ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΟΥ ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ

Όταν ήμουν μικρός, ενθυμούμαι, οι γονείς μου με πήγαιναν τις Κυριακές στο Σύνταγμα για να κυνηγήσω ακούραστα τα άμοιρα περιστέρια της πλατείας  - τα οποία βέβαια μετά τάιζα με το εναπομείναν σουσάμι από το κουλούρι μου - αλλά και για να δω την άκρως εντυπωσιακή, στα μάτια μου, αλλαγή φρουράς των Ευζώνων.

Το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου, στο κεντρικότερο ίσως σημείο της πρωτεύουσας της χώρας, κοσμεί την πλατεία Συντάγματος η οποία δημιουργείται έμπροσθεν των παλαιών Βασιλικών Ανακτόρων - νυν Κοινοβουλίου των Ελλήνων - τιμώντας όλους τους ανά τον κόσμο πεσόντες πολεμιστές της Ελλάδος των οποίων αγνοούνται τα στοιχεία και ο τόπος ταφής τους. 

Η ιδέα της απόδοσης τιμής στους αγνώστους πεσόντες έχει ρίζες στα χρόνια της κλασικής Αθήνας, οπότε κατασκευάζονταν μνημεία ή/και κενοτάφια για τον σκοπό αυτό. Ειρήσθω εν παρόδω, το πρώτο σύγχρονο μνημείο τέτοιου τύπου βρίσκεται στο Παρίσι, στην Αψίδα του Θριάμβου. Όσον αφορά τη χώρα μας, στη σύγχρονη νέο-ελληνική ιστορία, το πρώτο μνημείο το οποίο αφιερώθηκε στους πεσόντες νεκρούς του Αγώνα του 1821 καταγράφηκε στην Ερμούπολη της Σύρου το 1858.

• Το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου

Μετά το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, η Ελλάς ακολουθώντας τα χνάρια και άλλων ευρωπαϊκών χωρών αποφάσισε την ανέγερση ενός εθνικού μνημείου του Αγνώστου / Αφανούς Στρατιώτη στην πρωτεύουσα Αθήνα. Έτσι λοιπόν, στις 2 Μαρτίου του 1926, με απόφαση του Υπουργού των Στρατιωτικών και μετέπειτα δικτάτορα Θεόδωρου Πάγκαλου, δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Εσπέρας" η προκήρυξη διαγωνισμού "μεταξύ Ελλήνων αρχιτεκτόνων, γλυπτών και ζωγράφων δια την υποβολήν μελέτης ανεγέρσεως τάφου Αγνώστου Στρατιώτου εις την έμπροσθεν των Παλαιών Ανακτόρων πλατείων, κατάλληλος προς τούτο διαρρυθμιζομένην". Στις 9 Οκτωβρίου του ιδίου χρόνου, η μελέτη του αρχιτέκτονα Εμμανουήλ Λαζαρίδη έλαβε το πρώτο βραβείο στον προαναφερόμενο διαγωνισμό.

Από τον Ημερήσιο Τύπο του 1927

Δυο χρόνια αργότερα, στις 30 Ιουνίου του 1928, δημοσιεύθηκε το Νομοθετικό Διάταγμα με βάση το οποίο αποφασιζόταν η εκτέλεση χωματουργικών και οικοδομικών εργασιών στην πλατεία Παλαιών Ανακτόρων και η κατασκευή και τοποθέτηση του Μνημείου Αγνώστου Στρατιώτου σύμφωνα με τα σχέδια του Λαζαρίδη.

Η όψη των παλαιών Ανακτόρων κατά τον 19ο και μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα:

Αρχικά, ο αρχιτέκτονας Εμμανουήλ Λαζαρίδης είχε συνεργαστεί με τον γλύπτη Θωμά Θωμόπουλο, του οποίου η πρόταση προέβλεπε ως κεντρικό γλυπτό του Μνημείου μια παράσταση γιγαντομαχίας όπου μια μορφή αγγέλου, η οποία θα συμβόλιζε την Ελλάδα, θα παραλάμβανε τον νεκρό στρατιώτη για την αιωνιότητα. Εν τέλει όμως, για λόγους που δεν είναι ευρύτερα γνωστοί (εικάζονται λόγοι χρηματικής φύσεως), ο Λαζαρίδης αποφάσισε την ακύρωση της αρχικής συμφωνίας με τον Θωμόπουλο και την αντικατάστασή του με τον Φωκίωνα Ρωκ, του οποίου η νέα πρόταση για το έργο προέβλεπε έναν "οπλίτη εκτάδην κειμένου".

