Η ΕΠΑΥΛΙΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΕΛΛΑ

Οι προνομιούχοι πρόποδες του λόφου της Καστέλλας και ιδίως το τμήμα αυτό που είχε διέξοδο προς τη θάλασσα του φαληρικού όρμου αποτέλεσαν από πολύ νωρίς, ήτοι από τα πρώτα χρόνια του εποικισμού της πόλης του Πειραιά στα μέσα του 19ου αιώνα, δέλεαρ για την κατασκευή επαύλεων με θέα-θάλασσα. Όπως ακριβώς συνέβη και στο κοσμικό προάστιο του νέου Φαλήρου, πλούσιοι αστοί και παράγοντες του πολιτικού - οικονομικού κατεστημένου της Ελλάδας του 19ου αιώνα επέλεξαν να αγοράσουν ή να οικοδομήσουν επαύλεις σε επιλεγμένα σημεία του λόφου της Καστέλλας. 

Στις μέρες μας (21ος αιώνας), επί της παραλίας της Καστέλλας, μπορεί κάποιος να παρατηρήσει εγκαταλειμμένο και σχεδόν κατεδαφισμένο το συγκρότημα κτιρίων που αποτελούσε την έπαυλη του πρωθυπουργού της Ελλάδος Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, σε ένα άκρως προνομιακό σημείο, έναντι της νήσου Κουμουνδούρου. Η προαναφερθείσα πρώην έπαυλις του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, γειτνιάζει με την έπαυλη-πύργο Οριγώνη (μετέπειτα Μουτούση) η οποία διασώζεται ως τις ημέρες μας σε αρκετά καλή κατάσταση, ενώ επσης βρίσκεται πολύ κοντά στα δίδυμα καστρόσπιτα της οδού Παυσίλυπου αλλά και στην πάλαι ποτέ έπαυλη του πρωθυπουργού Αλέξανδρου Κουμουνδούρου, στη θέση της οποίας υφίσταται το εντευκτήριο του πρώην Βασιλικού Ναυτικού Ομίλου της Ελλάδος (ΒΝΟΕ και νυν ΝΟΕ).

Η παρακάτω ψηφιακά επεξεργασμένη και μερικώς αποχρωματισμένη αεροφωτογραφία βοηθά όσους δε γνωρίζουν το υπό εξέτασιν σημείο, να καταλάβουν που ακριβώς βρίσκεται η πρώην έπαυλις Μαυρομιχάλη.

Στο ελληνικό διαδίκτυο, ομολογουμένως κυκλοφορούν αρκετά άρθρα που αναφέρονται στην έπαυλη Μαυρομιχάλη στην Καστέλλα, με την πλειοψηφία αυτών να καταγράφουν διάφορους μεταφυσικούς μύθους που έχουν αναπτυχθεί γύρω από τη συγκεκριμένη τοποθεσία.

Σκοπός της σημερινής εκτεταμένης φωτογραφικής παρουσίασης του εγκαταλειμμένου κτιριακού συμπλέγματος δεν είναι να ρίξει φως στο ούτως ή άλλως άγνωστο ακριβές ιδιοκτησιακό καθεστώς του κτιρίου, ούτε στην ιστορία αυτή καθεαυτή της επαύλεως, παρά μονάχα στην απεικόνιση ενός σημείου αναφοράς της πόλης του Πειραιώς, το οποίο συχνά αναφέρεται ως το "στοιχειωμένο σπίτι της Καστέλλας".

Η πρόσβαση στα κτίρια του συγκροτήματος της επαύλεως Μαυρομιχάλη είναι σαφέστατα προβληματική και δύσκολη: Οι είσοδοι επί της οδού Καραγεώργη Σερβίας βρίσκονται επαρκώς ασφαλισμένες ενώ το ύψος των μαντρότοιχων, με εμφανή τα σημάδια επέκτασης καθ' ύψος σε σχέση με την αρχική τους κατασκευή καθιστούν τις όποιες απόπειρες εισόδου στο οικόπεδο απαγορευτικές. Από την άλλη πλευρά, η πρόσβαση μέχρι πρότινος από την παραλία της Καστέλλας ή του Παρασκευά, γινόταν σχετικά ανεμπόδιστα. Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, έγιναν προσπάθειες να σφραγιστούν τα όποια περάσματα προς την οικία με χρήση τσιμεντόλιθων. Η πρόσβαση μεν δυσκόλεψε σε κάποιο βαθμό, παρόλα ταύτα είναι εφικτή με κάποιο μικρό βαθμό δυσκολίας και ολίγη αναρρίχηση. 

