Η ΠΕΙΡΑΪΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ

Μελετώντας αναφορές σε χωρία αρχαίων κλασικών κειμένων προκύπτει πως η Ακτή (του Πειραιώς) οριζόταν ως ο χώρος εντός των πειραϊκών τειχών και πλησίον της θαλάσσης ενώ σύμφωνα με σχετικές λεπτομέρειες που προκύπτουν εκ των ιδίων συγγραφέων συνάγεται πως η αρχαία Ακτή (του Πειραιώς) συμπίπτει με την αποκαλούμενη στις μέρες μας Πειραϊκή (Χερσόνησο) μετά των υπεράνω λόφων. Γεωγραφικά, η Πειραϊκή Χερσόνησος ξεκινά από το στενότερο σημείο γης μεταξύ του λιμένα της Ζεας (Πασαλιμάνι) και του κεντρικού λιμένος του Πειραιά και επεκτείνεται σε ολόκληρη την περιοχή εκατέρωθεν του παραλιακού δρόμου από την Φρεαττύδα μέχρι το Βασιλικό Περίπτερο (το επονομαζόμενο και "Παλατάκι"). 

Η Πειραϊκή χερσόνησος την παλιά εποχή και ένας κολυμβητής - Γιάννης Τσαρούχης (1968-1969)

• Η αρχαία Ακτή και τα τείχη

Ως άτυπο σημείο εκκίνησης της παρούσης εικονογραφημένης ιστορικής αναφοράς στην πάλαι ποτέ άνυδρη, βραχώδη και ακατοίκητη έκταση της Πειραϊκής Ακτής, θα ορίσουμε τα χρόνια της κλασικής Αθήνας και την πρώτη απόπειρα τείχισης του αρχαίου Πειραιά από τον Θεμιστοκλή το 494 π.Χ.. Τα ισχυρά τείχη του Κόνωνα υπολείμματα των οποίων διασώζονται μέχρι και στις ημέρες μας στις ακτές της Πειραϊκής Χερσονήσου προστάτευαν τον αρχαίο Πειραιά, τους σημαντικούς ναυστάθμους της Ζεας και της Μουνιχίας και κατ'επέκταση την πόλη των Αθηνών. 

Κονώνειο Τείχος στην Πειραϊκή (Φωτογραφία Γερμανικού Ινστιτούτου)

Το περίφημο τείχος του Πειραιώς λοιπόν, περιέτρεχε ολόκληρη την Πειραϊκή Χερσόνησο και έφθανε μέχρι το νότιο στόμιο του κεντρικού λιμένος της πόλης (θέσις Κάνθαρος). Ανά τακτά διαστήματα, επί των τειχών, υπήρχαν πύργοι ενώ σε κάποια σημεία σχηματίζονταν πύλες με εξόδους προς τη θάλασσα.

Χάρτης αρχαίου Πειραιά βάσει νεώτερων αρχαιολογικών ανακαλύψεων

• Τα λατομεία της Πειραϊκής Χερσονήσου

Ο αρχαίος Πειραιάς και τα μεγάλα λιμενικά έργα κτίστηκαν με χρήση υλικών από τα λατομεία της Πειραϊκής Χερσονήσου η θέση των οποίων καταγράφεται στον παρακάτω χάρτη. Τα λατομεία της Πειραϊκής Χερσονήσου, ονομαστά για τα "αγκωνάρια του Πειραιώς", τον γνωστό "ακτίτη λίθο", λειτούργησαν μέχρι και τον 20ο αιώνα με τους νταμαρτζήδες να κατοικούν κυρίως στην συνοικία του Χαραμή, το επονομαζόμενο και "χωριό". Στις μέρες μας, στο χώρο πέριξ του Χατζηκυριάκειου Ορφανοτροφείου υφίσταται ένα τελευταίο δείγμα τέτοιου λατομείου ενώ παλαιότερα υπήρχε και σχετική οδός Λατομείου στην ίδια περιοχή.

Οι μεγάλοι ορθογωνικοί λίθοι που προσέφεραν τα λατομεία της Πειραϊκής για την κατασκευή αρχικά του Θεμιστόκλειου τείχους βοήθησαν στην γρήγορη αποπεράτωση του έργου. Αργότερα, κατά την εποχή του εποικισμού του Πειραιά και της ανοικοδόμησης της πόλης (19ος αιώνας), πολλά υπολείμματα αρχαίων τειχών χρησιμοποιήθηκαν αποδεδειγμένα για ανέγερση θεμελίων κατοικιών αλλά και για δημόσια έργα της πόλεως, απόδειξη της μικρής σημασίας που έδιναν οι πρώτοι κάτοικοι του Πειραιά κατά τον 19ο αιώνα στις αρχαιότητες του τόπου.