Στις κάτωθι αρχειακές φωτογραφίες καταγράφονται οι χωματουργικές και οικοδομικές εργασίες που έλαβαν χώρα στην πλατεία Παλαιών Ανακτόρων στα τέλη της δεκαετίας του 1920, εργασίες οι οποίες προκάλεσαν αρκετές αντιδράσεις καθώς αποδείχθηκαν χρονοβόρες και κοστοβόρες!

• Τα Αποκαλυπτήρια του Μνημείου Αφανούς Στρατιώτου

Τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου του Αφανούς Στρατιώτου έλαβαν χώρα στις 25 Μαρτίου του 1932, στα πλαίσια των σχετικών εορτασμών της επετείου της Εθνικής Ανεξαρτησίας μέσα σε πανηγυρική ατμόσφαιρα, παρουσία πολλών επισήμων από την πολιτική ηγεσία της χώρας αλλά και ξένων εκπροσώπων κρατών. Εντύπωση πάντως προκάλεσε η απουσία τόσο του προέδρου της Δημοκρατίας Αλέξανδρου Ζαΐμη όσο και του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου, γεγονός το οποίο κατακρίθηκε σφοδρά από μερίδα του Ημερησίου Τύπου. 

Ο τότε αντιπρόεδρος της κυβερνήσεως Ανδρέας Μιχαλακόπουλος υπήρξε εκείνος που αποκάλυψε το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου αποσύροντας μια μεγάλη ελληνική σημαία η οποία είχε τοποθετηθεί μπροστά από το γλυπτό του νεκρού πολεμιστή, ο οποίος φέρει αρχαίο ελληνικό κράνος, κρατάει στο αριστερό χέρι κυκλική ασπίδα έχοντας το πρόσωπο γυρισμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να θυμίζει αρχαίο νόμισμα:

Μετά την αποκάλυψη του Μνημείου ακολούθησαν τιμητικοί κανονιοβολισμοί από τα πυροβολεία του Λυκαβηττού ενώ τρία σμήνη αεροπλάνων προερχόμενα από το αεροδρόμιο του Τατοΐου κατέφθασαν πάνω από τον χώρο του Μνημείου κάνοντας ελιγμούς την ώρα που εκφωνούνταν πανηγυρικοί λόγοι.

Την τιμητική φύλαξη του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτου ανέλαβε ένας ειδικός στρατιωτικός λόχος της Φρουράς του Πρόεδρου της Δημοκρατίας ο οποίος μετονομάστηκε σε "Φρουρά του μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη". Κατά το έτος 1935, μετά την επάνοδο του Βασιλέα Γεωργίου Β', ο εν λόγω ευζωνικός λόχος μετονομάστηκε σε "Βασιλική Φρουρά", ονομασία την οποία διατήρησε μέχρι και την πτώση της Χούντας των Συνταγματαρχών το 1974. Από το 1974 και μέχρι τις ημέρες μας, ο λόχος ονομάζεται πλέον "Προεδρική Φρουρά" και φέρει την ευθύνη της συνεχούς επί εικοσιτετράωρης βάσης τιμητικής φύλαξης του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτου. 

• Το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη κατά τον 21ο αιώνα

Ακολουθεί μια σειρά από σύγχρονες φωτογραφικές καταγραφές από τον χώρο του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτου. Αξίζει κάποιος επισκεπτόμενος το Μνημείο να σταθεί στη λιτή αλλά εκφραστική παράσταση του νεκρού πολεμιστή εκατέρωθεν της οποίας υπάρχουν χαραγμένα επιγράμματα από τον "Περικλέους Επιτάφιο" του Θουκυδίδη. Αριστερά διαβάζουμε "Μια κλίνη κενή φέρεται εστρωμένη των αφανών", δεξιά "Ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος" ενώ στο μέσο του κενοταφίου υφίσταται η φράση "Εις Αφανή Στρατιώτη". 

Στους πελεκημένους πωρόλιθους του Μνημείου βρίσκονται καταγεγραμμένες κατά ενότητες οι μάχες των πολέμων στις οποίες συμμετείχε η Ελλάδα κατά τη νεώτερη ιστορία της (Βαλκανικοί Πόλεμοι, Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, Μικρασιατική Εκστρατεία, Β' Παγκόσμιος Πόλεμος, επιχειρήσεις Ελληνικού Στρατού στη Ρωσία, επιχειρήσεις Ελληνικού Στρατού στην Κορέα και Κύπρος). 

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες ελήφθησαν από τις κάτωθι πηγές: 

• Τύπος Εποχής 
• Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη - ΓΕΣ 

Φωτογραφίες: 

• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED). 
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο. 
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.