ΕΜΠΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ [1900]

Από τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, ο Πειραιεύς, επονομαζόμενος από πολλούς και "Μαγχεστρία της Ανατολής" (Manchester of the Orient), αποτελούσε το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας και έναν από τους σημαντικότερους έμπορο-ναυτιλιακούς κόμβους της Μεσογείου, με μεγάλη κίνηση εξαγωγικού και εισαγωγικού εμπορίου. Η πόλη του Πειραιά άλλωστε ζούσε στο ρυθμό των βιομηχανιών/βιοτεχνιών, της ναυτιλίας και του εμπορίου. Η πανίσχυρη εμπορική τάξη, από την οποία είχαν προκύψει ουκ ολίγοι από τους Δημάρχους της πόλης, οργανώθηκε για πρώτη φορά σε ένα συλλογικό όργανο στις αρχές του 20ου αιώνα, με την ίδρυση του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς, ενός εκ των πλέον σημαντικών και αρχαιοτέρων συλλόγων της πόλης.

Η ίδρυση του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς προέκυψε σε μια χρονική στιγμή "ωρίμανσης" της εμπορικής τάξεως της πόλης του Πειραιά και είχε ως σκοπό την συνένωση όλων των διαθέσιμων δυνάμεων αυτής με απώτερο στόχο την περαιτέρω ανάπτυξη των εμπορικών δραστηριοτήτων. Αξιοσημείωτο το γεγονός ότι προγενέστερες προσπάθειες συγκρότησης σχετικού συλλόγου είχαν πέσει στο κενό. Η αρχική ιδέα της ίδρυσης του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς αποδίδεται σε έναν μεγαλέμπορο της εποχής, τον Δημήτριο Ρέππα. Ο ίδιος, συνεπικουρούμενος από μια μικρή αρχικά ομάδα εμπόρων της πόλης, συνέταξαν και υπέγραψαν το πρώτο Καταστατικό του σωματείου, αποτελούμενο από δεκαοκτώ (18) άρθρα, το οποίο κατατέθηκε προς έγκριση στο Υπουργείο των Εσωτερικών και εγκρίθηκε στις 14 Φεβρουαρίου του 1900. Το πρώτο άρθρο εξ αυτών ανάφερε σχετικώς: "Ιδρύεται εν Πειραιεί Εμπορικός Σύλλογος υπό την επωνυμία Εμπορικός Σύλλογος Πειραιώς, σκοπός του οποίου έσεται η από κοινού των μελών αυτού σύσκεψις και επίτευξις, δια των νομίμων μέσων, παντός ζητήματος αφορώντας εις τα συμφέροντα του Ελληνικού Εμπορίου εν γένει και ιδίως της πόλεως Πειραιώς και ούτινος μέλη πρέπει να ώσι μόνον οι την εν γένει εμπορίαν μετερχόμενοι και νομίμως εν Πειραιεί οικούντες."

Η πρώτη διοικούσα επιτροπή όρισε ως πρώτο προσωρινό πρόεδρο του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς τον Ευστάθιο Λύτσικα ενώ σε εκείνο το αρχικό διοικητικό σχήμα συμμετείχαν μεταξύ άλλων ο Αντώνιος Παπαλεονάρδος, ο Στυλιανός Αναστασόπουλος, ο Δημήτριος Ρέππας και ο Κωνσταντίνος Χριστοφορίδης. Η πρώτη σφραγίδα του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς είχε έμβλημα τον Λέοντα και τη λέξη "Δράκων".

Ευστάθιος Λύτσικας

Αξιομνημόνευτο είναι το γεγονός πως ο πρώτος προσωρινός πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς, ο ως άνω εικονιζόμενος Ευστάθιος Δ. Λύτσικας, διατηρούσε Εμπορικό Οίκο επί της οδού Άρεως (μετέπειτα οδός Ναυάρχου Μπήτυ και σήμερα οδός Καραολή-Δημητρίου) με κύριο αντικείμενο δραστηριότητας την εισαγωγή και εμπορία ακατέργαστων δερμάτων καθώς και την ανάπτυξη παράλληλων εμπορικών δραστηριοτήτων όπως η εισαγωγή αποικιακών και οι τραπεζικές εργασίες. 

Τιμολόγιο του εν Πειραιεί Εμπορικού Οίκου του Ε.Δ. Λύτσικα

Βέβαια, ο δρόμος προς την εδραίωση δεν υπήρξε στρωμένος με ροδοπέταλα για τον Εμπορικό Σύλλογο Πειραιώς. Μόλις στις 31 Δεκεμβρίου του επόμενου χρόνου (1901), οι έμποροι της πόλης κατάφεραν, έστω και με μειωμένη προσέλευση, να προχωρήσουν με τις διαδικασίες εκλογής της πρώτης επταμελούς επιτροπής από την οποία θα προέκυπτε ο πρόεδρος του συλλόγου.