Η Ακτή - Πειραϊκή Χερσόνησος

• Οι πρώτοι κάτοικοι της Πειραϊκής Χερσονήσου και τα "Θεόσπιτα"

Από τις αρχαιολογικές ανασκαφές και τις ελάχιστες μαρτυρίες αρχαίων συγγραφέων προκύπτει πως η Πειραϊκή Χερσόνησος, όπως και η πέριξ του λόφου της Μουνιχίας (Καστέλλας) περιοχή, κατοικήθηκε κατά την προϊστορική περίοδο με τους ερευνητές να διαφωνούν ως προς την προέλευση των πρώτων εκείνων κατοίκων (Φοίνικες, Μινύαι, Πελασγοί, Καδμείοι, Θράκες κ.ο.κ). 

Ανάμεσα στα αρχαία τείχη και την άγονη έκταση της Πειραϊκής Χερσονήσου, κυρίως πλησίον του βορείου κλίτους της Ακτής της Πειραϊκής Χερσονήσου, στη θέση άλλοτε αποκαλούμενη Σταυρός, όπου βρισκόταν το Σηματώρειον (Σηματόγραφος) μέχρι και τις πρόσφατες προπολεμικές δεκαετίες, διασώζονταν υπόγεια οικήματα και λαξεύματα πάνω στους βράχους τα οποία έφεραν την λαϊκή ονομασία "Θεόσπιτα". Το αδιαμφισβήτητο γεγονός πως η Πειραϊκή Ακτή (Χερσόνησος) κατοικήθηκε σε διάφορα σημεία της κατά την αρχαιότητα, μαρτυρούν και τα διάφορα απομεινάρια αρχαίων κατασκευών που κατά καιρούς έχουν έρθει στο φως και έχουν διαχρονικά δεόντως μπαζωθεί για την κατασκευή κτιρίων τόσο προπολεμικά όσο και μεταπολεμικά. 

Επιχρωματισμένο επιστολικό δελτάριο - "Η Πειραϊκή Χερσόνησος"

• Η Πειραϊκή στα τέλη του 19ου αιώνα / αρχές 20ου αιώνα

Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα λοιπόν, η Πειραϊκή Χερσόνησος παρέμενε κατά μεγάλο ποσοστό μια άγονη, βραχώδης και ερημική περιοχή. Δεν είναι υπερβολή να υποστηρίξει κάποιος ότι ο "πολιτισμός" έφθανε περίπου κάπου στο ύψος της σημερινής οδού Σαχτούρη - από την Σαχτούρη και προς τη σημερινή Καλλίπολη υπήρχαν ελάχιστα κτίρια, ένα εκ των οποίων ήταν ο προαναφερόμενος "Σταυρός", ο Σταθμός λήψης / διαβίβασης σημάτων (Σηματόγραφος). Από την πλευρά του κεντρικού λιμένος, στο τέρμα της λεωφόρου Ιωάννου Χατζηκυριακού (ως προέκταση της παλαιάς λεωφόρου Σωκράτους) οικοδομήθηκε το ομώνυμο Ορφανοτροφείο και γύρω από αυτό δημιουργήθηκε η ομώνυμη συνοικία. Από την πλευρά της Φρεαττύδος και του Αγίου Βασιλείου, τερματικό όριο αποτελούσε η έπαυλις του Στεφάνου Σκουλούδη (στο σημείο όπου σήμερα το Ε.Α.Ν.Π. "Μεταξά").

Ο Πειραιάς των τελών του 19ου αιώνα (Προσωπική Συλλογή)

Λεπτομέρεια χάρτη των τελών του 19ου αιώνα (Προσωπική Συλλογή)

Αξιοσημείωτο δίχως άλλο το γεγονός πως στον Πλήρη Οδηγό Πειραιώς του έτους 1906-1907, η Πειραϊκή Χερσόνησος συγκαταλέγεται στις "Εξοχές του Πειραιώς", ως ένας εκ των ωραιότερων περιπάτων της πόλης:

Πέραν των προαναφερομένων σημείων, τόσο τα παράλια της Πειραϊκής Χερσονήσου όσο και τα ενδότερα παρέμεναν ακατοίκητα και βεβαίως άκρως επικίνδυνα για όσους επιθυμούσαν να τα επισκεφθούν, ιδιαίτερα κατά τις βραδινές ώρες. 

