεολαίας εν γένει. Μοιραία λοιπόν, οι κάτοικοι του Αγίου Βασιλείου ζητούσαν επίμονα την αξιοποίηση των ανεκμετάλλευτων δημοτικών ακινήτων και εκτάσεων προς όφελος της συνοικίας.

Από την περιφορά της εικόνας του Αγίου Βασιλείου, την Πρωτοχρονιά του έτους 1967, επί της κεντρικής οδού Σαχτούρη, στο ύψος της οδού Ομηρίδου:

Στο ίδιο περίπου σημείο, κατά το έτος 2015:

• Η συνοικία του Αγίου Βασιλείου στον 21ο αιώνα

Ακολούθως, παρουσιάζουμε μια σειρά φωτογραφιών από τη γεμάτη αντιθέσεις σύγχρονη συνοικία του Αγίου Βασιλείου του 21ου αιώνα.

Ένα ετοιμόρροπο εγκαταλειμμένο μικρό ισόγειο παραδοσιακό σπίτι στην οδό Μπόταση 54, έναντι του Ε.Α. Νοσοκομείου "Μεταξά" όπως φωτογραφήθηκε διαδοχικά το έτος 2013 και το έτος 2018:

Και μια ματιά στο εσωτερικό του κτιρίου:

Δυο διαδοχικά εγκαταλειμμένα κτίρια στη συμβολή της οδού Αποστόλη με την οδό Ομηρίδου. Διαβάστε περισσότερα για τα συγκεκριμένα διατηρητέα εδώ.

Ο άνω όροφος ενός εγκαταλειμμένου αρχοντικού (σσ. προ της κατεδαφίσεώς του) στη συμβολή της οδού Μπόταση με την οδό Σκουλούδη:

Οι "φωτεινές" εξαιρέσεις της οδού Παπανικολή:  

Το εντυπωσιακό παλαιό αρχοντικό με τα εκλεκτικιστικά γνωρίσματα στη συμβολή της Αθανασίου Μουτζοπούλου με την οδό Κωλέττη 76 με τον μονίμως ανθισμένο κήπο:

Το αναρριχητικό φυτό που "αγκαλιάζει" ένα ολόκληρο κτίριο στη συμβολή των οδών Μπόταση και Αθανασίου Μουτζόπουλου.

Το νεοκλασικό εποχής Μεσοπολέμου στην οδό Βουδούρη 13:

Εκτός από πολλά παραδοσιακά κτίρια, στη συνοικία του Αγίου Βασιλείου μπορεί κανείς να αντικρίσει και πολλές μονοκατοίκιες αλλά και πολυκατοικίες άλλων εποχών με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όπως λ.χ. οι παρακάτω: 

Στο μικρό στενάκι της οδού Ηλιόπουλου:

Ο όμορφα ζωγραφισμένος τοίχος του υποσταθμού της ΔΕΗ στην οδό Σκουλούδη:

Ένα διώροφο ελληνικού νεοκλασικού ρυθμού παραδοσιακό κτίριο με δυο εισόδους, έναν όμορφο κεντρικό εξώστη με απλό νεοκλασσικίζον κιγκλίδωμα, στον αριθμό "104" της οδού Ομηρίδου. Αξιοσημείωτοι οι χαρακτηριστικοί πήλινοι κιονίσκοι (τα γνωστά μπαλούστρα), στα φατνώματα της ποδιάς των παραθύρων του ορόφου.

Κατηφορίζοντας προς την πλευρά της θάλασσας, με κατεύθυνση προς το ιστορικό πλέον καφέ / ουζερί "Διρός", ο φωτογραφικός φακός στέκεται και εστιάζει στην κάτωθι ιδιότυπη χαρακτηριστική πετρόκτιστη / ξύλινη κατασκευή, επί της οδού Μπόταση 76:

Ακόμη ένα ισόγειο πετρόκτιστο κτίριο, η αρχιτεκτονική του οποίου παραπέμπει σε προσφυγική κατοικία στη συμβολή της οδού Αθανασίου Μουτζόπουλου με την οδό Ομηρίδου, όπως καταγράφηκε διαδοχικά στις αρχές και στα μέσα της δεκαετίας του 2010 (σσ. αργότερα το κτίριο κατεδαφίστηκε και μετατράπηκε σε χώρο στάθμευσης):