Πειραιάς, 31.12.1901

Πράγματι, τον Ιανουάριο του 1902, η πρώτη Γενική Συνέλευση επικύρωσε ουσιαστικά την ίδρυση του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς ενώ πρώτος πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς, όπως προέκυψε μέσα από τις διαδικασίες αρχαιρεσίας, ορίστηκε ο Νικόλαος Μουτσόπουλος, ο οποίος παρέμεινε στη θέση αυτή μέχρι το θάνατό του. Εν τέλει, μετά την επίσημη έναρξη της λειτουργίας του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς, τα μέλη που εγγράφηκαν έφτασαν τα 300! Αυτή υπήρξε η πρώτη εμφάνιση συνδικαλιστικής επαγγελματικής κινήσεως όχι μονάχα στον Πειραιά αλλά και σε ολόκληρη την Ελλάδα. 

Νικόλαος Β. Μουτσόπουλος

Αρχής γενομένης από το έτος 1902, ο Εμπορικός Σύλλογος Πειραιώς ξεκίνησε να κάνει αισθητή την παρουσία του στα κοινά της πόλης, με σχετικές παρεμβάσεις σε διάφορα ζητήματα / προβλήματα που αφορούσαν τόσο την πόλη του Πειραιά όσο και την προάσπιση των ιδιαίτερων δραστηριοτήτων και επαγγελματικών συμφερόντων των εμπόρων όπως λ.χ. η επέκταση του σιδηροδρόμου, η λειτουργία του τελωνείου, η λειτουργία του ταχυδρομείου, η επιβολή φόρων και δασμών, οι πολιτικές των εκάστοτε κυβερνήσεων ως προς θέματα εισαγωγών / εξαγωγών και άλλα συναφή.

Έτος 1902

Έτος 1902

Οι πρώτες διοικήσεις και οι πρόεδροι του Ε.Σ.Π. ασχολήθηκαν, όπως προαναφέραμε, εκτός από τα αμιγώς εμπορικά θέματα, με διεκδικήσεις που αφορούσαν την ικανοποίηση γενικότερων πειραϊκών αιτημάτων. Ένα από τα κύρια θέματα διεκδίκησης αφορούσε τα λεγόμενα "διαπύλια τέλη", όπου βάσει Νόμου εισπράττονταν ανάλογοι φόροι από τον κάθε Δήμο για τα εισερχόμενα αγαθά προς κατανάλωση στην πόλη. Αξίζει να αναφέρουμε ότι μέχρι την περίοδο 1948-1949, σε διάφορα σημεία των διαχωριστικών ορίων μεταξύ Πειραιά και Αθήνας υπήρχαν σχετικοί σταθμοί όπου εισπράττονταν χρηματικά ποσά για δημοτικούς φόρους λ.χ. στην έξοδο του Σταθμού του Ηλεκτρικού στον Πειραιά όπου δημοτικοί εισπράκτορες σταματούσαν τους επιβάτες και έλεγχαν ότι μικρο-δέματα και μικρο-αντικείμενα έφερναν εξ Αθηνών επιβάλλοντας σχετικούς φόρους. Ο Εμπορικός Σύλλογος Πειραιώς και αργότερα το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο (ΕΒΕΠ) είχαν κηρύξει ανένδοτο αγώνα για την κατάργηση των διαπυλίων τελών.

Έτος 1903

Έτος 1904

Έτος 1905

Στον Πλήρη Οδηγό του Πειραιώς του έτους 1906-1907, ο Εμπορικός Σύλλογος Πειραιώς καταγράφεται με πρόεδρο τον Αριστείδη Παπαγεωργακόπουλο, αντιπρόεδρο τον Αχιλλέα Κούππα και Γραμματέα τον Γεώργιο Στρίγκο. 

Έτος 1905

Επί του θέματος, έγγραφο του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς με ημερομηνία 8 Φεβρουαρίου του έτος 1906, "προς τους εμπορευομένους και βιομηχάνους Πειραιώς", σχετικά με την χρησιμότητα, διάδοση και υποστήριξη του προαναφερομένου Πλήρους Οδηγού Πειραιώς των εκδόσεων Γ.Ν. Αλεξάκη.

Ενδεικτικό αρχειακό τεκμήριο από τις αρχές του έτους 1937 με αναφορά σε προεσπερίδα του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς στην αίθουσα του ξενοδοχείου "Ακταίον Παλάς", στο νέο Φάληρο.