Η σημερινή ακτή Θεμιστοκλέους, το τραμ της Φρεαττύδος και η έπαυλις Σκουλούδη (αρχές 20ου αι.)

Αξιοσημείωτο το γεγονός ότι κατά την διάρκεια των εργασιών για την ανέγερση της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων στα τέλη του 19ου αιώνα, έλαβαν χώρα αρκετά δυσάρεστα περιστατικά λόγω της απομακρυσμένης γεωγραφικής τοποθεσίας και της ταυτόχρονης παρουσίας κακοποιών στοιχείων στην περιοχή.

Δυστύχημα σε λατομεία της Πειραϊκής χερσονήσου - Έτος 1915

• Η Μικρασιατική Καταστροφή, η νέα Καλλίπολη και η "επικίνδυνη" Πειραϊκή

Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και την ανταλλαγή των πληθυσμών που επακολούθησε δημιουργήθηκε ο προσφυγικός συνοικισμός της Νέας Καλλιπόλεως Πειραιώς και τα ενδότερα της Πειραϊκής Χερσονήσου ξεκίνησαν να κατοικούνται με πολλές δυσκολίες. Στον Πειραιά του Μεσοπολέμου, στις έρημες ακτές της Πειραϊκής χερσονήσου, καταγράφηκαν άπειρα περιστατικά ξεκαθαρίσματος λογαριασμών, μαχαιρώματα, βρεφοκτονίες, αυτοκτονίες κ.α. 

Βρεφοκτονία στην Πειραϊκή (έτος 1937) - Ενδεικτική αναφορά από τον Τύπο της εποχής

Η έλλειψη δόμησης της βραχώδους κατά κύριο λόγο ερημικής περιοχής κατά τις δυο πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα δύναται να τεκμηριωθεί μέσα από την ανάγνωση σχετικών γεωγραφικών χαρτών εκείνης της εποχής. Οι παραθαλάσσιες ακτές της Πειραϊκής Χερσονήσου πάντως, από την Φρεαττύδα μέχρι τη Σχολή Δοκίμων, παρέμειναν ιδιαιτέρως "αφιλόξενες" ιδίως κατά τις βραδινές ώρες μέχρι και την πρώτη μεταπολεμική δεκαετία λόγω και της ιδιαίτερης γεωγραφικής φύσης του χώρου! Η βίλα του Σκουλούδη στο τέρμα του Τραμ 19 στην Τερψιχόρη συνέχιζε να θεωρείται ως ένα άτυπο "τερματικό σημείο" και όποιος τολμούσε να συνεχίσει παραπέρα αναλάμβανε τις ευθύνες τους καθώς στα βράχια της Πειραϊκής κατοικοέδρευαν εγκληματίες, κακοποιά στοιχεία, φυγάδες, ναρκομανείς (κυρίως χασικλήδες) και άλλα επικίνδυνα στοιχεία! Άλλωστε, μέχρι και τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, κακόφημα κέντρα και τεκέδες / χασισοποτεία λειτουργούσαν στις ακτές της Πειραϊκής, σε μέρη όπου οι καθώς πρέπει κάτοικοι της πόλης και ενίοτε και οι αστυνομικές αρχές δεν τολμούσαν να πατήσουν. 

Η εκτεταμένη χρήση του χασίς στην Ελλάδα ξεκίνησε περί τα τέλη του 19ου αιώνα από τις φυλακές της χώρας και εξαπλώθηκε κυρίως σε φτωχές λαϊκές συνοικίες και αργότερα σε μέρη όπου παρατηρήθηκε μεγάλη συσσώρευση ατόμων. Στην ευρύτερη περιοχή του Πειραιά πλήθος τεκέδων υπήρχαν στην πλατεία Καραϊσκάκη όπου "γεννήθηκε" το ρεμπέτικο τραγούδι, στην Αγία Σοφιά και στο λόφο του Βώκου, στις σπηλιές των ακτών της Δραπετσώνας, στο δρόμο προς το Πέραμα και βεβαίως στις ακτές της Πειραϊκής. Ο τεκές του Πάσσαρη λ.χ. ο οποίος σε ορισμένες πηγές αναφέρεται ως "κοσμικό κέντρο" ή "σε-παρέ" βρισκόταν κοντά στην εκκλησία του Αγίου Βασιλείου, προς τη θάλασσα.