Αφού λοιπόν επιτευχθεί η πρόσβαση στο κυρίως πλάτωμα - οικόπεδο, διαμέσου ενός μικρού οικήματος που βρίσκεται σχετικά "χαμηλά" κοντά στο ύψος της παραλίας, ο φωτογραφικός φακός αρχίζει την φωτογραφική αποτύπωση, αρχής γενομένης από το κτίριο με το χαρακτηριστικό υπόλειμμα πρόστυλου, το οποίο επίσης διακρίνεται επαρκώς και από την προαναφερόμενη παραλία: 

Η θέα, όπως αναμενόταν, από το συγκεκριμένο σημείο ιδιαίτερα προνομιούχος και ξεχωριστή:

Ορισμένα ανοίγματα του διατηρητέου κτιρίου, άγνωστο το γιατί, βρίσκονται σφραγισμένα με τσιμεντόλιθους, ενώ οι τοίχοι μαρτυρούν πως κάποτε το κτίριο διέθετε έναν κόκκινο χρωματισμό:

Το αξιοσημείωτο βέβαια στην παραπάνω φωτογραφία είναι η αναγραφή (με κόκκινο spray προς τα δεξιά της εικόνας) του ονοματεπώνυμου του Ιωάννη Καποδίστρια και των ημερομηνιών γεννήσεων και θανάτου αυτού. Ως γνωστόν, ο πρώτος Κυβερνήτης του ελεύθερου και ανεξάρτητου ελληνικού κράτους δολοφονήθηκε στο Ναύπλιο από δυο μέλη της εξ Μάνης ορμώμενης οικογένειας Μαυρομιχάλη. 

Περπατώντας στο χώρο, ανάμεσα σε πλήθος απορριμμάτων και την άγρια φύση, διακρίνουμε τα υπόλοιπα κτίρια του συγκροτήματος τα οποία δεν διακρίνονται από την παραλία: 

Στη μια άκρη του οικοπέδου, προς τον πύργο του Οριγώνη, υφίσταται ένα μικρό δώμα - παρατηρητήριο, το οποίο διακρίνεται στην επόμενη φωτογραφία (άκρο αριστερά) σε ένα γενικό κάδρο και σε λεπτομέρεια στη δεύτερη διαδοχική λήψη:

Όπως μπορεί κάποιος εύκολα να παρατηρήσει, όλα τα κτίρια βρίσκονται σε φάση ολικής σχεδόν κατάρρευσης, με όλες τις στέγες να έχουν γκρεμιστεί ενώ δύσκολα μπορεί κάποιος να διακρίνει κάποιο αξιόλογο μορφολογικό αρχιτεκτονικό στοιχείο εκτός από τις κλίμακες και την τοποθέτηση των ανοιγμάτων, θυρών και παραθύρων:

Η θέα προς τη θάλασσα και τη νήσο του Κουμουνδούρου κάπου στο κέντρο του οικοπέδου όπου σχηματίζεται ένα μεγάλο ελεύθερο πλάτωμα:

Κάποια φοινικόδεντρα, σημείο αναφοράς στους κήπους όλων των αριστοκρατικών επαύλεων του παρελθόντος, αντέχουν ακόμη στο χρόνο:

Εισερχόμενοι σε περισσότερα του ενός ερειπωμένα κτίρια, τα ίχνη ανθρώπινης παρουσίας και μάλιστα πρόσφατης είναι κάτι περισσότερο από έκδηλα: 

Είναι γνωστό πως εδώ και δεκαετίες, στα κτίρια αυτά έβρισκαν καταφύγιο παράνομα και μη ζευγαράκια, ναρκομανείς, άλλες παραβατικές προσωπικότητες αλλά και λάτρεις των μεταφυσικών φαινομένων και "κυνηγοί φαντασμάτων" που περνούσαν νύχτες στο σημείο ψάχνοντας για αποδείξεις: 

Βέβαια, τα αντικείμενα τα οποία παρατήρησα στο χώρο κατά την φωτογραφική επίσκεψή στο σημείο, μάλλον παραπέμπουν σε αστέγους που βρήκαν κατάλυμα εντός των εγκαταλειμμένων κτιρίων:

Πλησιάζοντας το τμήμα του οικοπέδου προς την οδό Καραγιώργη Σερβίας, όπου και οι είσοδοι στο οικόπεδο, παρατηρούμε ορισμένα ισόγεια κτίσματα τα οποία μάλλον εξυπηρετούσαν ως βοηθητικοί χώροι. Ομοίως, και αυτοί οι χώροι είναι ερειπωμένοι και σχεδόν ολικά γκρεμισμένοι: 