Αναλυτικά οι διατελέσαντες πρόεδροι του Ε.Σ.Π (σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα του Ε.Σ.Π - σσ. πιθανόν να υπάρχουν ανακρίβειες στις ημερομηνίες θητείας του κάθε προσώπου) είναι οι ακόλουθοι: Λύτσικας Ευστάθιος (1900-1901), Μουτσόπουλος Νικόλαος (1901-1907), Παπαγεωργακόπουλος Αριστείδης (1908-1910), Ηλιόπουλος Γεώργιος (1911-1922), Αραβαντινός Σπύρος (1923-1930), Καραμανώφ Χρήστος (1930-1932), Γεωργίτσης Σπύρος (1932-1933), Σβορώνος Δημήτριος (1933-1934), Γεωργίτσης Σπύρος (1934-1935), Κάντζιας Παναγιώτης (1935-1936), Καραμανώφ Χρήστος (1937-1944), Ασημακόπουλος Γεωργιος (1945-1946), Γιόξας Χρήστος (1947-1948), Κουμαντάρος Γεώργιος (1949-1952), Κούμς Δημήτριος (1953-1974), Φερτάκης Ιωάννης (1975-1977), Δούμας Χαράλαμπος (1978-1983), Μπήτρος Πάνος (1984-1990), Πολυχρονόπουλος Γιάννης (1990-1993), Κεφάλας Χαράλαμπος (1993-1998), Γαλάρης Σπύρος (1998-1999), Αρμενάκης Δημήτρης (1999-2004), Κορκίδης Βασίλης (2004-2010), Ζησιμάτος Γιώργος (2010-2014), Μανεσιώτης Νικόλαος (2014-2020), Θεόδωρος Καπράλος (2020-....). 

Έτος 1967

Αντί επιλόγου, αξίζει να αναφερθούμε στον Δημήτριο Κουμς, ο οποίος σύμφωνα με τον Πάνο Λώζο αποτελεί τον θεμελιωτή του όρου "παραγωγικές τάξεις". Ο Δημήτριος Κουμς, επί σχεδόν δυο δεκαετίες Πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς, υπήρξε μια ιδιαίτερη και χαρακτηριστική προσωπικότητα της πόλεως του Πειραιώς με έντονη και πολύπλευρη δράση. Ο Κουμς υπήρξε ένας κοντός έμπορος σιδηρικών ο οποίος με σχετική αλαζονεία υπερασπιζόταν τα γενικότερα πειραϊκά συμφέροντα. Η ομοιότητα της εξωτερικής του εμφάνισης με τον καγκελάριο και μετέπειτα δικτάτορα της Αυστρίας Engelbert Dollfuss (Ένγκελμπερτ Ντόλφους) - πολιτικός αντίπαλος του Χίτλερ ο οποίος δολοφονήθηκε το 1934 - του είχε "κολλήσει" το σχετικό παρατσούκλι ("Ντόλφους"). Ο "Ντόλφους του Πειραιά" λοιπόν, ο Δημήτριος Κουμς, υπήρξε ο πρώτος ο οποίος χαρακτήρισε τους εμπόρους, τους βιοτέχνες, τους επιχειρηματίες εν γένει και όλους τους απασχολούμενους με την κυκλοφορία και διανομή αγαθών με τον όρο "παραγωγικές τάξεις". Παντού όπου παρουσιαζόταν για να υποβάλλει αιτήματα, ο Κουμς χρησιμοποιούσε τον παραπάνω όρο στην επιχειρηματολογία του: "οι παραγωγικές τάξεις διαμαρτύρονται για ...", "οι παραγωγικές τάξεις ζητούν ...." κ.ο.κ. Στην αρχή αρκετοί τον ειρωνεύονταν και τον χλεύαζαν για αυτήν την φρασεολογία του. Όμως η συνεπής επιμονή του να χρησιμοποιεί τον εν λόγω όρο στα Υπουργεία που επισκεπτόταν και στις διάφορες συναντήσεις και συναθροίσεις, τον έκαναν γνωστό και επέβαλαν εν τέλει τη χρήση του όρου "παραγωγικές τάξεις", έναν όρο ο οποίος χρησιμοποιείται κατά κόρον μέχρι τις ημέρες μας.

Κείμενο - Πηγές:

Το κείμενο είναι πρωτότυπο, προϊόν προσωπικής έρευνας, προσωπικής εργασίας και προσωπικών εκτιμήσεων. Στοιχεία και πληροφορίες ελήφθησαν από τις κάτωθι πηγές:

• Εμπόριο και Τράπεζες στον Πειραιά - Φωτογραφικό Οδοιπορικό από την Αρχαιότητα στους Νεότερους Χρόνους, ΙΜΤΙΙΕ - ΕΒΕΠ - Β' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Πειραιάς, 2002
• Δημοτικό Προφίλ, Μάρτιος 2000, Έτος Α', Αριθμός Φύλλου 1
• "Ο Πειραιεύς του άλλοτε", Πάνου Λώζου, 1987
• Εμπορικός Σύλλογος Πειραιώς
• Ημερήσιος Τύπος - Οδηγοί Πόλης

• Απαγορεύεται ρητά η χρήση, προβολή, αντιγραφή ή/και αναδημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο. 
• Όσοι παρανομούν διώκονται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.