Αξιομνημόνευτο είναι επίσης το γεγονός πως στις αρχές του 20ου αιώνα, διάφοροι επιφανείς Πειραιώτες όπως λ.χ. ο δικηγόρος Δημήτριος Μπινιάρης, είχαν ιδρύσει την αδελφότητα της "Πειραϊκής Χερσονήσου", ένα από τα αιτήματα της οποίας υπήρξε η κατασκευή ενός δρόμου που θα συνέδεε τη Φρεαττύδα με το Βασιλικό Περίπτερο.

Όρμος Λουβιάρη - Σκαφάκη (Στο βάθος ο τρούλος της Αγίας Παρασκευής)

Την ίδια εποχή, τα βράχια της Πειραϊκής Χερσονήσου, θεωρούμενη ως μια κατ'εξοχήν εξοχική τοποθεσία, γέμιζαν από εκδρομείς με καλάθια φαγητού ιδίως κατά την εορτή της Καθαράς Δευτέρας (Κούλουμα) και της Πρωτομαγιάς.

Μέχρι το 1912, ένα από τα κύρια σημεία συγκέντρωσης των χασικλήδων και των κακοποιών στοιχείων ήταν το πυροβολείο της Πειραϊκής Ακτής. Μετά την εκδίωξή τους από το Πυροβολείο, τα περιθωριακά αυτά εξαπλώθηκαν σε όλη την Πειραϊκή, σε αυτοσχέδιες παράγκες και παραπήγματα, μάντρες και σπηλιές. Προς το τέλος της δεκαετίας του 1910, οι χασικλήδες που βρίσκονταν συγκεντρωμένοι στη σημερινή ακτή Θεμιστοκλέους πέριξ του Αγίου Βασιλείου προκαλώντας καθημερινά προβλήματα και αναταραχές προκάλεσαν την επέμβαση μιας ολόκληρης ναυτικής περιπόλου σε μια επιχείρηση - "σκούπα" που οδήγησε αρκετούς εξ'αυτών στη φυλακή. Ο λαϊκός στίχος που ακολουθεί είναι ενδεικτικός: 

"Τι κάνουμε κυρ Διευθυντά και μας την φέρνεις τακτικά;

Εμείς την τζίκα ανάβουμε, κανένα δεν πειράζουμε..."

"Έξι μου δίνει ο πρόεδρος, έξι κι ο'σαγγελέας

και δώδεκα οι ένορκοι, στα Βούρλα, στον Περαία". 

• Οι όρμοι της Πειραϊκής

Οι σχηματιζόμενοι όρμοι της Πειραϊκής Χερσονήσου είναι οι εξής τέσσερις:

της Φρεαττύδος,
του Λουβιάρη ή "Καθρέπτης" ή "Σκαφάκη" ("Σκαφάκι"),
του Μπαϊκούτση ή Μπαϊκούση (όρμος Αφροδίτης)
και του Καλαμπάκα ή Σχολής Δοκίμων ή "Τηλέγραφος".

Βαδίζοντας λοιπόν κάποιος από την Φρεαττύδα προς τη Σχολή Δοκίμων συναντά αρχικά τον όρμο του Λουβιάρη, παλαιότερα ονομαζόμενος και "Καθρέπτης", το γνωστό σε όλους Σκαφάκη, ο οποίος είχε λάβει την ονομασία από έναν λεπρό (λουβιάρη) που κατοικούσε εκεί λογικά (αυτό) εξόριστος και απομονωμένος λόγω της ασθένειάς του περί τα μέσα του 19ου αιώνα. 

Όρμος Λουβιάρη - Καθρέπτης - Σκαφάκη

Μεταπολεμικά, αρκετοί Πειραιώτες θυμούνται ένα ανάλογο παράδειγμα ανθρώπου ο οποίος έπασχε από κάποια μορφή δυσπλασίας στο πρόσωπο ή/και ασθένεια, τον περίφημο "Μαγουλά", του οποίου η σπηλιά - καταφύγιο βρισκόταν περίπου κάτω από την έπαυλη Σκουλούδη (το σημερινό νοσοκομείο "Μεταξά") και γύρω από το όνομα του οποίου είχαν αναπτυχθεί διάφοροι μύθοι και εικασίες. Μετά τον όρμο του λεπρού Λουβιάρη, ο επόμενος κατά σειρά φυσικός κόλπος φέρει μέχρι και σήμερα το όνομα ή παρατσούκλι του Μπαϊκούτση ή Μπαϊκούση ο οποίος φέρεται να υπήρχε ένα από τα "μεγάλα μαχαίρια" που όριζαν στην περιοχή. 