Από την εκ διαμέτρου αντίθετη πλευρά, προς τη Φρεαττύδα, η μικρή πάροδος Βουδούρη είναι αδιέξοδος αλλά θυμίζει Πειραιά άλλων εποχών: 

Οι μικρές λεπτομέρειες της οδού Αποστόλη, η παραδοσιακή ξύλινη εξώπορτα, η φορτωμένη νεραντζιά και το μεταλλικό επιθύριο ρόπτρο:

Ένα από τα ελάχιστα εναπομείναντα παραδοσιακά κτίρια που υφίστανται επί της κεντρική οδού Σαχτούρη, στη συμβολή με την οδό Ζαννή: 

Στη συμβολή των οδών Σαχτούρη και Ζαννή:

Η λεωφόρος Σαχτούρη είναι ο κύριος οδικός άξονας που συνδέει τη συνοικία του Αγίου Βασιλείου με το κέντρο της πόλης του Πειραιά και με το κεντρικό λιμάνι. Η εκκλησία του Αγίου Βασιλείου είναι ευδιάκριτη από την αρχή σχεδόν της οδού Σαχτούρη. Περίπου στο σημείο της επόμενης λήψης βρισκόταν το παλαιό τέρμα του τραμ "21" το οποίο έκανε το δρομολόγιο "Άγιος Βασιλείος - Παλαμηδίου (Αγία Σοφία)", όντας ο πρόδρομος του σημερινού δρομολογίου "909" των αστικών λεωφορείων.

Η σύγχρονη αφετηρία του προαναφερόμενου λεωφορείου "909" επί της οδού Σαχτούρη, έναντι της εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου: 

Πανοραμικό κάδρο από το ίδιο ακριβώς σημείο, στη συμβολή της λεωφόρου Σαχτούρη με τις οδούς Μητρώου και Παπανικολή:

Όταν βραδιάζει, στο ίδιο ακριβώς σημείο, στο τέρμα της οδού Σαχτούρη - στα αριστερά, στη συμβολή των οδών Μητρώου και Παπανικολή το καφενείο"Τάκα Τάκα Μάκης" προτού κλείσει: 

Από τις αρχές της δεκαετίας του 2020, ξεκίνησαν οι κατεδαφίσεις παλαιότερων κτιρίων και η επανέναρξη της κατασκευαστικής δραστηριότητας στην συνοικία του Αγίου Βασιλείου και όχι μόνον.

Κατερχόμενοι την οδό Παπανικολή προς τον Άγιο Βασίλειο - στο βάθος διακρίνεται το Ειδικό Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Μεταξά. 

Έργα οδοποιίας στην οδό Στεφάνου Σκουλούδη στις αρχές του έτους 2023:

   

 

Στη συμβολή της οδού Σκουλούδη με την οδό Κωλέττη, με φόντο τον ιερό ναό του Αγίου Βασιλείου:

Όπισθεν του ιερού ναού του Αγίου Βασιλείου, στη συμβολή των οδών Παπανικολή και Μπόταση, με το κλειστό πλέον γωνιακό Everest.

 

Η οδός Μπόταση, όπισθεν της εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου, με το κλειστό εδώ και χρόνια ανθοπωλείο του Σπύρου.

• Ο Ιερός Ναός του Αγίου Βασιλείου κατά τον 21ο αιώνα

Ο ιερός ναός του Αγίου Βασιλείου Πειραιώς όπως καταγράφηκε φωτογραφικά κατά τον μήνα Μάιο του έτους 2010:

Βραδινές φωτογραφικές καταγραφές του υπό εξέτασιν ιερού ναού:

Ο προαύλιος χώρος του ιερού ναού του Αγίου Βασιλείου, πλέον πλακόστρωτος, παλαιότερα με άσφαλτο και προ αμνημονεύτων χρόνων με χώμα, όπου ανέκαθεν παίζουν - ελλείψει χώρων αθλοπαιδιάς - πολλά μικρά παιδιά. Τα τελευταία χρόνια ο εν λόγω χρησιμοποιείται και για στάθμευση αυτοκινήτων υπό ένα ιδιότυπο / περίεργο καθεστώς - καθώς είναι άγνωστο το ποιοι και υπό ποιες συνθήκες έχουν τα κλειδιά που ξεκλειδώνουν το λουκέτο της μεταλλικής πόρτας που δίδει πρόσβαση στο χώρο και αν υπάρχει και χρηματικό τίμημα για τις "θέσεις στάθμευσης" που προσφέρει η εκκλησία του Αγίου Βασιλείου.