Οι δυο χαρακτηριστικές αμπαρωμένες μεταλλικές εξώθυρες που οδηγούν στην οδό Καραγεώργη Σερβίας όπως διακρίνονται μέσα από το οικόπεδο:

Επανερχόμενοι στο κεντρικό κτίριο του συγκροτήματος, που διακρίνεται όπως προείπαμε και από την παραλία, εξερευνούμε το εσωτερικό του, το οποίο δε διαφέρει καθόλου από αυτό των υπολοίπων κτιρίων: εγκατάλειψη, ερήμωση, καταστροφές, βανδαλισμοί, απορρίμματα, βρώμα, ανθρώπινη παρουσία. 

Σε κάποιο σημείο, ένα τμήμα του ξύλινου πατώματος του άνω ορόφου παραμένει στη θέση του ενώ διακρίνονται και υπολείμματα της ξύλινης στέγης: 

Ελάχιστες μικρές λεπτομέρειες, όπως λ.χ. παλαιοί διακόπτες και ασφάλειες ρεύματος, μια παλαιά καπνοδόχος, ράφια και ορισμένα διακοσμητικά στοιχεία γίνονται αντικείμενα φωτογράφησης:

Καθώς ο ήλιος δύει, είναι η ώρα της καθόδου προς την παραλία αφού πρώτα καταγράψουμε τα μοναδικά χρώματα στον πειραϊκό ουρανό:

Στις επόμενες τρεις νυχτερινές φωτογραφίες καταγράφονται οι είσοδοι στο οικόπεδο της βίλας Μαυρομιχάλη από την οδό Καραγεώργη Σερβίας.

Τα ερειπωμένα κτίρια της επαύλεως Μαυρομιχάλη, όπως καταγράφηκαν από τον λιμενοβραχίονα της Φρεαττύδος (με χρήση τηλεφακού) κατά τον μήνα Μάιο του έτους 2015:

Τα ερειπωμένα κτίρια της επαύλεως Μαυρομιχάλη όπως καταγράφηκαν από το ύψος της πλατείας Αλεξάνδρας το καλοκαίρι του έτους 2016:

Το υπό εξέτασιν εγκαταλειμμένο συγκρότημα κατοικιών όπως καταγράφηκε φωτογραφικά κατά το μήνα Δεκέμβριο του έτους 2021:

Μερική άποψις του ερειπωμένου πάλαι ποτέ συγκροτήματος κατοικιών, όπως καταγράφηκε από την παραλία της Καστέλλας, το φθινόπωρο του έτους 2023:

 

 

• Η Οικογένεια Μαυρομιχάλη:

Η οικογένεια Μαυρομιχάλη, όπως προείπαμε, υπήρξε μια από τις παλαιότερες, ισχυρότερες, πολυπληθέστερες και πλέον ιστορικές οικογένειες της Μάνης, πολλά μέλη της οποίας διακρίθηκαν ως τοπικοί άρχοντες, πολιτικοί και στρατιωτικοί, με σημαντική δράση στα χρόνια της Επανάστασης του 1821 αλλά και στα επόμενα έτη μετά το τέλος του Αγώνα. 

Ο Κυριακούλης Πέτρου Μαυρομιχάλης (Αθήνα, 1850 - 1916), ο οποίος φέρεται ως αρχικός ιδιοκτήτης της επαύλεως στην Καστέλλα, μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του στο Παρίσι, εκλέχτηκε για πρώτη φορά βουλευτής Οιτύλου στις 23 Σεπτεμβρίου του 1879. Όντας στενός φίλος και συνεργάτης του Θεόδωρου Δεληγιάννη, διατέλεσε Υπουργός των Εσωτερικών για αρκετά χρόνια (1895 - 1897, 1902 - 1903, 1905), Υπουργός των Στρατιωτικών (1904 - 1905), ενώ μετά τη δολοφονία του Δεληγιάννη και παρ'όλο που εκλέχτηκε νέος αρχηγός του "Εθνικού Κόμματος", κράτησε το Υπουργείο Εσωτερικών και έδωσε την πρωθυπουργία στο Δημήτριο Ράλλη.

Έτος 1900

Έτος 1900

Λίγες ώρες μετά την Επανάσταση στο Γουδί, ορκίστηκε πρωθυπουργός στις 15 Αυγούστου του 1909, αλλά όντας κατά κοινή παραδοχή ένας μετριοπαθής και άτολμος πολιτικός, παραιτήθηκε λίγους μήνες αργότερα, τον Ιανουάριο του 1910 λόγω διαφορών που είχε με την στρατιωτική ηγεσία του τόπου. Ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης πολιτευόταν μέχρι και το έτος 1912.