Όρμος Αφροδίτης - Μπαϊκούτση

Βαδίζοντας από το Σκαφάκι προς το λιμανάκι του Μπαϊκούτση, επί πολλές δεκαετίες, στη συμβολή της ακτής Θεμιστοκλέους με την οδό Καζανόβα, λειτουργούσε από τα μέσα της δεκαετίας του 1930 και μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1970 η ταβέρνα του Αργύρη Καλτσούνη - εξ'ου και η ομώνυμη σύγχρονη στάση λεωφορείων Αργύρη.

Στον τελευταίο όρμο προ της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων λειτούργησε για πολλά χρόνια το εξοχικό κέντρο του Καλαμπάκα με την χαρακτηριστική ξύλινη εξέδρα μέσα στη θάλασσα όπου σερβιριζόταν φρέσκο χταπόδι και μαρίδα Φαλήρου. 

Κοντά στου Καλαμπάκα, το επώνυμο του οποίου φέρει στάση λεωφορείου πλησίον της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων επί της ακτής Θεμιστοκλέους, δημιουργήθηκε και λειτούργησε για πολλά χρόνια το κέντρο διασκέδασης "Ο Νέγκας". Ο ίδιος όρμος ονομαζόταν κάποτε "Τηλέγραφος" διότι εκεί έβγαιναν από τη θάλασσα τα τηλεγραφικά καλώδια! Εντός των σύγχρονων εγκαταστάσεων της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων βρίσκεται και ο "τάφος του Θεμιστοκλέους", για την ακριβή θέση του οποίου βέβαια ερίζει και η απέναντι ακτή της Δραπετσώνας. 

Κοινό χαρακτηριστικό στοιχείο και των τεσσάρων παραπάνω όρμων είναι το γεγονός πως αποτέλεσαν για πολλές δεκαετίες αγαπημένο προορισμό κολύμβησης για τους Πειραιώτες. Σε κάποιους μάλιστα εξ'αυτών (Καλαμπάκα, Σκαφάκη), υπάρχουν ακόμη Πειραιώτες που απολαμβάνουν το θαλάσσιο λουτρό τους.

• Το κοσμικό κέντρο του Αγωνιστή της Εθνικής Αντίστασης Εμμανουήλ Α. Παρλαμά

Ονομαστό σημείο αναφοράς της Πειραϊκής προ του Β' Παγκοσμίου Πολέμου υπήρξε το κοσμικό κέντρο (ταβέρνα) του Παρλαμά, η οποία βρισκόταν εντός των εγκαταστάσεων του τέως Βασιλικού Περιπτέρου (Παλατάκι). Το κέντρο του εκ Ηρακλείου Κρήτης ορμώμενου Εμμανουήλ Α. Παρλαμά (1896-1944) απέκτησε γρήγορα καλή φήμη προσελκύοντας πελάτες και εκτός Πειραιά οι οποίοι έρχονταν για να ακούσουν ζωντανή μουσική από ορχήστρα και να γευτούν φρέσκα θαλασσινά συνοδεία κρασιών που διατηρούσε ο ίδιος στο κελάρι του καταστήματος. Η μετάβαση στο κέντρο ελλείψει οδικού δικτύου γινόταν με βενζινάκατους οι οποίες ξεκινούσαν από τη Βασιλική Αποβάθρα έναντι του Ωρολογίου στην ακτή Μιαούλη οδηγώντας την πελατεία στο κοσμικό κέντρο. 

Διαφημιστική καταχώρηση της "Πειραϊκής Ταβέρνας" του Εμ. Παρλαμά από τις αρχές της δεκαετίας του 1930:

Επί της υποδοχής των πελατών μια κλασική φιγούρα του προπολεμικού Πειραιά, ο Μήτσος ο επονομαζόμενος "Περίδρομος" ο οποίος μάλιστα εξέδιδε μια μικρή αυτοσχέδια εφημερίδα υπό τον τίτλο "Ο Μήτσος ο Περίδρομος και τα Νέα του" η οποία μοιραζόταν στους πελάτες του "Παρλαμά". 