Σημαιοστολισμένος ο ιερός ναός του Αγίου Βασιλείου Πειραιώς την Πρωτοχρονιά του έτους 2017, ημέρα κατά την οποία εορτάζει ο Μέγας Βασίλειος και πανηγυρίζει ο ομώνυμος ναός:

Καλοντυμένοι πιστοί (κυρίως μεγάλης ηλικίας), αυτοκίνητα, ρακένδυτοι επαίτες και μικρέμποροι στο προαύλιο του ναού:

Από την περιφορά της εικόνας του Αγίου Βασιλείου (επί της οδού Σαχτούρη, έναντι πλατείας Πηγάδας): 

Η κύρια πρόσοψη και η κεντρική είσοδος της εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου Πειραιώς τον Απρίλιο του έτους 2018: 

Βραδάκι στο προαύλιο του ιερού ναού του Αγίου Βασιλείου Πειραιώς εν μέσω lockdown (μετακίνηση 6), στις αρχές Δεκεμβρίου του έτους 2020:

Ένα σχετικά κρύο απόγευμα του μηνός Φεβρουαρίου του έτους 2021 έξω από τον ιερό ναό του Αγίου Βασιλείου Πειραιώς:

Πρωτοχρονιά του έτους 2022, ανήμερα της εορτής του Αγίου Βασιλείου, έξω από τον ομώνυμο ιερό ναό:

Η εκκλησία του Αγίου Βασιλείου Πειραιώς όπως καταγράφηκε από την είσοδο του Ειδικού Αντικαρκινικού Νοσοκομείου Μεταξά.

Αρχές Νοεμβρίου του έτους 2022 με τον ιερό ναό του Αγίου Βασιλείου σε φάση επισκευής/ανακαίνισης:

Παραμονή Χριστουγέννων του έτους 2022 στο προαύλιο του ιερού ναού του Αγίου Βασιλείου Πειραιώς.

Ο ιερός ναός του Αγίου Βασιλείου όπως καταγράφηκε φωτογραφικά κατά το έτος 2023:

   

Ο ιερός ναός του Αγίου Βασιλείου Πειραιώς όπως καταγράφηκε στα τέλη του έτους 2024:

Η κύρια πρόσοψη του ιερού ναού του Αγίου Βασιλείου μετά την ολοκλήρωση των εργασιών ανακαίνισης / συντήρησης / αποκατάστασης και την σταδιακή απομάκρυνση των σκαλωσιών, όπως καταγράφηκε το φθινόπωρο του έτους 2025:

• Το προσκύνημα των Αγίων Αναργύρων

Το μικρό προσκύνημα των Αγίων Ανάργυρων σε μια ειδικά διαμορφωμένη κρύπτη στο πίσω τμήμα της εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου, επί της οδού Μπόταση, μπροστά στην είσοδο του Ειδικού Αντικαρκινικού Νοσοκομείου "Μεταξά", αποτελεί σταθμό για πολλούς ανθρώπους που σταματούν για να ανάψουν ένα κερί μπροστά στα εικονίσματα.