Έτος 1906

Ο Κυριακούλης Π. Μαυρομιχάλης απέκτησε 4 παιδιά: το Λεωνίδα Μαυρομιχάλη, την Ευφροσύνη Μαυρομιχάλη, τον Πέτρο Κ. Μαυρομιχάλη (1887-1969) ο οποίος διετέλεσε επίσης βουλευτής και υπουργός τη δεκαετία του 1940 και την Ασπασία Μαυρομιχάλη, η οποία έμεινε γνωστή στην ιστορία από τη συμμετοχή της ως νοσοκόμα αλλά και ως πολεμίστρια στη μάχη του Δρίσκου, στην Ήπειρο, κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, μάχη στην οποία πρωτοστάτησε μια φάλαγγα Ελλήνων Ερυθροχιτώνων, υπό τον λοχαγό Αλέξανδρο Ρώμα, στα πρότυπα των στρατιωτικών σωμάτων των Ερυθροχιτώνων (Camicie Rosse) που είχε δημιουργήσει ο μεγάλος στρατιωτικός ηγέτης της γειτονικής χώρας Ιταλίας Giuseppe Garibaldi. Αργότερα. η Ασπασία Μαυρομιχάλη αποτέλεσε την πρώτη σύζυγο του πολιτικού Ιωάννη Ράλλη (1878-1946), του τελευταίου κατοχικού πρωθυπουργού της χώρας κατά την κρίσιμη περίοδο από τις 7 Απριλίου του 1943 έως τις 12 Οκτώβρη του 1944, ο οποίος υπήρξε εμπνευστής και ιδρυτής των διαβόητων ταγμάτων ασφαλείας. 

• Η Έπαυλις Μαυρομιχάλη μέσα στο χρόνο

Η διατηρητέα αλλά ερειπωμένη πρώην έπαυλις Μαυρομιχάλη σε μια προπολεμική φωτογραφία η οποία συνόδευε την αγγελία πώλησης όλου του οικοπέδου 2,5 στρεμμάτων για κατοικία ή επαγγελματική χρήση αντί του ποσού των 22.500.000 εκατομμυρίων ευρώ. 

Στις παρακάτω ιστορικές φωτογραφίες έχει επισημανθεί εντός κύκλου η έπαυλις ιδιοκτησίας οικογενείας Μαυρομιχάλη: 

Στις παρακάτω προπολεμικές ιστορικές φωτογραφίες, η υπό εξέτασιν έπαυλις διακρίνεται σε απόσταση μεγαλύτερης της σημερινής από τη νήσο Κουμουνδούρου καθώς δεν είχαν λάβει ακόμη χώρα οι αλλεπάλληλες προσχώσεις της δεκαετίας του 1960-1970 και η δημιουργία της σημερινής ακτογραμμής:

Αντί επιλόγου, μια καλαίσθητη ασπρόμαυρη φωτογραφία των αρχών του προηγούμενου αιώνα, στην οποία καταγράφεται μια μαυροφορεμένη κυρία με χαρακτηριστικά ρούχα εκείνης της εποχής, στα βράχια κάτωθεν της οικίας Μαυρομιχάλη. Στο βάθος διακρίνεται η αραιή δόμηση της ακτής ναυάρχου Κουντουριώτου προς την πλατεία Αλεξάνδρας και τη συνοικία Τσίλλερ.

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες έχουν ληφθεί από τις κάτωθι πηγές:

• Τύπος Εποχής - Συλλεκτικοί Χάρτες - Προφορικές Μαρτυρίες

Φωτογραφίες:

• Οι ιστορικές φωτογραφίες παρατίθενται για εκπαιδευτικούς σκοπούς - κάθε νόμιμο δικαίωμα ανήκει στους νομίμους κατόχους αυτών.
• Όλες οι σύγχρονες φωτογραφίες του αφιερώματος ανήκουν στον γράφοντα το ιστολόγιο, διέπονται από κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας και προέρχονται από την προσωπική μου φωτογραφική σελίδα (ALL RIGHTS RESERVED).
• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο.
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Ευχαριστίες: 

• Ευχαριστώ θερμά τον Μίλτο Ζ., με τον οποίον επισκεφθήκαμε μαζί το χώρο της εγκαταλειμμένης επαύλεως στις 08.08.2012