Δίχως άλλο αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι στα ανοιχτά της Πειραϊκής Χερσονήσου, έναντι της ταβέρνας του Παρλαμά, έλαβε χώρα τον Αύγουστο του 1937 ένα πολύνεκρο θαλάσσιο ατύχημα, η σύγκρουση των πλοίων "Ανάστασις" και "Υδρα" η οποία μάλιστα καταγράφτηκε και μέσα από την λαϊκή ρίμα. Το τραγούδι με τίτλο "Οι αδικοπνιγμένοι", σε ερμηνεία Κώστα Ρούκουνα λογοκρίθηκε και απαγορεύτηκε από το τότε καθεστώς του Ιωάννου Μεταξά.

Δυο καπετάνιοι κάνανε μεγάλη απροσεξία

Και τόσος κόσμος πνίγηκε χωρίς καμιά αιτία

Κοσμάκη δώστε προσοχή ν' ακούστε τα χαμπάρια,

Απ’ όξω από τον Πειραιά τράκαραν δυο καράβια!

Το ένα η "Ανάστασις" το άλλο το "Υδράκι"

Απέναντι στου Παρλαμά σκορπίσαν το φαρμάκι 

Ο ίδιος ο Εμμανουήλ Παρλαμάς με την συνδρομή θαμώνων του καταστήματος και με χρήση των βενζινακάτων του φέρεται να διέσωσε ναυαγούς και να περισυνέλεξε πτώματα από το τραγικό συμβάν. 

Κατά την περίοδο της Κατοχής, ο Εμμανουήλ Παρλαμάς συνεργάστηκε με τους Άγγλους αναπτύσσοντας έντονη αντιστασιακή δράση ως μέλος της οργάνωσης "Απόλλων". Ο Παρλαμάς, λόγω της κομβικής θέσεως της ταβέρνας του, έναντι του στομίου του κεντρικού λιμένος Πειραιώς, εκτελούσε χρέη παρατηρητή και συλλέκτη πληροφοριών, καταγράφοντας τις κινήσεις των γερμανικών πλοίων και προωθώντας τις πολύτιμες πληροφορίες μέσω συνδέσμων στο Συμμαχικό Στρατηγείο που βρισκόταν στο Κάιρο της Αιγύπτου. Ο Παρλαμάς συνελήφθη από τους Γερμανούς τις πρώτες πρωινές ώρες της 27ης Μαρτίου του 1944, υποβλήθηκε σε φριχτά βασανιστήρια και εκτελέστηκε στο Χαϊδάρι μαζί με άλλους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης (μεταξύ των οποίων ο 21 ετών ανιψιός του μηχανικός του Ε.Ν. Κωνσταντίνος Φιλιππάκης του Ιωάννη, ο 35χρονος δικηγόρος Ιωάννης Θειακάκης του Βασιλείου, αμφότεροι κάτοικοι Πειραιώς) την 8η Σεπτεμβρίου του ιδίου έτους. 

• Η μεταπολεμική Πειραϊκή της αυθαιρεσίας

Κατά τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, η μετάλλαξη της Πειραϊκής Χερσονήσου υπήρξε σταδιακή και πέρασε από διάφορες φάσεις. Επί υπουργίας δημοσίων έργων Παύλου Ντεντιδάκη ασφαλτοστρώθηκε ο παραλιακός δρόμος, η σημερινή ακτή Θεμιστοκλέους, που διατρέχει τις ακτές της Πειραϊκής Χερσονήσου και εξασφαλίζει συγκοινωνιακή σύνδεση με την Φρεαττύδα και το Πασαλιμάνι. 

Στο έτερο άκρο της Πειραϊκής Χερσονήσου, η μεγάλη λεωφόρος Ιωάννη Χατζηκυριακού εξασφάλιζε την σύνδεση του κέντρου της πόλεως μέσω της λεωφόρου Βασιλέως Κωνσταντίνου με τη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων.

Στις ακτές της Πειραϊκής δημιουργήθηκαν - πάνω στα ερείπια των αρχαίων τειχών, ήτοι αυθαίρετα - δυο τύποις δημοτικά γυμναστήρια, τα ανοιχτά γήπεδα καλαθόσφαιρας του Α.Ο. Πορφύρα και του Α.Φ.Μ.Σ. "Φοίνιξ", τα οποία βέβαια κάθε άλλο παρά δημοτικά είναι καθώς δεν εξυπηρετούν πολίτες αλλά μονάχα τα συμφέροντα των δυο προαναφερόμενων σωματείων. Κατά τις ίδιες δεκαετίες στην περιοχή αναπτύχθηκαν αρκετά νέα κοσμικά κέντρα, ουζερί, μεζεδοπωλεία και ψαροταβέρνες που αρχικά έβγαζαν τα τραπεζοκαθίσματά τους πάνω στα αρχαία τείχη, όπως μαρτυρούν πολλές διαθέσιμες φωτογραφίες των δεκαετιών 1950-1960. 