• Το Πνευματικό Κέντρο του Ιερού Ναού του Αγίου Βασιλείου Πειραιώς

Στο σημείο αυτό θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε πως η εκκλησία του Αγίου Βασιλείου αναπτύσσει ένα σταθερά σημαντικό ποιμαντικό έργο και προσφέρει καθημερινά συσσίτια για φτωχούς. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός πως η μικρή οδός (πάροδος) η οποία περνά μπροστά από το Πνευματικό Κέντρο του Αγίου Βασιλείου φέρει το όνομα του Πρωθιερέως Γεωργίου Μακρή. Ο Γεώργιος Μακρής (1871 - 24.08.1942) υπήρξε μια σπουδαία προσωπικότητα της τοπικής εκκλησιαστικής ιστορίας, όντας ιδρυτής του πρώτο κατηχητικού σχολείου της Ελλάδος στον Πειραιά του 1896 και μετέπειτα οργανωτής των κατηχητικών σχολείων σε όλη την Ελλάδα. Ο Γεώργιος Μακρής, ο οποίος χειροτονήθηκε ιερέας κατά το έτος 1907, διατέλεσε αρχικά εφημέριος του Αγίου Νικολάου Πειραιώς μέχρι το έτος της αποπερατώσεως της κατασκευής του νέου Ιερού Ναού του Αγίου Βασιλείου στον οποίον ανέλαβε πρώτος εφημέριος κατά το μήνα Δεκέμβριο του έτους 1909. Στην ενορία του Αγίου Βασιλείου ο πατήρ Γεώργιος Μακρής παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του, προσφέροντας αξιόλογο ποιμαντικό, παιδαγωγικό, κατηχητικό και φιλανθρωπικό έργο για πάνω από τρεις δεκαετίες. Τα οστά του Μακαριστού Πρωθιερέα π. Γεώργιου Μακρή βρίσκονται ενταφιασμένα στην κατακόμβη του Αγίου Νέστορα, εντός του Ιερού Ναού του Αγίου Βασιλείου. 

Το Πνευματικό Κέντρο της εκκλησίας του Αγίου Βασιλείου στη συμβολή των οδών Πρωθιερέως Γεωργίου Μακρή και Κωλέττη:

Αντί επιλόγου, ας αναφέρουμε ότι η όψη της σύγχρονης συνοικίας του Αγίου Βασιλείου των πρώτων δεκαετιών του 21ου αιώνα δε ξεφεύγει από τη γενικότερη όψη της πόλης του Πειραιά: πυκνή και συχνά άναρχη δόμηση, παντελής απουσία πρασίνου και δημοσίων αθλητικών χώρων, κακοτράχαλοι, κακό-συντηρημένοι και επικίνδυνοι δρόμοι με "μπαλώματα" και πολλές λακκούβες, ελλιπής βραδινός φωτισμός, μηδαμινά ή/και κατεστραμμένα πεζοδρόμια, μεγάλες ελλείψεις σε χώρους στάθμευσης με αποτέλεσμα κατά τις ώρες λειτουργίας του Ειδικού Αντικαρκινικού Νοσοκομείου Μεταξά ή σε ημέρες που εορτάζει η εκκλησία του Αγίου Βασιλείου κάποιο γεγονός να δημιουργείται το αδιαχώρητο και άλλα σοβαρά προβλήματα τα οποία υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής των μονίμων κατοίκων της συνοικίας, οι οποίοι έχουν μάθει εδώ και δεκαετίες να ξυπνούν με τις κωδωνοκρουσίες του ιερού ναού.

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• "Πειραιάς 1834-1912", Σταματίνα Μαλικούτη, Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς 
• "Ιστορία του Πειραιώς από του 1833-1882 έτους" υπό Παντολέοντος Καμπούρογλου, Βιβλιοθήκη Ιστορικών Μελετών 
• "Αναζητώντας το χθες του Πειραιώς", Ιακώβου Γ. Βαγιάκη, Συλλογές 
• Μεγάλο Πειραϊκό Λεύκωμα, Χρήστου Πατραγά, Εκδόσεις Μυτιληναίος, Πειραιάς, 2004 
• Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ)
• Άγιος Βασίλειος Πειραιώς "Η ιστορία του ναού σε συμπορεία με την ιστορία της πόλης", Πρωτοπρεσβυτέρου Ιγνάτιου Ι. Παπασπηλιόπουλου, Πειραιάς, 2000 
• Τύπος Εποχής - Οδηγοί Πόλεως - Συλλεκτικοί Χάρτες

Φωτογραφίες:

• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED). 
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο. 
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.