Επί δημαρχίας του δοτού Αριστείδη Σκυλίτση (1969-1973) μεγάλο μέρος των αρχαίων τειχών "μπαζώθηκε" για τη δημιουργία νέων χώρων ενώ δόθηκαν πλήθος αδειών για καταστήματα. Στον όρμο της Αφροδίτης (Μπαϊκούτση ή Μπαϊκούση) κατά την ίδιο περίοδο τοποθετήθηκε και αποκαλύφθηκε επίσημα (8 Δεκεμβρίου 1969) το Μνημείο του Αφανούς Ναύτου, ο μεγάλος τσιμεντένιος Σταυρός. Λίγα χρόνια πριν (1966), η αρχαιολόγος Ηώ Ζερβουδάκη συνέτασσε μια πολύτιμη έκθεση για την κατάσταση των Κονωνείων Τειχών στον Πειραιά. 

Το 1982 η Μελίνα Μερκούρη προχώρησε στην αποκάλυψη και αποκατάσταση ενός μεγάλου τμήματος του Κονώνειου τείχους. Μετά τον ορισμό του αρχαιολογικού χώρου ζητήθηκε η άμεση απομάκρυνση των καταστημάτων ενώ ξεκίνησαν σχετικές παρεμβάσεις από κατοίκους και φορείς.

Επί δημαρχίας Γιάννη Παπασπύρου (1983-1986) έλαβαν χώρα τα τελευταία αξιόλογα έργα οδοποιίας, πεζοδρομήσεων, εξωραϊσμού και αποχέτευσης στην Πειραϊκή Χερσόνησο η οποία έκτοτε παραμένει πάντοτε στην ατζέντα του κάθε υποψηφίου Δημάρχου με μεγαλεπίβολες ιδέες τύπου "πεζοδρόμηση της παραλιακής ακτής", "ανάδειξη των Κονωνείων Τειχών" (ατελείωτη καραμέλα επί δεκαετίες) κ.ο.κ. 

Επί δημαρχίας Στέλιου Λογοθέτη (1990-1995) στην Πειραϊκή κόπηκαν πολλά δέντρα, πολλά καταστήματα επεκτάθηκαν επί των αρχαίων τειχών ενώ νέες άδειες δόθηκαν σε καταστήματα παρά τις αντιδράσεις κατοίκων της περιοχής και του εφόρου αρχαιοτήτων. 

Επί δημαρχίας Χρήστου Αγραπίδη (2000-2006) και παρόλο που ο νέος αρχαιολογικός νόμος προέβλεπε άμεση απομάκρυνση καταστημάτων, συνεχίστηκε η αλόγιστη εξάπλωση των καταστημάτων και η αθρόα χορήγηση νέων αδειών με την πολεοδομία απλώς να επιβάλει πρόστιμα. Η ντροπιαστική απόφαση υπ'αριθμόν 818 του Δήμου Πειραιώς ουσιαστικά νομιμοποιούσε όλες τις αυθαιρεσίες για να ακυρωθεί εν τέλει ως παράνομη από αρμόδια επιτροπή (2003). Κατά την περίοδο 2004-2006 και εν μέσω πολλών ζυμώσεων, αποφασίστηκε τελικά όχι η πλήρης ανάκληση αδειών καταστημάτων αλλά η αυτονόητη απόσυρση των τραπεζοκαθισμάτων και των μόνιμων κατασκευών που βρίσκονταν επί των αρχαίων τειχών με το Δήμο Πειραιώς να λαμβάνει, εκ των υστέρων, αμφιλεγόμενες αποφάσεις. Την ίδια περίοδο σφραγίστηκε η παιδική χαρά του Διρού ενώ το ίδιο συνέβη και με την μικρή πλατεία Οινουσών (κάτωθεν του Ε.Α.Ν.Π. Μεταξά) για τον φόβο πιθανών κατολισθήσεων. 

Τα τελευταία χρόνια, τα έργα αποκάλυψης και ανάδειξης των Κονωνείων Τειχών προχωρούν με πολύ αργούς ρυθμούς ενώ η παραλιακή λεωφόρος - ακτή Θεμιστοκλέους - χαρακτηρίζεται από επιβαρυμένο οδόστρωμα με πλήθος μπαλωμάτων, ελλιπή έως μηδενική σήμανση, κακοτράχαλα και σπασμένα πεζοδρόμια εντελώς μη φιλικά σε πεζούς, ΑΜΕΑ, γονείς με καρότσια, ηλικιωμένους κ.α. τα οποία σε διάφορα σημεία αναγκάζουν τους πεζούς να περπατούν στο οδόστρωμα, μηδενικές γενικότερες υποδομές (παγκάκια κλπ), σιδηρά προστατευτικά κιγκλιδώματα σε πολλά σημεία σπασμένα ενώ η καθαριότητα τόσο επί της παραλιακής λεωφόρου όσο και επί των αρχαίων τειχών είναι επιεικώς ανύπαρκτη. Η πρόσβαση στα αρχαία τείχη γίνεται διαμέσου διαβρωμένων και επικίνδυνων ξύλινων κλιμάκων ενώ ο φωτισμός προβολής των αρχαίων τειχών κατά τις νυχτερινές ώρες είναι άκρως ελλιπής και σε πολλά σημεία χαλασμένος. 

Η μοναδική - ανούσια και επιβαρυντική σύμφωνα με την άποψη αρκετών Πειραιωτών - αλλαγή που έχει λάβει χώρα τα τελευταία χρόνια στην Πειραϊκή υπήρξε η μονοδρόμηση της παραλιακής ακτής Θεμιστοκλέους, στην οποία βέβαια διαχρονικά υπήρχαν και συνεχίζουν να υπάρχουν πλήθος παράνομων σταθμευμένων οχημάτων κάθε ώρα της ημέρας. 

Τα παραπάνω δεδομένα βέβαια ουδόλως πτοούν τις τιμές των ακινήτων (αγορά/ενοίκιο) στην περιοχή της Πειραϊκής, ιδίως για τα ακίνητα που "βλέπουν θάλασσα". Κατά καιρούς διάφοροι επαγγελματίες ψεύτες πολιτικάντηδες του τόπου, προερχόμενοι από διάφορους πολιτικούς χώρους, τάζουν άνευ σχεδιασμού πεζοδρομήσεις, εντυπωσιακούς περιπάτους κ.α.

Διαβάστε τα εξής σχετικά θέματα:

Το Βασάνειο Μέγαρο και η Σχολή Ναυτικών Δοκίμων

Ο τάφος του Θεμιστοκλή

Τα χαμένα Ανάκτορα του Πειραιά

Στα τείχη της Πειραϊκής - Φωτογραφικό Αφιέρωμα [2010]

Το Σηματώρειον στη θέση "Σταυρός" Καλλιπόλεως

Η ιστορία του όρμου της Φρεαττύδος

Η ιστορία της συνοικίας του Αγίου Βασιλείου

Πετώντας πάνω από την Πειραϊκή της δεκαετίας του 1960

Το Μνημείο του Αφανούς Ναύτου

Η ανάδειξη των Κονώνειων Τειχών

Ξεκαθαρίζονται τα Μακρά Τείχη της Πειραϊκής

Μια βραδιά στου Μπαϊκούτση - Φωτογραφικό Αφέρωμα

Άγιος Νικόλαος - Όρμος Αφροδίτης - Φωτογραφικό Αφιέρωμα

Σούρουπο στην Πειραϊκή - Φωτογραφικό Αφιέρωμα

Φουρτουνιασμένη Πειραϊκή - Φωτογραφικό Αφιέρωμα

Λίβας στις ακτές της Πειραϊκής - Φωτογραφικό Αφιέρωμα

Πρωτομηνιά στις ακτές της Πειραϊκής

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες ελήφθησαν από τις κάτωθι πηγές:

• "Ο Πειραιεύς", Χρήστου Θ. Πανάγου, Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Πειραιώς, 1995
• "Ο Πειραιεύς του άλλοτε", Πάνου Λώζου, 1987
• "Αναζητώντας το χθες του Πειραιώς", Ιακώβου Γ. Βαγιάκη, Συλλογές
• Μεγάλο Πειραϊκό Λεύκωμα, Χρήστου Πατραγά, Εκδόσεις Μυτιληναίος, Πειραιάς, 2004
• Το αμαρτωλό "τρίγωνο" του Πειραιά
• Ημερήσιος Τύπος - Οδηγοί Πόλεως - Προφορικές Μαρτυρίες - Συλλεκτικοί Χάρτες

Φωτογραφίες:

• Όλες οι φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.